Rakaskemmdir og heilsa - er það tískubylgja?

Fagstjóri hjá hjá Eflu verkfræðistofu skrifar um rakaskemmdir og heilsubrest.

Auglýsing

Það hefur lík­lega ekki farið fram­hjá mörgum að síð­ustu miss­eri hefur verið tíð­rætt um raka­skemmdir og myglu í húsum og þá sér­stak­lega á vinnu­stöð­um. Ástandið getur verið alvar­legt þar sem fyr­ir­tæki þurfa að fara í kostn­að­ar­samar aðgerðir til þess að bæta ástandið og í mörgum til­fellum missir af góðu starfs­fólki í veik­inda­leyfi eða til ann­arra vinnu­veit­enda.

Hvaða aðgerða er þörf er flókið ferli. Fyrst og fremst þarf að greina vanda­mál­in, stöðva orsök raka, fjar­lægja raka­skemmd bygg­ing­ar­efni og síðan að tryggja reglu­leg og góð loft­skipti. Einnig er mik­il­vægt að tak­marka notkun ert­andi efna í vinnu­um­hverfi við end­ur­bætur og þrif almennt.

Hús­næði lokað eða ráð­ist í end­ur­bætur

En hvað vitum við um þessi veik­indi sem verða þess vald­andi að fyr­ir­tæki grípa til þeirra örþrifa­ráða að loka hús­næði eða ráð­ast í miklar end­ur­bæt­ur? Hvað liggur að baki ?

Auglýsing

Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­unin (WHO) til­tekur sér­stak­lega að raka­skemmdir og mygla í húsum séu í tengslum við ýmsa heilsu­bresti, versnun á ast­ma, ert­ing frá efri- og neðri loft­veg­um, efri loft­veg­a­sýk­ing­ar. Sumir fá flensu­lík ein­kenni og slapp­leika.

Í mörgum til­vikum þar sem að starfs­fólk tengir ein­hverja kvilla við við­veru í vinn­unni hefur það jafnan tekið til þess ráðs að starfa að heiman eða flutt sig á aðrar starfs­stöðvar og með því náð að bæta heilsu og lífs­gæði.

Það sem við vitum og þekkjum ekki nógu vel er orsaka­þátt­ur­inn í raka­skemmdu hús­næði, jú það eru meiri líkur á margs konar kvillum í raka­skemmdu hús­næði og rann­sóknir sýna sterk tengsl þar á milli en aftur á móti þekkjum við ekki hvaða þáttur það er í raka­skemmdum sem raun­veru­lega veldur – og kannski er það sam­spil myglu, bakt­er­ía, smá­dýra, afleiðu­efna, útguf­unar og þar með ónægrar loft­ræs­ing­ar.

Þar sem afleið­ingar  eru klár­lega ljósar en hafa ekki lækn­is­fræði­legar upp­lýs­ingar um orsaka­þátt er mikil áskorun í ráð­gjöf. Í því til­felli verðum við að taka til­lit til heilsu og fylgja leið­ar­vísi WHO þar sem þeir gefa út að stöðva þurfi leka, fjar­lægja raka­skemmd efni og hreinsa á eft­ir. Skamm­tíma lausnir og úðun efna er ekki væn­leg til árang­urs.

Í mörgum til­fellum er hægt að ná miklum árangri með líðan og fram­legð starfs­manna eftir ein­faldar aðgerð­ir. Fyr­ir­tæki og stofn­anir hafa náð góðum árangri vegna raka­skemmda með aðgerðum sem tengj­ast þá helst bættu við­haldi og verk­lagi þar sem ráð­gjöf tekur til­lit til notk­unar hús­næð­is. Þau til­felli rata ekki í fjöl­miðla.

Aðilar innan bygg­ing­ar­geirans hafa sýnt þessum málum athygli og áhuga til þess að gera betur og bæta húsin okk­ar. Jafn­framt er í umræð­unni að auka fræðslu til allra fag­stétta og almenn­ings varð­andi við­hald og umhirðu hús­næð­is.

Ein­hverra hluta vegna virð­ist vera sem margir aðilar í heil­brigð­is­geir­anum séu aðeins lengur að ranka við sér. Ef til vill vegna þess að með­ferð­ar­úr­ræði eru fá og tak­mörk­uð. Mögu­lega höfum við ein­stakt tæki­færi hér­lendis til þess að rann­saka orsaka­þátt og taka þátt í rann­sóknum varð­andi erfð­ir, umhverfi og mögu­legar með­ferð­ir.

Hvaða við­mið höfum við?

Í dag er staðan sú að hús­næði má laga með því að fylgja leið­ar­vísum ann­arra þjóða og WHO. Hversu langt á að ganga í við­gerðum er þó ávallt vanda­samt og helstu við­mið hljóta því að vera að heilsu­fars­á­hætta verði tak­mörkuð og vellíðan auk­ist í hús­næði. Önnur aðgerð­ar­við­mið liggja ekki fyr­ir. Okkur skortir einnig úrræði þegar kemur að heilsu fólks. Í ein­staka til­fellum nær fólk ekki fullum bata við það eitt að hús­næði sé lag­að, stundum getur það ekki snúið aftur á vinnu­stað þrátt fyrir við­gerðir og með­ferðir vegna ein­kenna eru tak­mark­að­ar. Ein­kenni verða þrá­lát og lífs­gæði fólks skerð­ast.

Við þurfum að fá inn­lenda leið­ar­vísa varð­andi lag­fær­ingar á hús­næði sem byggja á vís­indum og reynslu. Við þurfum að sam­ræma rann­sóknir og aðferðir við grein­ingar sem fylgja nýj­ustu þekk­ingu hverju sinni. Þeir sem finna til ein­kenna þurfa að kom­ast í ferli innan heil­brigð­is­kerf­is­ins og þeim mætt skiln­ingi án for­dóma.

Hvað vitum við?

Við vitum að hluti fólks finnur fyrir ein­kennum og veik­ist oftar í raka­skemmdu hús­næði. Líkur á ýmsum kvillum eru yfir­gnæf­andi meiri. Við vitum að fólk bætir heilsu með því að dvelja ekki í raka­skemmdu hús­næði. Við vitum að ein­hverjir eru lengur að ná heilsu en aðrir og ein­kenni verða jafn­vel þrá­lát. Við vitum að loft­gæði skipta okkur veru­legu máli m.t.t. vellíð­unar og lífs­gæða. Við vitum að bygg­ingar skemm­ast vegna raka. Við vitum að ein­hver hluti fólks nær ekki fyrri heilsu að fullu.  

Hvað vitum við ekki?

Við vitum ekki hver orsaka­þátt­ur­inn er. Hvað er það í raka­skemmdu hús­næði sem veldur ein­kenn­um; gró, bakt­er­í­ur, svepp­hlut­ar, efna­meng­un, eit­ur­efni eða útgufun frá efnum ? Við vitum ekki af hverju flestir ná fyrri styrk á meðan að aðrir gera það ekki eftir við­gerðir eða flutn­ing. Við vitum ekki hvort og þá hversu stór hluti fólks fær ein­kenni. Við vitum ekki hvaða með­ferð ber árang­ur.

Áskorun

Ég vil skora á heil­brigð­is­starfs­fólk að taka höndum saman og taka á þessum heilsu­far­s­vanda, finna úrræði, veita stuðn­ing, fræðslu og nýta sér­stöðu okkar til rann­sókna.

Einnig vil ég hvetja til þess að rann­sókn­ar­að­ferðir í bygg­ingum verði að ein­hverju leyti sam­ræmdar á vís­inda­legum grunni, þar sem vellíðan þeirra sem dvelja í bygg­ingum sé í for­gangi.

Við getum komið í veg fyrir stóran hluta af þeim raka­vanda­málum sem eru þekkt í dag í hönn­un, við fram­kvæmd og notkun hús­næð­is.

Hversu marga erum við að missa af vinnu­mark­aði í dag? Hversu marga þurfum við að missa af vinnu­mark­aði í við­bót? Hversu margir þurfa að standa uppi eigna- og / eða heilsu­laus­ir?

Þessi heilsu­far­svandi hverfur ekki þó við reynum að afneita hon­um.  

Höf­undur fag­stjóri Húss og heilsu EFLU verk­fræði­stofu.

------

Heim­ild­ir:

Mark J.Mendell o.fl., 2011

Respiratory and All­ergic Health Effects of Damp­ness, Mold, and Damp­ness-Related Agents: A Review of the Epidem­i­ologic Evidence

htt­p://www.ncbi.nlm.nih.­gov/p­mc/­art­icles/P­MC3114807/

Umhverf­is­stofn­un, 2015

Inni­loft, raki og mygla í híbýl­um; Leið­bein­ingar fyrir almenn­ing

htt­p://www.ust.is/li­br­ar­y/Skrar/ut­gefid-efn­i/Anna­d/Inni­loft,%20raki%20og%20mygla_2015%20K­H.pdf

World Health Org­an­ization, 2009.

WHO guidelines for indoor air quality: damp­ness and mould.

htt­p://www.e­uro.Al­þjóða­heil­brigð­is­stofn­un­in.in­t/document/E92645.pdf

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ragnheiður sat hjá þegar útvarpsstjóri var ráðinn
Ragnheiður Ríkharðsdóttir á sæti í stjórn RÚV en sat hjá í ráðningaferlinu vegna tengsla við fólk sem sóttist eftir starfinu.
Kjarninn 28. janúar 2020
Guðmundur Halldór Björnsson
Samruni eða fjandsamleg yfirtaka – Hvað á sameinað félag að heita?
Kjarninn 28. janúar 2020
Vigdís og Kolbrún gagnrýna ráðningu Stefáns en Dagur óskar RÚV til hamingju
Tveir oddvitar í minnihluta borgarstjórnar segist óttast að ráðning Stefáns Eiríkssonar sem útvarpsstjóra verði til þess að það muni halla á fréttaflutning úr borgarstjórn. Dagur B. Eggertsson gaf Stefáni sín „bestu meðmæli“ og óskar RÚV til hamingju.
Kjarninn 28. janúar 2020
Ingrid Kuhlman
Býður dánaraðstoð heim misnotkun?
Kjarninn 28. janúar 2020
Enginn má undan líta – óviðjafnanleg sögustund í Landnámssetri
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Öxina, sögustund í Landnámssetri.
Kjarninn 28. janúar 2020
Stefán Eiríksson nýr útvarpsstjóri RÚV
Stefán Eiríksson, sem hefur undanfarin ár gegnt starfi borgarritara og var þar áður lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, hefur verið ráðinn útvarpsstjóri RÚV.
Kjarninn 28. janúar 2020
Nýr útvarpsstjóri RÚV kynntur í dag
Stjórn RÚV tók ákvörðun um næsta útvarpsstjóra á fundi í gærkvöldi. Fjórir stóðu eftir í síðustu viku. Nýr útvarpsstjóri verður kynntur á næstu klukkutímum.
Kjarninn 28. janúar 2020
Kristbjörn Árnason
Breytt staða í jafnréttisbaráttunni
Leslistinn 28. janúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar