Rakaskemmdir og heilsa - er það tískubylgja?

Fagstjóri hjá hjá Eflu verkfræðistofu skrifar um rakaskemmdir og heilsubrest.

Auglýsing

Það hefur lík­lega ekki farið fram­hjá mörgum að síð­ustu miss­eri hefur verið tíð­rætt um raka­skemmdir og myglu í húsum og þá sér­stak­lega á vinnu­stöð­um. Ástandið getur verið alvar­legt þar sem fyr­ir­tæki þurfa að fara í kostn­að­ar­samar aðgerðir til þess að bæta ástandið og í mörgum til­fellum missir af góðu starfs­fólki í veik­inda­leyfi eða til ann­arra vinnu­veit­enda.

Hvaða aðgerða er þörf er flókið ferli. Fyrst og fremst þarf að greina vanda­mál­in, stöðva orsök raka, fjar­lægja raka­skemmd bygg­ing­ar­efni og síðan að tryggja reglu­leg og góð loft­skipti. Einnig er mik­il­vægt að tak­marka notkun ert­andi efna í vinnu­um­hverfi við end­ur­bætur og þrif almennt.

Hús­næði lokað eða ráð­ist í end­ur­bætur

En hvað vitum við um þessi veik­indi sem verða þess vald­andi að fyr­ir­tæki grípa til þeirra örþrifa­ráða að loka hús­næði eða ráð­ast í miklar end­ur­bæt­ur? Hvað liggur að baki ?

Auglýsing

Alþjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­unin (WHO) til­tekur sér­stak­lega að raka­skemmdir og mygla í húsum séu í tengslum við ýmsa heilsu­bresti, versnun á ast­ma, ert­ing frá efri- og neðri loft­veg­um, efri loft­veg­a­sýk­ing­ar. Sumir fá flensu­lík ein­kenni og slapp­leika.

Í mörgum til­vikum þar sem að starfs­fólk tengir ein­hverja kvilla við við­veru í vinn­unni hefur það jafnan tekið til þess ráðs að starfa að heiman eða flutt sig á aðrar starfs­stöðvar og með því náð að bæta heilsu og lífs­gæði.

Það sem við vitum og þekkjum ekki nógu vel er orsaka­þátt­ur­inn í raka­skemmdu hús­næði, jú það eru meiri líkur á margs konar kvillum í raka­skemmdu hús­næði og rann­sóknir sýna sterk tengsl þar á milli en aftur á móti þekkjum við ekki hvaða þáttur það er í raka­skemmdum sem raun­veru­lega veldur – og kannski er það sam­spil myglu, bakt­er­ía, smá­dýra, afleiðu­efna, útguf­unar og þar með ónægrar loft­ræs­ing­ar.

Þar sem afleið­ingar  eru klár­lega ljósar en hafa ekki lækn­is­fræði­legar upp­lýs­ingar um orsaka­þátt er mikil áskorun í ráð­gjöf. Í því til­felli verðum við að taka til­lit til heilsu og fylgja leið­ar­vísi WHO þar sem þeir gefa út að stöðva þurfi leka, fjar­lægja raka­skemmd efni og hreinsa á eft­ir. Skamm­tíma lausnir og úðun efna er ekki væn­leg til árang­urs.

Í mörgum til­fellum er hægt að ná miklum árangri með líðan og fram­legð starfs­manna eftir ein­faldar aðgerð­ir. Fyr­ir­tæki og stofn­anir hafa náð góðum árangri vegna raka­skemmda með aðgerðum sem tengj­ast þá helst bættu við­haldi og verk­lagi þar sem ráð­gjöf tekur til­lit til notk­unar hús­næð­is. Þau til­felli rata ekki í fjöl­miðla.

Aðilar innan bygg­ing­ar­geirans hafa sýnt þessum málum athygli og áhuga til þess að gera betur og bæta húsin okk­ar. Jafn­framt er í umræð­unni að auka fræðslu til allra fag­stétta og almenn­ings varð­andi við­hald og umhirðu hús­næð­is.

Ein­hverra hluta vegna virð­ist vera sem margir aðilar í heil­brigð­is­geir­anum séu aðeins lengur að ranka við sér. Ef til vill vegna þess að með­ferð­ar­úr­ræði eru fá og tak­mörk­uð. Mögu­lega höfum við ein­stakt tæki­færi hér­lendis til þess að rann­saka orsaka­þátt og taka þátt í rann­sóknum varð­andi erfð­ir, umhverfi og mögu­legar með­ferð­ir.

Hvaða við­mið höfum við?

Í dag er staðan sú að hús­næði má laga með því að fylgja leið­ar­vísum ann­arra þjóða og WHO. Hversu langt á að ganga í við­gerðum er þó ávallt vanda­samt og helstu við­mið hljóta því að vera að heilsu­fars­á­hætta verði tak­mörkuð og vellíðan auk­ist í hús­næði. Önnur aðgerð­ar­við­mið liggja ekki fyr­ir. Okkur skortir einnig úrræði þegar kemur að heilsu fólks. Í ein­staka til­fellum nær fólk ekki fullum bata við það eitt að hús­næði sé lag­að, stundum getur það ekki snúið aftur á vinnu­stað þrátt fyrir við­gerðir og með­ferðir vegna ein­kenna eru tak­mark­að­ar. Ein­kenni verða þrá­lát og lífs­gæði fólks skerð­ast.

Við þurfum að fá inn­lenda leið­ar­vísa varð­andi lag­fær­ingar á hús­næði sem byggja á vís­indum og reynslu. Við þurfum að sam­ræma rann­sóknir og aðferðir við grein­ingar sem fylgja nýj­ustu þekk­ingu hverju sinni. Þeir sem finna til ein­kenna þurfa að kom­ast í ferli innan heil­brigð­is­kerf­is­ins og þeim mætt skiln­ingi án for­dóma.

Hvað vitum við?

Við vitum að hluti fólks finnur fyrir ein­kennum og veik­ist oftar í raka­skemmdu hús­næði. Líkur á ýmsum kvillum eru yfir­gnæf­andi meiri. Við vitum að fólk bætir heilsu með því að dvelja ekki í raka­skemmdu hús­næði. Við vitum að ein­hverjir eru lengur að ná heilsu en aðrir og ein­kenni verða jafn­vel þrá­lát. Við vitum að loft­gæði skipta okkur veru­legu máli m.t.t. vellíð­unar og lífs­gæða. Við vitum að bygg­ingar skemm­ast vegna raka. Við vitum að ein­hver hluti fólks nær ekki fyrri heilsu að fullu.  

Hvað vitum við ekki?

Við vitum ekki hver orsaka­þátt­ur­inn er. Hvað er það í raka­skemmdu hús­næði sem veldur ein­kenn­um; gró, bakt­er­í­ur, svepp­hlut­ar, efna­meng­un, eit­ur­efni eða útgufun frá efnum ? Við vitum ekki af hverju flestir ná fyrri styrk á meðan að aðrir gera það ekki eftir við­gerðir eða flutn­ing. Við vitum ekki hvort og þá hversu stór hluti fólks fær ein­kenni. Við vitum ekki hvaða með­ferð ber árang­ur.

Áskorun

Ég vil skora á heil­brigð­is­starfs­fólk að taka höndum saman og taka á þessum heilsu­far­s­vanda, finna úrræði, veita stuðn­ing, fræðslu og nýta sér­stöðu okkar til rann­sókna.

Einnig vil ég hvetja til þess að rann­sókn­ar­að­ferðir í bygg­ingum verði að ein­hverju leyti sam­ræmdar á vís­inda­legum grunni, þar sem vellíðan þeirra sem dvelja í bygg­ingum sé í for­gangi.

Við getum komið í veg fyrir stóran hluta af þeim raka­vanda­málum sem eru þekkt í dag í hönn­un, við fram­kvæmd og notkun hús­næð­is.

Hversu marga erum við að missa af vinnu­mark­aði í dag? Hversu marga þurfum við að missa af vinnu­mark­aði í við­bót? Hversu margir þurfa að standa uppi eigna- og / eða heilsu­laus­ir?

Þessi heilsu­far­svandi hverfur ekki þó við reynum að afneita hon­um.  

Höf­undur fag­stjóri Húss og heilsu EFLU verk­fræði­stofu.

------

Heim­ild­ir:

Mark J.Mendell o.fl., 2011

Respiratory and All­ergic Health Effects of Damp­ness, Mold, and Damp­ness-Related Agents: A Review of the Epidem­i­ologic Evidence

htt­p://www.ncbi.nlm.nih.­gov/p­mc/­art­icles/P­MC3114807/

Umhverf­is­stofn­un, 2015

Inni­loft, raki og mygla í híbýl­um; Leið­bein­ingar fyrir almenn­ing

htt­p://www.ust.is/li­br­ar­y/Skrar/ut­gefid-efn­i/Anna­d/Inni­loft,%20raki%20og%20mygla_2015%20K­H.pdf

World Health Org­an­ization, 2009.

WHO guidelines for indoor air quality: damp­ness and mould.

htt­p://www.e­uro.Al­þjóða­heil­brigð­is­stofn­un­in.in­t/document/E92645.pdf

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Gylfi: Stjórnvöld gerðu mistök með því að opna landið
Prófessor í hagfræði, sem varaði við áhrifum af opnun landamæra Íslands í sumar, segir að stjórnvöld hafi stefnt mikilvægum almannagæðum í hættu með því að halda þeim til streitu. Hagsmunir fárra hafi verið teknir fram yfir hagsmuni þorra landsmanna.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Sumarið er tími malbikunarframkvæmda.
Nýja malbikið víða tilbúið í hefðbundinn hámarkshraða
Hámarkshraði hefur verið lækkaður á þeim vegarköflum sem eru nýmalbikaðir en nú eru þær takmarkanir brátt á enda víða á höfuðborgarsvæðinu. Upplýsingafulltrúi Vegagerðarinnar segir hraðann ekki hækkaðan fyrr en viðnám sé orðið ásættanlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Drífa Snædal er forseti ASÍ.
Ætlast til þess að samfélagslegir hagsmunir ráði för en ekki hagsmunir peningaaflanna
Forseti ASÍ segir fjölmörg verkefni sem stjórnvöld gáfu loforð um í tengslum við núgildandi kjarasamninga út af standa. Þá segir hún að „sumargjöf“ Icelandair til flugfreyja muni lita þau verkefni sem fram undan eru hjá verkalýðshreyfingunni.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar