Kampavínsstjórnmál

Þorsteinn Víglundsson segir að ný ríkisstjórn ætli sér að horfa fram hjá því að búa í haginn fyrir erfiðari tíma. Hún ætli þess í stað að bjóða þjóðinni í góða veislu. Góðar líkur séu á því að Íslandsmetið í kampavínssölu, sem var sett 2007, sé í hættu.

Auglýsing

Í hápunkti hagsveiflu eru gjarnan slegin ýmis neyslumet. Í ár erum við t.d. að slá 10 ára gamalt met í sölu nýrra bíla og leiða má líkur á því að um áramót hitni undir meti ársins 2007 í kampavínssölu. Þegar slík met eru slegin er hins vegar orðið tímabært að búa í haginn fyrir erfiðari tíma. Reynsla fyrri hagvaxtarskeiða hefur kennt okkur að stíga varlega til jarðar við þessar kringumstæður, enda er margt sem bendir til að tekið sé að kólna nokkuð í hagkerfinu, þó svo staða þess sé sterk.

Ný ríkisstjórn hefur hins vegar ákveðið að horfa fram hjá þessum veruleika og ákveðið að bjóða þjóðinni í góða veislu. Í stjórnarsáttmála hennar er þannig gripið heldur glæfralegrar aðferðar (svo ekki sé fastar að orði kveðið) til að miðla málum í ólíkri nálgun flokkanna á ríkisfjármálin. Skoðanaágreiningur flokkanna er klassískur ágreiningur flokka yst til hægri og vinstri, þ.e. hvort auka eigi umfang í opinberum rekstri, með tilheyrandi skattahækkunum, eða hvort áhersla skuli lögð á skattalækkanir og þá um leið lægri ríkisútgjöld. Niðurstaða stjórnarsáttmálans er að gera hvoru tveggja í senn, lækka skatta og auka útgjöld verulega. Samtök atvinnulífsins hafa til að mynda áætlað að útgjaldaloforð stjórnarsáttmálans feli í sér allt að 90 milljarða króna útgjaldaaukningu á sama tíma og skattalækkanir eru metnar á 15 milljarða króna.

Skuldunum skellt á framtíðina

Við höfum reynt þessa uppskrift áður. Á árunum fyrir hrun jukust ríkisútgjöld verulega samhliða því sem skattar voru lækkaðir. Aðvaranir voru að engu að hafðar. Í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar náðust sögulegar sættir um stóraukin ríkisútgjöld. Réttindi lífeyrisþega voru meðal annars aukin verulega en síðan skert aftur eftir að ný ríkisstjórn var tekin við, enda engin leið að fjármagna loforðin.

Auglýsing

Ekkert er minnst á niðurgreiðslu skulda ríkissjóðs við þessar kringumstæður, þó svo vaxtakostnaður ríkissjóðs sé með því hæsta sem þekkist innan OECD. Skuldir ríkissjóðs nema nú liðlega 900 milljörðum króna og er þá ótalin rúmlega 600 milljarða króna lífeyrisskuldbinding. Vaxtagjöld ríkissjóðs eru samkvæmt fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi áætluð rúmir 70 milljarðar á næsta ári. Það samsvarar heildarkostnaði við byggingu nýs Landsspítala eða árlegum útgjöldum ríkissjóðs til ellilífeyris, svo dæmi sé tekið.

Útgjöld fjármögnuð með eignasölu

Til að fjármagna útgjaldaveisluna hyggst ríkisstjórnin ganga á eignir ríkissjóðs, m.a. í fjármálakerfinu. Veislan er með öðrum orðum ósjálfbær en þeim vanda er velt yfir á framtíðina. Fyrirhyggjuleysi þessarar stefnu er algert. Það gefur auga leið að þessi stefna gengur ekki upp til lengdar en væntanlega mun það koma í hlut næstu ríkisstjórnar að hreinsa upp eftir þá sem nú er að hefja störf, annað hvort með verulegum niðurskurði ríkisútgjalda eða stórfelldum skattahækkunum. Þá má heldur ekki gleyma því að í kólnandi hagkerfi hafa tekjur ríkissjóðs tilhneigingu til að dragast saman um leið og útgjöld vegna atvinnuleysis aukast.

Ríkisstjórnin kynnir síðan til leiks áform um sérstakan þjóðarsjóð. Hugmyndin er fjarri því ný af nálinni en það er hins vegar áhugavert að sjá að hugmyndir um möguleg ríkisútgjöld sem fjármagna megi með sjóðnum eru meira áberandi en hvernig byggja skuli sjóðinn upp til að byrja með. Það er líka talsvert sjónarspil að tala um að byggja upp sparnað hjá ríkissjóði á sama tíma og eignir eru nýttar til að fjármagna útgjaldaveisluna. Væri þá ekki skynsamlegra að byrja á því að greiða niður skuldir fyrst?

Það er ljóst að ný ríkisstjórn hefur engan lærdóm dregið af vanda ríkissjóðs á árunum 2008-2013. Í kjölfar þeirrar reynslu var ráðist í uppstokkun á lögum um opinber fjármál til að tryggja að hugsað væri til lengri tíma og ráðdeildar gætt. Í stað varfærni einkennist fjármálastefna ríkisstjórnarinnar í besta falli af óskhyggju. Líklegar má þó telja að formenn stjórnarflokkanna, sem eru hoknir af reynslu, geri sér fyllilega grein fyrir ábyrgðarleysinu sem í stefnunni felst.  En eins og í veislu sem er vel veitt í þá er gaman á meðan á því stendur og gestgjafarnir sérstaklega vinsælir. Framundan er því ein óábyrgasta ríkisfjármálastefna um áratuga skeið. Framtíðarsýn og fyrirhyggja fyrirfinnst ekki þessum stjórnarsáttmála. Efnt skal til veislu og engu til sparað. Allt fyrir alla er viðkvæðið. 

Það er kannski við hæfi að slíkum stjórnarsáttmála sé fagnað með því að skjóta tappa úr kampavínsflösku eða tveim. En gleymum ekki að daginn eftir koma timburmenn og það er þjóðin sem mun sitja uppi með þá. 

Höfundur er þingmaður Viðreisnar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vigdís Fríða Þorvaldsdóttir
Er vegan börnum mismunað í skólum á Íslandi?
Kjarninn 17. maí 2021
Katrín mun ræða málefni Ísraels og Palestínu við Blinken og Lavrov í vikunni
Málefni Ísraels og Palestínu voru rædd á þingi í dag. Þingmenn Pírata og Viðreisnar kölluðu eftir því að stjórnvöld tækju af skarið og fordæmdu aðgerðir Ísraela í stað þess að bíða eftir öðrum þjóðum. Forsætisráðherra mun tala fyrir friðsamlegri lausn.
Kjarninn 17. maí 2021
Fjölskylda á flótta hefst við úti á götu í Aþenu, höfuðborg Grikklands.
Útlendingastofnun setur hælisleitendum afarkosti: Covid-próf eða missa framfærslu
Útlendingastofnun er farin að setja fólki sem synjað er um vernd þá afarkosti að gangast undir COVID-próf ellegar missa framfærslu og jafnvel húsnæði. Í morgun var sýrlenskum hælisleitanda gert að pakka saman. „Hvar á hann að sofa í nótt?“
Kjarninn 17. maí 2021
Eurovision-hópurinn fékk undanþágu og fór fram fyrir í bólusetningu
RÚV fór fram á það við sóttvarnaryfirvöld að hópurinn sem opinbera fjölmiðlafyrirtækið sendi til Hollands til að taka þátt í, og fjalla um, Eurovision, myndi fá bólusetningu áður en þau færu. Við því var orðið.
Kjarninn 17. maí 2021
ÁTVR undirbýr nú lögbannsbeiðni á starfsemi vefverslana með áfengi.
ÁTVR ætlar að fara fram á lögbann á vefverslanir og undirbýr lögreglukæru
Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins telur nauðsynlegt að fá úr því skorið hjá dómstólum hvort innlendar vefverslanir sem selja áfengi milliliðalaust til neytenda séu að starfa löglega, eins og rekstraraðilar þeirra vilja meina.
Kjarninn 17. maí 2021
Jónas Þór Þorvaldsson er framkvæmdastjóri Kaldalóns.
Kaldalón ætlar að skrá sig á aðallista Kauphallar Íslands árið 2022
Kaldalón hefur selt fasteignaþróunarverkefni í Vogabyggð og keypt tekjuberandi eignir í staðinn. Arion banki ætlar að sölutryggja fimm milljarða króna í nýtt hlutafé í tengslum við skráningu Kaldalóns á markað.
Kjarninn 17. maí 2021
Tækifæri í rafmyntaiðnaði til staðar meðan rafmyntir halda velli að mati ráðherra
Líklega mun hið opinbera nýta sér bálkakeðjutækni þegar fram líða stundir samkvæmt svari fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn um rafmyntir. Ekki er þó enn útlit fyrir að rafmyntir taki við af hefðbundinni greiðslumiðlun í bráð.
Kjarninn 17. maí 2021
Viðar Hjartarson
Glæpur og refsing – Hugleiðingar vegna nýfallins dóms
Kjarninn 17. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar