Kampavínsstjórnmál

Þorsteinn Víglundsson segir að ný ríkisstjórn ætli sér að horfa fram hjá því að búa í haginn fyrir erfiðari tíma. Hún ætli þess í stað að bjóða þjóðinni í góða veislu. Góðar líkur séu á því að Íslandsmetið í kampavínssölu, sem var sett 2007, sé í hættu.

Auglýsing

Í hápunkti hag­sveiflu eru gjarnan slegin ýmis neyslu­met. Í ár erum við t.d. að slá 10 ára gam­alt met í sölu nýrra bíla og leiða má líkur á því að um ára­mót hitni undir meti árs­ins 2007 í kampa­víns­sölu. Þegar slík met eru slegin er hins vegar orðið tíma­bært að búa í hag­inn fyrir erf­ið­ari tíma. Reynsla fyrri hag­vaxt­ar­skeiða hefur kennt okkur að stíga var­lega til jarðar við þessar kring­um­stæð­ur, enda er margt sem bendir til að tekið sé að kólna nokkuð í hag­kerf­inu, þó svo staða þess sé sterk.

Ný rík­is­stjórn hefur hins vegar ákveðið að horfa fram hjá þessum veru­leika og ákveðið að bjóða þjóð­inni í góða veislu. Í stjórn­ar­sátt­mála hennar er þannig gripið heldur glæfra­legrar aðferðar (svo ekki sé fastar að orði kveð­ið) til að miðla málum í ólíkri nálgun flokk­anna á rík­is­fjár­mál­in. Skoð­ana­á­grein­ingur flokk­anna er klass­ískur ágrein­ingur flokka yst til hægri og vinstri, þ.e. hvort auka eigi umfang í opin­berum rekstri, með til­heyr­andi skatta­hækk­un­um, eða hvort áhersla skuli lögð á skatta­lækk­anir og þá um leið lægri rík­is­út­gjöld. Nið­ur­staða stjórn­ar­sátt­mál­ans er að gera hvoru tveggja í senn, lækka skatta og auka útgjöld veru­lega. Sam­tök atvinnu­lífs­ins hafa til að mynda áætlað að útgjalda­lof­orð stjórn­ar­sátt­mál­ans feli í sér allt að 90 millj­arða króna útgjalda­aukn­ingu á sama tíma og skatta­lækk­anir eru metnar á 15 millj­arða króna.

Skuld­unum skellt á fram­tíð­ina

Við höfum reynt þessa upp­skrift áður. Á árunum fyrir hrun juk­ust rík­is­út­gjöld veru­lega sam­hliða því sem skattar voru lækk­að­ir. Aðvar­anir voru að engu að hafð­ar. Í rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Sam­fylk­ingar náð­ust sögu­legar sættir um stór­aukin rík­is­út­gjöld. Rétt­indi líf­eyr­is­þega voru meðal ann­ars aukin veru­lega en síðan skert aftur eftir að ný rík­is­stjórn var tekin við, enda engin leið að fjár­magna lof­orð­in.

Auglýsing

Ekk­ert er minnst á nið­ur­greiðslu skulda rík­is­sjóðs við þessar kring­um­stæð­ur, þó svo vaxta­kostn­aður rík­is­sjóðs sé með því hæsta sem þekk­ist inn­an OECD. Skuldir rík­is­sjóðs nema nú lið­lega 900 millj­örðum króna og er þá ótalin rúm­lega 600 millj­arða króna líf­eyr­is­skuld­bind­ing. Vaxta­gjöld rík­is­sjóðs eru sam­kvæmt fyr­ir­liggj­andi fjár­laga­frum­varpi áætluð rúmir 70 millj­arðar á næsta ári. Það sam­svarar heild­ar­kostn­aði við bygg­ingu nýs Lands­spít­ala eða árlegum útgjöldum rík­is­sjóðs til elli­líf­eyr­is, svo dæmi sé tek­ið.

Útgjöld fjár­mögnuð með eigna­sölu

Til að fjár­magna útgjalda­veisl­una hyggst rík­is­stjórnin ganga á eignir rík­is­sjóðs, m.a. í fjár­mála­kerf­inu. Veislan er með öðrum orðum ósjálf­bær en þeim vanda er velt yfir á fram­tíð­ina. Fyr­ir­hyggju­leysi þess­arar stefnu er algert. Það gefur auga leið að þessi stefna gengur ekki upp til lengdar en vænt­an­lega mun það koma í hlut næstu rík­is­stjórnar að hreinsa upp eftir þá sem nú er að hefja störf, annað hvort með veru­legum nið­ur­skurði rík­is­út­gjalda eða stór­felldum skatta­hækk­un­um. Þá má heldur ekki gleyma því að í kóln­andi hag­kerfi hafa tekjur rík­is­sjóðs til­hneig­ingu til að drag­ast saman um leið og útgjöld vegna atvinnu­leysis aukast.

Rík­is­stjórnin kynnir síðan til leiks áform um sér­stakan þjóð­ar­sjóð. Hug­myndin er fjarri því ný af nál­inni en það er hins vegar áhuga­vert að sjá að hug­myndir um mögu­leg rík­is­út­gjöld sem fjár­magna megi með sjóðnum eru meira áber­andi en hvernig byggja skuli sjóð­inn upp til að byrja með. Það er líka tals­vert sjón­ar­spil að tala um að byggja upp sparnað hjá rík­is­sjóði á sama tíma og eignir eru nýttar til að fjár­magna útgjalda­veisl­una. Væri þá ekki skyn­sam­legra að byrja á því að greiða niður skuldir fyrst?

Það er ljóst að ný rík­is­stjórn hefur engan lær­dóm dregið af vanda rík­is­sjóðs á árunum 2008-2013. Í kjöl­far þeirrar reynslu var ráð­ist í upp­stokkun á lögum um opin­ber fjár­mál til að tryggja að hugsað væri til lengri tíma og ráð­deildar gætt. Í stað var­færni ein­kenn­ist fjár­mála­stefna rík­is­stjórn­ar­innar í besta falli af ósk­hyggju. Lík­legar má þó telja að for­menn stjórn­ar­flokk­anna, sem eru hoknir af reynslu, geri sér fylli­lega grein fyrir ábyrgð­ar­leys­inu sem í stefn­unni felst.  En eins og í veislu sem er vel veitt í þá er gaman á meðan á því stendur og gest­gjaf­arnir sér­stak­lega vin­sæl­ir. Framundan er því ein óábyrg­asta rík­is­fjár­mála­stefna um ára­tuga skeið. Fram­tíð­ar­sýn og fyr­ir­hyggja fyr­ir­finnst ekki þessum stjórn­ar­sátt­mála. Efnt skal til veislu og engu til spar­að. Allt fyrir alla er við­kvæð­ið. 

Það er kannski við hæfi að slíkum stjórn­ar­sátt­mála sé fagnað með því að skjóta tappa úr kampa­víns­flösku eða tveim. En gleymum ekki að dag­inn eftir koma timb­ur­menn og það er þjóðin sem mun sitja uppi með þá. 

Höf­undur er þing­maður Við­reisn­ar.

Blockchain mun breyta fjölmiðlum
Blockchain býður upp á mikla möguleika fyrir fjölmiðla, segir Matt Coolidge í viðtali við Frey Eyjólfsson.
Kjarninn 19. júní 2018
Aðalgeir Þorgrímsson
Hlaupandi forstjóri og 6.596 bankar
Kjarninn 19. júní 2018
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Velferðarráðuneytinu skipt upp í tvennt
Forsætisráðuneytið mun leggja fram þingsályktunartillögu í haust um skiptingu velferðarráðuneytisins í tvö ráðuneyti.
Kjarninn 19. júní 2018
Viðar Halldórsson
Ísland 1 – Argentína 0 – Tölfræðin sem við viljum alltaf vinna
Kjarninn 19. júní 2018
Marta Guðjónsdóttir, Vigdís Hauksdóttir og Sanna Magdalena Mörtudóttir á fyrsta fundi borgarstjórnar 19. júní 2018.
Friðurinn úti í borgarstjórn eftir innan við klukkustund
Borgarstjórnarfulltrúar minnihlutans kalla eftir óháðri rannsókn vegna trúnaðarbrests og leka í Ráðhúsinu í upphafi fyrsta fundar borgarstjórnar Reykjavíkur. Málið sé prófraun.
Kjarninn 19. júní 2018
Róhingjar á flótta.
Aldrei verið fleiri á flótta í heiminum
Tæpar 70 milljónir manna voru hrakin frá heimilum sínum og rúmar 25 milljónir þeirra teljast flóttamenn. Báðar tölur eru þær hæstu sem mælst hafa í mörg ár.
Kjarninn 19. júní 2018
Dagur B. Eggertsson.
Fyrsti borgarstjórnarfundurinn á nýju kjörtímabili í dag
Kosið verður í ráð og nefndir og tillögur flokkanna teknar fyrir á fyrsta fundi borgarstjórnar sem haldinn er í dag. Sósíalistaflokkurinn leggur fram sjö tillögur á fundinum.
Kjarninn 19. júní 2018
Elisabeth Moss í hlutverki Hjáfreð í Handmaid's Tale
Ágúst Ólafur líkir stefnu Trump við Handmaid's Tale
Þingmenn Samfylkingarinnar og Viðreisnar fordæma innflytjendastefnu Bandaríkjastjórnar sem leitt hefur til aðskilnaðar flóttamannabarna frá foreldrum sínum.
Kjarninn 19. júní 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar