Hækkandi raforkuverð og lítið framboð

Viðræður um endurnýjun orkusamning Elkem og Landsvirkjunar stóðu lengi yfir. Nú er komin niðurstaða sem ætti að tryggja rekstur járnblendiverksmiðjunnar til ársins 2029.

Auglýsing

Eitt­hvað erf­ið­lega gekk að ná samn­ingi um áfram­hald­andi raf­orku­við­skipti Lands­virkj­unar og járn­blendi­verk­smiðju Elkem á Grund­ar­tanga. Þarna stóðu við­ræður lengi yfir og sífellt stytt­ist í að raf­orku­samn­ingur fyr­ir­tækj­anna rynni út. En nú er loks komin nið­ur­staða í mál­inu; nið­ur­staða sem ætti að tryggja starf­semi járn­blendi­verk­smiðj­unnar a.m.k. fram til 2029.

Um leið hafa líkur auk­ist á því að innan nokk­urra ára stefni hér í það sem kalla mætti raf­orku­skort. Það eru nefni­lega horfur á því að á næstu árum verði lítið nýtt fram­boð af raf­magni, meðan eft­ir­spurnin eykst jafnt og þétt. Í þess­ari grein er athygl­inni beint að þess­ari nokkuð svo óvenju­legu stöðu, sem gæti leitt til hækk­andi raf­orku­verðs og um leið áhuga­verðra tæki­færa í orku­geir­an­um.

Raf­orkan sem járn­blendi­verk­smiðjan not­ar, er ekki að losna

Á ári hverju kaupir Elkem nálægt 1.100 GWst eða um 8% af allri þeirri raf­orku sem Lands­virkjun er að fram­leiða. Ef patt­staðan í við­ræðum fyr­ir­tækj­anna hefði dreg­ist enn meira á lang­inn, hefði það getað endað með því að járn­blendi­verk­smiðjan hefði lokað innan 2ja ára. Þar með hefði skyndi­lega orðið snöggt og mikið fram­boð af raf­magni hér strax árið 2019.

Auglýsing

Slíkt ástand hefði haft marg­vís­leg áhrif. Að ein­hverju marki hefði þetta veikt samn­ings­stöðu bæði Lands­virkj­unar og ann­arra raf­orku­fyr­ir­tækja hér gagn­vart við­semj­endum í nýjum raf­orku­samn­ing­um. En nú er ljóst að þarna er ekki raf­magn að losna í bráð, því nú hefur verið upp­lýst að Elkem nýtti sér samn­ings­bundna heim­ild til að fram­lengja orku­samn­ing­inn um tíu ár. Sjálft raf­magns­verðið sætir svo ákvörðun gerð­ar­dóms. Sem senn mun kveða upp úr með það hvert orku­verðið skuli vera á þessu tíu ára tíma­bili; 2019-2029.

Elkem mun kaupa raf­ork­una af Lands­virkjun a.m.k. til 2029

Þar með virð­ist tryggt að Elkem mun áfram kaupa hátt í 1.100 GWst árlega af Lands­virkjun a.m.k. til árs­ins 2029. Um leið ákvað Elkem að taka áhætt­una af því að sæta nið­ur­stöðu gerð­ar­dóms um raf­orku­verð­ið. Ekki hefur verið upp­lýst hvernig sá gerð­ar­dómur er skip­að­ur.

Und­an­farin ár hefur nálægt 65-70% (!) af öllu kís­il­járni heims­ins verið fram­leitt í verk­smiðjum innan Kína og þar í landi hefur verið stór­lega offjár­fest í kís­il­járn­fram­leiðslu. Þessi iðn­aður býr því við fremur óvissar aðstæður nú um mund­ir, m.a. vegna þess að ekki er lengur eins mik­ill upp­gangur í stálfram­leiðslu og var. Í því ljósi má senni­lega vel við una að raf­orku­við­skipti Lands­virkj­unar og Elkem hafi verið fram­lengd um tíu ár.

Teng­ing við nor­rænt mark­aðs­verð virð­ist lík­leg

Fyr­ir­fram vitum við auð­vitað ekki hver verður nið­ur­staða gerð­ar­dóms­ins um raf­magns­verðið til Elkem. Ekki er úti­lokað að kveðið verði á um hærra verð en það verð sem Lands­virkjun bauð fyr­ir­tæk­inu. Það boð hefur senni­lega hljóðað þannig að Elkem skyldi greiða nálægt því sama verð og raf­orka kostar á nor­ræna raf­orku­mark­aðnum.  Svo er mögu­legt að gerð­ar­dóm­ur­inn ákveði eitt­hvað lægra verð og/eða að verð­skil­málar verði t.a.m. tengdir afurða­verði járn­blendi­verk­smiðj­unn­ar.

Í ljósi þess hvernig raf­orku­við­skipti hafa verið að þró­ast í Nor­egi á und­an­förnum árum, sem er jú heima­land Elkem, er freist­andi að ætla að gerð­ar­dóm­ur­inn muni tengja raf­magns­verðið við nor­ræna mark­aðs­verðið, sbr. einnig nýlegur samn­ingur Lands­virkj­unar og Norð­ur­áls. Á móti kemur að járn­blendi­fram­leiðsla er alþjóð­legur iðn­aður og ef dóm­ur­inn lítur til raf­orku­verðs í þeim geira almennt gæti nið­ur­staðan orðið nokkuð óvænt.

Almennt stór­iðju­verð stefnir í 35 USD/MWst

Það er sem sagt ekki aug­ljóst hvernig gerð­ar­dóm­ur­inn mun ákvarða raf­orku­verðið til Elkem, enda ekki opin­bert hvaða for­sendur dóm­ur­inn á að miða við. Það virð­ist samt fremur lík­legt að nið­ur­staða gerð­ar­dóms­ins um orku­verðið muni leiða til veru­legrar hækk­unar á verð­inu til járn­blend­is­ins. Í ljósi þess hvernig raf­orku­verð hefur verið að þró­ast bæði hér á landi og á nor­ræna orku­mark­aðn­um, ætti nið­ur­staða gerð­ar­dóms­ins varla að verða fjarri því orku­verði sem Lands­virkjun bauð. Þarna verður m.ö.o. senni­lega tekið enn eitt skref í þá átt að raf­orku­verð hér til stór­iðju verði almennt nálægt 35 USD/MWst þegar flutn­ings­kostn­aður er með tal­inn.

Lítið raf­orku­fram­boð gæti þrýst orku­verði upp

Vegna þess hversu fáar nýjar virkj­anir eru nú í bygg­ingu hér, mun þessi þróun mála senni­lega ekki bara stuðla að hærra með­al­verði á raf­orku til stór­iðju, heldur líka verða til þess að raf­magns­verð hér til almennra not­enda þrýst­ist upp á við. Sú þróun virð­ist reyndar þegar byrjuð og er það í takt við þá sýn sem boðuð var í skýrslu sem ráð­gjafa­fyr­ir­tækið Copen­hagen Economics vann fyrir Lands­virkjun og birt var snemma á þessu ári (2017).

Hjá Lands­virkjun virð­ist reyndar álitið að of mikið sé gert úr verð­hækk­unum fyr­ir­tæk­is­ins á raf­magni gagn­vart almenna heild­sölu­mark­aðnum. Meðan aðrir virð­ast álíta verð­lagn­ingu Lands­virkj­unar „úr öllum takti við verð­lags­þróun í land­inu“. Hvað sem þessu líð­ur, þá má glögg­lega sjá í raf­orku­spá Orku­spár­nefndar og í áætl­unum um raf­orku­þörf vegna orku­skipta, að bæta þarf veru­legu magni af raf­orku inn á íslenska orku­mark­að­inn á kom­andi árum. Ef slík ný orku­verk­efni tefjast, gæti það leitt til meiri hækk­unar á almennu raf­orku­verði.

Aukin raf­orku­þörf

Sú þróun mála að raf­orku­samn­ingur Lands­virkj­unar og Elkem gildi a.m.k. til 2029 hefur tals­verða þýð­ingu fyrir íslenska raf­orku­mark­að­inn. Því nú er aug­ljóst að raf­orku­fram­boð er ekki að fara að aukast snögg­lega hér á allra næstu árum, þ.e. engin orka að losna vegna Elkem. Þetta merkir að nauð­syn­legt er að huga vel að tæki­færum til að auka raf­orku­fram­boð með hag­kvæmum og skyn­sam­legum hætti.

Ísland er ein­angr­aður raf­orku­mark­aður og ekki unnt að sækja raf­orku ann­ars staðar frá. Til að ná að mæta hér vax­andi raf­orku­notk­un, þ.e. vax­andi eft­ir­spurn, þarf því fljót­lega að reisa hér nokkrar nýjar virkj­anir eða afl­stöðv­ar. Á næstu tíu árum eða svo þarf senni­lega alls hátt í tvö þús­und GWst í við­bót inn á íslenska raf­orku­mark­að­inn. Þetta þýðir að raf­orku­fram­leiðsla á Íslandi þarf að aukast um u.þ.b. 10% á kom­andi ára­tug eða jafn­vel fyrr.

Hvert á að sækja tvö þús­und GWst?

Hluti umræddrar raf­orku mun koma frá stækk­aðri Búr­fells­virkjun og Þeista­reykja­virkjun. Þar er þó ein­ungis um að ræða um eða innan við helm­ing orku­þarfar­inn­ar. Vegna ann­arra verk­efna virð­ist Lands­virkjun einkum stefna að því að næstu virkj­anir verði Hvamms­virkjun í Þjórsá og Skrokköldu­virkjun á hálend­inu miðju.

Eftir á að koma í ljós hvort núver­andi þing­meiri­hluti og rík­is­stjórn álíti aðra kosti betri. Þar á bæ virð­ist a.m.k. sem var­lega eigi að fara í nýjar virkj­anir og þá einkum og sér í lagi á mið­há­lend­inu. Mögu­lega þarf því að finna ein­hverjar aðrar leiðir til að mæta vax­andi raf­orku­þörf á kom­andi árum en Lands­virkjun hefur stefnt að. Slíkt verður áhuga­verð og spenn­andi áskor­un, þar sem m.a. nýt­ing vind­orku gæti orðið skynsamleg lausn.

Höf­undur starfar að ráð­gjöf og við­skipta­þróun í orku­geir­anum og er rit­stjóri Icelandic Energy Por­tal.

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar