Af lestri barna og menningarlegum viðbrögðum

Gauti Kristmannsson segir að lestur í og fyrir skóla sé skylda og leiðindi, en lestur með foreldrum sé unaður og samskipti.

Auglýsing



Mik­inn hafa ýmsir farið að und­an­förnu vegna slaks árang­urs íslenskra barna í lestri og er það vita­skuld áhyggju­efni að þau mælist svona slök miðað við börn í öðrum lönd­um. Verra er þó að til­hneig­ingin til þess að hengja bak­ara fyrir smið hefur látið vel á sér kræla og á skóla­kerfið íslenska að sögn mestu sök­ina, það er ekki nógu vel skipu­lagt, fjár­magnað eða eitt­hvað þaðan af síðra. Skóla­kerfið sér vissu­lega um að kenna börnum grunn­at­riði lestr­ar, en þjálfunin fer fram inni á heim­il­un­um. For­eldrar sem ekki lesa fyrir börnin sín (líka eftir að þau eru orðin staut­læs) og láta þau fá síma eða spjald­tölvu í stað­inn bera meiri ábyrgð. Lestur í og fyrir skóla er skylda og leið­indi, en lestur með for­eldrum er unaður og sam­skipti. Gefur auga leið að sá eða sú sem því venst að lesa af yndi og ánægju með sínum nán­ustu verður betur læs en þau sem gapa yfir síma eða spjald­tölvu.



En latir for­eldrar eru ekki einu söku­dólgarn­ir, senni­lega bara fórn­ar­lömb íslenskra stjórn­valda sem van­ræktu móð­ur­málið með eft­ir­minni­legum hætti á þess­ari öld og gildir þá einu hverjir voru við stjórn­völ­inn. Mikið hefur verið rætt um stöðu íslensk­unnar í tölvu­heimi frá því þau app­aröt tóku að ryðja sér rúms og í upp­hafi var hið menn­ing­ar­lega við­bragð eins og áður í Íslands­sög­unni þegar ný tækni­bylt­ing gjör­breytti aðstæðum fyrir tungu­mál­ið. Þannig var það að þegar ritöld hóf­st, tóku Íslend­ingar upp á því að skrifa á íslensku, þýð­ing­ar, nytja­texta og skáld­skap. Sama gerð­ist þegar prent­verkið var tekið upp. Aftur var brugð­ist við þeg­ar útvarps­tæknin kom til sög­unnar og íslenskt útvarp varð til. Kvik­myndin var fyrsta klúðrið, þar fengu menn danska texta og prógrömm í þýð­ingar stað ára­tugum sam­an. En síðan kom hið íslenska sjón­varp og með því íslenskur texti og þá sáu kvik­mynda­húsin sér allt í einu fært að gera það sama. Íslenskt sjón­varp var menn­ing­ar­legt við­bragð við nýrri tækni og merki­legt nokk, um það ríkti algjör­lega þverpóli­tísk sátt. 

Auglýsing



En svo komu tölv­urnar og ekki síst tölvu­leikir sem börnin lað­ast að. Þá voru komnir svo­kall­aðir „frjáls­hyggju­tímar“ og ekki mátti íþyngja inn­flytj­endum tölvu­leikja sem kostuðu for­múu með því að láta þá þýða þá. Hefði ein­hver vogað sér að segja það á tíunda ára­tug síð­ustu aldar hefðu menn lík­ast til kallað við­kom­andi komm­ún­ista eða eitt­hvað þaðan af skelfi­legra. Reyndar var það svo að flest ríki Vest­ur­landa, sem meta menn­ing­ar­legt full­veldi sitt að jöfnu við hið póli­tíska, fengu þessa leiki þýdda, vissu­lega oft í krafti stærðar mark­að­ar, en Íslend­ingar gátu vel lagt þá kvöð á að tölvu­leikir væru á íslensku. Til dæmis tókst að fá Microsoft til að íslenska stýri­kerfi sitt. Það var ekki gert með tölvu­leik­ina og síðar meir munu menn ef til vill greina það sem upp­hafið að enda­lokum íslenskunn­ar, því ég gæti vel trúað því að ef íslensk börn væru prófuð í lestri á ensku núna, þá kæmu þau betur út í PISA.



Og nú eftir að Netið tröll­ríður öllu og íslenskir einka­reknir fjöl­miðlar kvarta yfir því að þurfa texta íslenskt efni í sam­keppni við erlendar efn­isveitur bólar heldur ekki á nokkru menn­ing­ar­legu við­bragði, engri við­leitni til að svara þessum áskor­unum tím­ans, það verða bara ein­hver „lestr­ar­á­tök“ og kannski verður Vask­ur­inn tek­inn af bókum svona um það leyti sem það er hætt að skipta máli. Og já, við getum sagt ísskápnum að afþíða sig á íslensku eftir að komin er mál­tækni til þess. Spurn­ingin er bara hvort nokkur nennir að nota íslensk­una til að tala við ísskáp­inn sinn.



Þótt seint sé í rass­inn gripið eru enn til leiðir til að svara þessum áskor­unum sem íslenskan stendur frammi fyrir og þær hafa verið kynntar stjórn­völdum og öðrum, en þær kosta pen­inga og sam­stöðu, nokkuð sem ekki er fyrir hendi þegar kemur að hags­munum íslenskrar tungu, það eina sem henni er boðið upp á núna er fag­ur­gali og sýnd­ar­mennska sem engu skilar þegar öllu verður á botn­inn hvolft.

Súrnun sjávar og áhrif þess á sjávardýr
Súrnun sjávar leiðir meðal annars til þess að kuðungar snigla sem búa í sjónum verða þynnri, skemmdari og að á þá vanti oft felulitina sem einkennir þá.
Kjarninn 18. október 2018
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir – Jurtalitir
Kjarninn 18. október 2018
Hermundur Sigmundsson
Hoppum út í laugina!
Kjarninn 18. október 2018
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Engri beiðni um fóstureyðingu synjað á síðasta ári
Samkvæmt svari heilbrigðisráðherra við fyrirspurn á Alþingi var þrettán einstaklingum heimilað að rjúfa þungun eftir 16. viku meðgöngu árið 2017.
Kjarninn 18. október 2018
Segir rammaáætlun þurfa að meta efnahagslega þætti
Ragna Árnadóttir, aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar, segist ekki vita almennilega í hvaða stöðu rammaáætlun sé. Hún virðist láta meta alla aðra þætti en efnahagslega þegar fundið er út úr því hvaða landsvæði eigi að vernda gagnvart orkunýtingu.
Kjarninn 18. október 2018
Sigríður Halldórsdóttir og Þóra Arnórsdóttir
Óþarfa viðkvæmni
Kjarninn 18. október 2018
Samkeppnishæfni Íslands batnar
Ísland er nú í 24. sæti hvað varðar samkeppnishæfni af 140 þjóðríkjum. Ísland hefur farið upp um fimm sæti á síðustu þremur árum og íslenska hagkerfið er skilgreint sem nýsköpunardrifið.
Kjarninn 18. október 2018
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Fréttir vikunnar og Elon Musk
Kjarninn 18. október 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar