Látið landlordana í friði

Guðmundur Guðmundsson spyr hvort leiðin út úr því ástandi sem er á íslenskum húsnæðismarkaði að stjórnvöld hagi sér þveröfugt í við nágrannalöndin í húsnæðismálum?

Auglýsing

Um þessar mundir á Thatcher­ismi ís­lenskra hús­næð­is­mála tví­tugs­af­mæli. Í ár eru tveir ára­tugir frá því íslenska verka­manna­bú­staða­kerfið var lagt nið­ur. Tíma­bilið sem tók við má með réttu kenna við Marg­aret Thatcher, fyrrum for­sæt­is­ráð­herra Eng­lands. 

Kenn­ingar henn­ar, Milton Fried­mans og Ron­ald Reag­ans náðu mik­illi útbreiðslu á vest­ur­löndum upp úr 1980. Á Íslandi stóð Thatcher trú­boðið í háblóma í lok síð­ustu ald­ar. Mantran var að hið op­in­bera stíga til hlið­ar­. Og hleypa alvitrum og  ­skap­andi mark­aðs­öfl­u­m að sem flestum sviðum þjóð­fé­lags­ins.

Einka­að­ilar skyldu leysa allt bet­ur, skil­virkara og ódýr­ara en hið opin­bera. Það átti sér­stak­lega við um hús­næð­is­mál og fjár­mál. Á Ís­landi var í kjöl­far­ið  ­tekin kröpp hægri beygja í hús­næð­ispólítík. Einka­væð­ing íslensku ­bank­anna hófst um svipað leyti. Það ferli fylgdi trú­ar­kenn­ing­um Thatcher full­kom­lega.

Auglýsing

Í Sögu­spegli lagði Thatcher­ism­inn fé­lags­lega Hús­næð­ispólítík Eng­lands í rúst. Arf­leifð Thatcher í Englandi er tví­þætt: Hús­næð­is­laus kyn­slóð  sem kall­ast „Gener­ation Rent“. Þessi kyn­slóð er dæmd til lífs­tíðar á ónýtum  ok­ur­leigu­mark­aði. Eftir að umfangs­mikil „Non profit“ hús­næð­ispólítík eft­ir­stríðs­ár­anna var lögð nið­ur, hófst hækk­un­ar­ferli sem hefur læst heila kyn­slóð úti í Enskum hús­næð­is­mál­u­m. 

Hinn hluti arfs­ins er fámennur hópur landlorda sem hefur Enskan ­leigu­mark­að í vas­an­um.

Heilt á litið gæti ofan­greind atburða­lýs­ing al­veg eins átt við Ísland. Á tveimur strjál­býlum eyjum í Atl­ants­hafi, með nægt land­rými  voru búnar til  hús­næð­iskrepp­ur. Eftir sömu upp­skrift. Á báðum stöðum var sama  kyn­slóð sett út á gadd­inn í hús­næð­is­mál­u­m . Á Íslandi færðu stjórn­völd bönk­um, bygg­ing­ar­verk­tökum og brösk­urum hús­næð­is­mark­að­inn á silf­ur­fati. Þegar svo ­banka­kerf­ið hrundi tók það með sér sama mark­að í fall­inu eins og sam­vax­inn tví­bura. 

Enn blómstr­ar Thatcher trú­boðið á Íslandi. Hug­mynda­fræðin lifir enn góðu lífi. Nýjasta birt­ing­ar­mynd þess er fyr­ir­lestur hald­inn af hag­fræð­ingi á fundi hjá Leigu­sala á leið á mark­að. Lík­lega var erindið kostað af sama leigu­sala.  

Efn­is­lega sner­ist ­fyr­ir­lest­ur­inn um að láta íslenska landlorda í friði. Og að hið opin­bera eig­i ekki að byggja og reka leigu­hús­næði í sam­keppni við sömu leigulorda. Þeir skulu ­sitja einir að sínum leigj­end­um. Hið opin­bera skal ­með aðgerða og afskipta­leysi sínu að sjá til­  að leigj­endur hafi ekki í önnur hús að venda.  Svo lordarnir geti okrað á þeim í friði. Það er einmitt það sem íslensk yfir­völd hafa gert síð­ustu ára­tugi. Í raun má kalla fyr­ir­lest­ur­inn eins konar óð, eða afmæl­isávarp íslenska Thatcher tíma­bils­ins. 

Það er komin  ára­tuga reynsla á opin­bert afskipta­leysi af leigu­mark­að­i lands­ins. Íbúa­fjöldi í nútíma bragga­hverfum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins eykst ­stöðugt. Hækk­un á hús­næð­is­verði slær heims­met. Allar launa­hækk­anir leigj­enda hverfa í gin leigulor­danna. Með fádæma skamm­sýni seldu stjórn­völd fákeppn­is­fé­lögum stór eigna­söfn af íbúð­ar­hús­næði í rík­i­s­eig­u.  Þessi aðferð­ar­fræði er alveg á hvolfi við lönd í kring um okkur með­ ­þroskað­an ­leigu­mark­að. Þar eru opin­ber leigu­fé­lög höfð ráð­andi í verð­myndun í krafti stærð­ar­inn­ar. Á Íslandi er opin­ber leigu­mark­aður  enn í full­komnu skötu­líki sam­an­borið við nágranna­lönd­in.  

Til að setja mis­mun­inn í sam­hengi : hugsum okkur eitt augna­blik að td. Reykja­nes­bær væri með sama úr­val af opin­beru leigu­hús­næði og svipað stór bær í Sví­þjóð. Þá væru allar íbúðir og flestar ­bygg­ing­ar á varn­ar­liðs­svæð­inu í eigu sveit­ar­fé­lags­ins. Og leigðar út til almenn­ings á hóf­legum verð­um. Á Höf­uð­borg­ar­svæð­inu væru þá ca 20.000 íbúðir í eigu og rekstri sveit­ar­fé­laga svæð­is­ins. Þar af uþb 10.000 íbúðir í Reykja­vík. Með íbúum úr öllum stigum þjóð­fé­lags­ins. Án tekju­tak­mark­ana.

Er leiðin út úr íslensku hús­næðiseklunn­i  ­virki­lega að íslensk stjórn­völd láti leigu­mark­að­inn og Lor­dana afskipta­lausa ? Og  hagi sér alveg þver­öf­ugt í við nágranna­löndin í hús­næð­is­málum ? Mið­að við ára­tuga og alda­langa reynslu þeirra af öfl­ugum opin­berum ­leigu­mark­aði ?

Er ekki komið nóg af Thatcher heil­kenn­inu á Íslandi  ? Er ekki kom­inn tími til að byggja upp opin­beran leigu­markað sem þolir sam­an­burð við Skand­in­avíu ? 

Líf­eyr­is­sjóðir geta svo látið leigulor­dana í friði. Lordarnir geta átt sín eigna­söfn,eða keypt og selt hvor öðr­um. Verk­efni líf­eyr­is­sjóð­ana næstu miss­erin er að koma íslenskum almenn­ingi í öruggt húsa­skjól. Á eðli­legu verði. Án milli­liða. 

Þessi pist­ill er kost­aður af grein­ar­höf­undi.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Brim hagnaðist um 4,7 milljarða í fyrra
Forstjóri Brims segir rekstrarafkomuna hafa verið viðunandi í fyrra.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Verðmiðinn á Gamma lækkar enn
Frá því að tilkynnt var um kaup Kviku á Gamma hefur verðmiðinn lækkað og lækkað. Nú er útlit fyrir að endanlegt kaupverð verði mun lægra en upphaflega var tilkynnt um.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Fimm einstaklingar í sóttkví á Ísafirði og einn í einangrun
Fimm einstaklingar eru í sóttkví og einn í einangrun vegna mögulegrar Covid-19 sýkingar. Allir einstaklingarnir eru staðsettir á Ísafirði.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Vaxandi líkur eru því taldar á að veiran eigi eftir að greinast hér á landi en allra ráða er beitt til að hefta komu hennar.
Vaxandi líkur á að veiran greinist á Íslandi
Daglega bætast við lönd sem tilkynna um tilfelli kórónuveirunnar, COVID-19, þar á meðal nokkur grannríki Íslands. Öllum tiltækum ráðum er beitt til að hefta komu hennar hingað til lands.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Freyja Haraldsdóttir
„Fatlað fólk á ekki bara að vera á hliðarlínunni“
Freyja Haraldsdóttir segir að aðkoma fatlaðs fólks þurfi að vera alls staðar og alltaf þegar kemur að umhverfismálum. Stjórnvöld, samtök um umhverfismál og allir viðbragðsaðilar, þurfi þess vegna að ráða fatlað fólk til starfa.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Kjarasamningar þorra aðildarfélaga BSRB hafa verið lausir frá 1. apríl í fyrra.
Formaður BSRB: Ekkert þokast nær ásættanlegri niðurstöðu
„Það eru mikil vonbrigði að við höfum ekki náð að þokast nær ásættanlegri niðurstöðu. Það er stutt í að verkfallsaðgerðir hefjist og mörg stór mál sem bíða úrlausnar,“ segir Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Maður með andlitsgrímu á hóteli í Austurríki þar sem kona sem smituð er af kórónuveirunni dvelur.
Dæmi um að fólk smitist aftur af veirunni
Nú, þegar nýja kórónuveiran hefur breiðst út til tæplega fimmtíu landa, er enn margt á huldu um hvernig hún hegðar sér. Um 14% þeirra sem sýktust, náðu heilsu og voru útskrifaðir af sjúkrahúsum í Kína hafa sýkst aftur.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður VG.
Útilokar ekki vorkosningar á næsta ári
Forsætisráðherra segist ekki útiloka þann möguleika að kosið verði til Alþingis að vori 2021 í staðinn fyrir í lok október en þá lýkur yfirstandandi kjörtímabili.
Kjarninn 27. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar