Látið landlordana í friði

Guðmundur Guðmundsson spyr hvort leiðin út úr því ástandi sem er á íslenskum húsnæðismarkaði að stjórnvöld hagi sér þveröfugt í við nágrannalöndin í húsnæðismálum?

Auglýsing

Um þessar mundir á Thatcher­ismi ís­lenskra hús­næð­is­mála tví­tugs­af­mæli. Í ár eru tveir ára­tugir frá því íslenska verka­manna­bú­staða­kerfið var lagt nið­ur. Tíma­bilið sem tók við má með réttu kenna við Marg­aret Thatcher, fyrrum for­sæt­is­ráð­herra Eng­lands. 

Kenn­ingar henn­ar, Milton Fried­mans og Ron­ald Reag­ans náðu mik­illi útbreiðslu á vest­ur­löndum upp úr 1980. Á Íslandi stóð Thatcher trú­boðið í háblóma í lok síð­ustu ald­ar. Mantran var að hið op­in­bera stíga til hlið­ar­. Og hleypa alvitrum og  ­skap­andi mark­aðs­öfl­u­m að sem flestum sviðum þjóð­fé­lags­ins.

Einka­að­ilar skyldu leysa allt bet­ur, skil­virkara og ódýr­ara en hið opin­bera. Það átti sér­stak­lega við um hús­næð­is­mál og fjár­mál. Á Ís­landi var í kjöl­far­ið  ­tekin kröpp hægri beygja í hús­næð­ispólítík. Einka­væð­ing íslensku ­bank­anna hófst um svipað leyti. Það ferli fylgdi trú­ar­kenn­ing­um Thatcher full­kom­lega.

Auglýsing

Í Sögu­spegli lagði Thatcher­ism­inn fé­lags­lega Hús­næð­ispólítík Eng­lands í rúst. Arf­leifð Thatcher í Englandi er tví­þætt: Hús­næð­is­laus kyn­slóð  sem kall­ast „Gener­ation Rent“. Þessi kyn­slóð er dæmd til lífs­tíðar á ónýtum  ok­ur­leigu­mark­aði. Eftir að umfangs­mikil „Non profit“ hús­næð­ispólítík eft­ir­stríðs­ár­anna var lögð nið­ur, hófst hækk­un­ar­ferli sem hefur læst heila kyn­slóð úti í Enskum hús­næð­is­mál­u­m. 

Hinn hluti arfs­ins er fámennur hópur landlorda sem hefur Enskan ­leigu­mark­að í vas­an­um.

Heilt á litið gæti ofan­greind atburða­lýs­ing al­veg eins átt við Ísland. Á tveimur strjál­býlum eyjum í Atl­ants­hafi, með nægt land­rými  voru búnar til  hús­næð­iskrepp­ur. Eftir sömu upp­skrift. Á báðum stöðum var sama  kyn­slóð sett út á gadd­inn í hús­næð­is­mál­u­m . Á Íslandi færðu stjórn­völd bönk­um, bygg­ing­ar­verk­tökum og brösk­urum hús­næð­is­mark­að­inn á silf­ur­fati. Þegar svo ­banka­kerf­ið hrundi tók það með sér sama mark­að í fall­inu eins og sam­vax­inn tví­bura. 

Enn blómstr­ar Thatcher trú­boðið á Íslandi. Hug­mynda­fræðin lifir enn góðu lífi. Nýjasta birt­ing­ar­mynd þess er fyr­ir­lestur hald­inn af hag­fræð­ingi á fundi hjá Leigu­sala á leið á mark­að. Lík­lega var erindið kostað af sama leigu­sala.  

Efn­is­lega sner­ist ­fyr­ir­lest­ur­inn um að láta íslenska landlorda í friði. Og að hið opin­bera eig­i ekki að byggja og reka leigu­hús­næði í sam­keppni við sömu leigulorda. Þeir skulu ­sitja einir að sínum leigj­end­um. Hið opin­bera skal ­með aðgerða og afskipta­leysi sínu að sjá til­  að leigj­endur hafi ekki í önnur hús að venda.  Svo lordarnir geti okrað á þeim í friði. Það er einmitt það sem íslensk yfir­völd hafa gert síð­ustu ára­tugi. Í raun má kalla fyr­ir­lest­ur­inn eins konar óð, eða afmæl­isávarp íslenska Thatcher tíma­bils­ins. 

Það er komin  ára­tuga reynsla á opin­bert afskipta­leysi af leigu­mark­að­i lands­ins. Íbúa­fjöldi í nútíma bragga­hverfum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins eykst ­stöðugt. Hækk­un á hús­næð­is­verði slær heims­met. Allar launa­hækk­anir leigj­enda hverfa í gin leigulor­danna. Með fádæma skamm­sýni seldu stjórn­völd fákeppn­is­fé­lögum stór eigna­söfn af íbúð­ar­hús­næði í rík­i­s­eig­u.  Þessi aðferð­ar­fræði er alveg á hvolfi við lönd í kring um okkur með­ ­þroskað­an ­leigu­mark­að. Þar eru opin­ber leigu­fé­lög höfð ráð­andi í verð­myndun í krafti stærð­ar­inn­ar. Á Íslandi er opin­ber leigu­mark­aður  enn í full­komnu skötu­líki sam­an­borið við nágranna­lönd­in.  

Til að setja mis­mun­inn í sam­hengi : hugsum okkur eitt augna­blik að td. Reykja­nes­bær væri með sama úr­val af opin­beru leigu­hús­næði og svipað stór bær í Sví­þjóð. Þá væru allar íbúðir og flestar ­bygg­ing­ar á varn­ar­liðs­svæð­inu í eigu sveit­ar­fé­lags­ins. Og leigðar út til almenn­ings á hóf­legum verð­um. Á Höf­uð­borg­ar­svæð­inu væru þá ca 20.000 íbúðir í eigu og rekstri sveit­ar­fé­laga svæð­is­ins. Þar af uþb 10.000 íbúðir í Reykja­vík. Með íbúum úr öllum stigum þjóð­fé­lags­ins. Án tekju­tak­mark­ana.

Er leiðin út úr íslensku hús­næðiseklunn­i  ­virki­lega að íslensk stjórn­völd láti leigu­mark­að­inn og Lor­dana afskipta­lausa ? Og  hagi sér alveg þver­öf­ugt í við nágranna­löndin í hús­næð­is­málum ? Mið­að við ára­tuga og alda­langa reynslu þeirra af öfl­ugum opin­berum ­leigu­mark­aði ?

Er ekki komið nóg af Thatcher heil­kenn­inu á Íslandi  ? Er ekki kom­inn tími til að byggja upp opin­beran leigu­markað sem þolir sam­an­burð við Skand­in­avíu ? 

Líf­eyr­is­sjóðir geta svo látið leigulor­dana í friði. Lordarnir geta átt sín eigna­söfn,eða keypt og selt hvor öðr­um. Verk­efni líf­eyr­is­sjóð­ana næstu miss­erin er að koma íslenskum almenn­ingi í öruggt húsa­skjól. Á eðli­legu verði. Án milli­liða. 

Þessi pist­ill er kost­aður af grein­ar­höf­undi.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stóru viðskiptabankarnir þrír tilkynntu allir vaxtalækkanir í vikunni sem leið.
Bankarnir taka aftur forystu í húsnæðislánum
Stýrivaxtalækkanir, lækkun bankaskatts og afnám sveiflujöfnunarauka hafa haft áhrif á vaxtakjör sem og getu bankanna til að lána fé. Með tilliti til verðbólgu verða hagstæðustu vextirnir til húsnæðiskaupa nú hjá bönkum í stað lífeyrissjóða.
Kjarninn 31. maí 2020
Barnabókin „Ævintýri í Bulllandi“
Mæðgur dunduðu sér við að skrifa barnabók á meðan að COVID-faraldurinn hélt samfélaginu í samkomubanni. Þær safna nú fyrir útgáfu hennar á Karolina fund.
Kjarninn 31. maí 2020
Þorri landsmanna greiðir tekjuskatt og útsvar. Hluti greiðir hins vegar fyrst og fremst fjármagnstekjuskatt.
Tekjur vegna arðgreiðslna jukust í fyrra en runnu til færri einstaklinga
Alls voru tekjur vegna arðs 46,1 milljarður króna í fyrra. Þeim einstaklingum sem höfðu slíkar tekjur fækkaði á því ári. Alls eru 75 prósent eigna heimila landsins bundnar í fasteignum.
Kjarninn 31. maí 2020
Maskína leiðrétti framsetningu Moggans á göngugatnakönnun
Maskína, sem vann könnun á viðhorfum til varanlegra göngugatna fyrir hóp kaupmanna sem berst gegn göngugötum í miðborginni, sendi frá sér leiðréttingu á fimmtudag eftir að bjöguð mynd af niðurstöðunum var dregin fram í Morgunblaðinu.
Kjarninn 31. maí 2020
Auður Jónsdóttir
Þú verður að deyja fyrir samfélagið!
Kjarninn 31. maí 2020
Stefán Ólafsson
Atvinnuleysisbætur eru alltof lágar
Kjarninn 31. maí 2020
Inger Støjberg, þáverandi ráðherra innflytjendamála í dönsku stjórninni, sést hér á fundi í Brussel 25. janúar árið 2016. Þann sama dag sá hún fréttir sem gerðu hana hoppandi illa og urðu kveikjan að þeim embættisfærslum sem nú eru til rannsóknar.
Að tala tungum tveim og draga kanínu úr hatti
Danskir stjórnmálaskýrendur sem fylgjast með rannsókn á embættisfærslum Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra, segja hana hafa talað tungum tveim í yfirheyrslum vegna rannsóknarinnar. Minnisblað sem enginn hafði áður heyrt minnst á dúkkaði skyndilega upp.
Kjarninn 31. maí 2020
Donald Trump á blaðamannafundi í vikunni, þar sem hann undirritaði forsetatilskipun sem ætlað er að refsa einkafyrirtækjum fyrir að ritskoða efni á internetinu.
Trump steig á endanum yfir línuna sem Twitter hafði dregið í sandinn
Árið 2018 byrjaði Twitter að þróa lausn til að bregðast við því að stjórnmálamenn töluðu með misvísandi eða meiðandi hætti á miðlinum. Í þessari viku beitti miðilinn þessu meðali sínu gegn Donald Trump í fyrsta sinn. Og sá varð reiður.
Kjarninn 30. maí 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar