Látið landlordana í friði

Guðmundur Guðmundsson spyr hvort leiðin út úr því ástandi sem er á íslenskum húsnæðismarkaði að stjórnvöld hagi sér þveröfugt í við nágrannalöndin í húsnæðismálum?

Auglýsing

Um þessar mundir á Thatcher­ismi ís­lenskra hús­næð­is­mála tví­tugs­af­mæli. Í ár eru tveir ára­tugir frá því íslenska verka­manna­bú­staða­kerfið var lagt nið­ur. Tíma­bilið sem tók við má með réttu kenna við Marg­aret Thatcher, fyrrum for­sæt­is­ráð­herra Eng­lands. 

Kenn­ingar henn­ar, Milton Fried­mans og Ron­ald Reag­ans náðu mik­illi útbreiðslu á vest­ur­löndum upp úr 1980. Á Íslandi stóð Thatcher trú­boðið í háblóma í lok síð­ustu ald­ar. Mantran var að hið op­in­bera stíga til hlið­ar­. Og hleypa alvitrum og  ­skap­andi mark­aðs­öfl­u­m að sem flestum sviðum þjóð­fé­lags­ins.

Einka­að­ilar skyldu leysa allt bet­ur, skil­virkara og ódýr­ara en hið opin­bera. Það átti sér­stak­lega við um hús­næð­is­mál og fjár­mál. Á Ís­landi var í kjöl­far­ið  ­tekin kröpp hægri beygja í hús­næð­ispólítík. Einka­væð­ing íslensku ­bank­anna hófst um svipað leyti. Það ferli fylgdi trú­ar­kenn­ing­um Thatcher full­kom­lega.

Auglýsing

Í Sögu­spegli lagði Thatcher­ism­inn fé­lags­lega Hús­næð­ispólítík Eng­lands í rúst. Arf­leifð Thatcher í Englandi er tví­þætt: Hús­næð­is­laus kyn­slóð  sem kall­ast „Gener­ation Rent“. Þessi kyn­slóð er dæmd til lífs­tíðar á ónýtum  ok­ur­leigu­mark­aði. Eftir að umfangs­mikil „Non profit“ hús­næð­ispólítík eft­ir­stríðs­ár­anna var lögð nið­ur, hófst hækk­un­ar­ferli sem hefur læst heila kyn­slóð úti í Enskum hús­næð­is­mál­u­m. 

Hinn hluti arfs­ins er fámennur hópur landlorda sem hefur Enskan ­leigu­mark­að í vas­an­um.

Heilt á litið gæti ofan­greind atburða­lýs­ing al­veg eins átt við Ísland. Á tveimur strjál­býlum eyjum í Atl­ants­hafi, með nægt land­rými  voru búnar til  hús­næð­iskrepp­ur. Eftir sömu upp­skrift. Á báðum stöðum var sama  kyn­slóð sett út á gadd­inn í hús­næð­is­mál­u­m . Á Íslandi færðu stjórn­völd bönk­um, bygg­ing­ar­verk­tökum og brösk­urum hús­næð­is­mark­að­inn á silf­ur­fati. Þegar svo ­banka­kerf­ið hrundi tók það með sér sama mark­að í fall­inu eins og sam­vax­inn tví­bura. 

Enn blómstr­ar Thatcher trú­boðið á Íslandi. Hug­mynda­fræðin lifir enn góðu lífi. Nýjasta birt­ing­ar­mynd þess er fyr­ir­lestur hald­inn af hag­fræð­ingi á fundi hjá Leigu­sala á leið á mark­að. Lík­lega var erindið kostað af sama leigu­sala.  

Efn­is­lega sner­ist ­fyr­ir­lest­ur­inn um að láta íslenska landlorda í friði. Og að hið opin­bera eig­i ekki að byggja og reka leigu­hús­næði í sam­keppni við sömu leigulorda. Þeir skulu ­sitja einir að sínum leigj­end­um. Hið opin­bera skal ­með aðgerða og afskipta­leysi sínu að sjá til­  að leigj­endur hafi ekki í önnur hús að venda.  Svo lordarnir geti okrað á þeim í friði. Það er einmitt það sem íslensk yfir­völd hafa gert síð­ustu ára­tugi. Í raun má kalla fyr­ir­lest­ur­inn eins konar óð, eða afmæl­isávarp íslenska Thatcher tíma­bils­ins. 

Það er komin  ára­tuga reynsla á opin­bert afskipta­leysi af leigu­mark­að­i lands­ins. Íbúa­fjöldi í nútíma bragga­hverfum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins eykst ­stöðugt. Hækk­un á hús­næð­is­verði slær heims­met. Allar launa­hækk­anir leigj­enda hverfa í gin leigulor­danna. Með fádæma skamm­sýni seldu stjórn­völd fákeppn­is­fé­lögum stór eigna­söfn af íbúð­ar­hús­næði í rík­i­s­eig­u.  Þessi aðferð­ar­fræði er alveg á hvolfi við lönd í kring um okkur með­ ­þroskað­an ­leigu­mark­að. Þar eru opin­ber leigu­fé­lög höfð ráð­andi í verð­myndun í krafti stærð­ar­inn­ar. Á Íslandi er opin­ber leigu­mark­aður  enn í full­komnu skötu­líki sam­an­borið við nágranna­lönd­in.  

Til að setja mis­mun­inn í sam­hengi : hugsum okkur eitt augna­blik að td. Reykja­nes­bær væri með sama úr­val af opin­beru leigu­hús­næði og svipað stór bær í Sví­þjóð. Þá væru allar íbúðir og flestar ­bygg­ing­ar á varn­ar­liðs­svæð­inu í eigu sveit­ar­fé­lags­ins. Og leigðar út til almenn­ings á hóf­legum verð­um. Á Höf­uð­borg­ar­svæð­inu væru þá ca 20.000 íbúðir í eigu og rekstri sveit­ar­fé­laga svæð­is­ins. Þar af uþb 10.000 íbúðir í Reykja­vík. Með íbúum úr öllum stigum þjóð­fé­lags­ins. Án tekju­tak­mark­ana.

Er leiðin út úr íslensku hús­næðiseklunn­i  ­virki­lega að íslensk stjórn­völd láti leigu­mark­að­inn og Lor­dana afskipta­lausa ? Og  hagi sér alveg þver­öf­ugt í við nágranna­löndin í hús­næð­is­málum ? Mið­að við ára­tuga og alda­langa reynslu þeirra af öfl­ugum opin­berum ­leigu­mark­aði ?

Er ekki komið nóg af Thatcher heil­kenn­inu á Íslandi  ? Er ekki kom­inn tími til að byggja upp opin­beran leigu­markað sem þolir sam­an­burð við Skand­in­avíu ? 

Líf­eyr­is­sjóðir geta svo látið leigulor­dana í friði. Lordarnir geta átt sín eigna­söfn,eða keypt og selt hvor öðr­um. Verk­efni líf­eyr­is­sjóð­ana næstu miss­erin er að koma íslenskum almenn­ingi í öruggt húsa­skjól. Á eðli­legu verði. Án milli­liða. 

Þessi pist­ill er kost­aður af grein­ar­höf­undi.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Páll Hermannsson
Sundabraut og Sundahöfn
Kjarninn 22. nóvember 2019
Samruninn bjargaði Hringbraut frá þroti
Hringbraut var á leið í þrot og því bjargaði samnruninn við Torg, útgáfufélags Fréttablaðsins, því sem bjargað varð.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Kraumandi óánægja hjá starfsfólki Hafró
Starfsfólk Hafrannsóknarstofnunar hefur miklar áhyggjur af því að hagræðing hjá stofnuninni muni höggva í kjarnastarfsemi stofnunarinnar.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Þóra Sveinsdóttir
Eru konur kannski menn?
Kjarninn 22. nóvember 2019
Ilia Shumanov
Hægt að lágmarkað skaðann vegna peningaþvættis með ákveðnum skrefum
Aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri Rúss­lands­deildar Tran­sparency International mun á umræðufundi í dag fjalla um hvernig alþjóð­legir hringir séu oft­ast einu skrefi á undan yfir­völdum og hvert hlut­verk milli­liða sé í pen­ingaþvætti.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Risatogarinn Heineste kyrrsettur
Yfirvöld í Namibíu hafa ákveðið að kyrrsetja risatogarann Heineste sem er í eigu félags í Namibíu sem Samherji á hlut í, samkvæmt RÚV.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Miðflokkurinn með 16,8 prósent – Sjálfstæðisflokkur með 18,1 prósent
Sjálfstæðisflokkurinn missir þrjú prósentustig af fylgi milli kannana og hefur aldrei mælst lægra. Miðflokkurinn tekur það fylgistap til sín.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Blása til mótmæla – Vilja að Kristján Þór segi tafarlaust af sér
Boðað er til mótmæla á morgun, laugardag, en helstu kröfur mótmælenda eru að sjávarútvegsráðherra segi af sér embætti, Alþingi lögfesti nýja og endurskoðaða stjórnarskrá og að arður af nýtingu sameiginlegra auðlinda landsmanna renni í sjóði almennings.
Kjarninn 22. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar