Látið landlordana í friði

Guðmundur Guðmundsson spyr hvort leiðin út úr því ástandi sem er á íslenskum húsnæðismarkaði að stjórnvöld hagi sér þveröfugt í við nágrannalöndin í húsnæðismálum?

Auglýsing

Um þessar mundir á Thatcher­ismi ís­lenskra hús­næð­is­mála tví­tugs­af­mæli. Í ár eru tveir ára­tugir frá því íslenska verka­manna­bú­staða­kerfið var lagt nið­ur. Tíma­bilið sem tók við má með réttu kenna við Marg­aret Thatcher, fyrrum for­sæt­is­ráð­herra Eng­lands. 

Kenn­ingar henn­ar, Milton Fried­mans og Ron­ald Reag­ans náðu mik­illi útbreiðslu á vest­ur­löndum upp úr 1980. Á Íslandi stóð Thatcher trú­boðið í háblóma í lok síð­ustu ald­ar. Mantran var að hið op­in­bera stíga til hlið­ar­. Og hleypa alvitrum og  ­skap­andi mark­aðs­öfl­u­m að sem flestum sviðum þjóð­fé­lags­ins.

Einka­að­ilar skyldu leysa allt bet­ur, skil­virkara og ódýr­ara en hið opin­bera. Það átti sér­stak­lega við um hús­næð­is­mál og fjár­mál. Á Ís­landi var í kjöl­far­ið  ­tekin kröpp hægri beygja í hús­næð­ispólítík. Einka­væð­ing íslensku ­bank­anna hófst um svipað leyti. Það ferli fylgdi trú­ar­kenn­ing­um Thatcher full­kom­lega.

Auglýsing

Í Sögu­spegli lagði Thatcher­ism­inn fé­lags­lega Hús­næð­ispólítík Eng­lands í rúst. Arf­leifð Thatcher í Englandi er tví­þætt: Hús­næð­is­laus kyn­slóð  sem kall­ast „Gener­ation Rent“. Þessi kyn­slóð er dæmd til lífs­tíðar á ónýtum  ok­ur­leigu­mark­aði. Eftir að umfangs­mikil „Non profit“ hús­næð­ispólítík eft­ir­stríðs­ár­anna var lögð nið­ur, hófst hækk­un­ar­ferli sem hefur læst heila kyn­slóð úti í Enskum hús­næð­is­mál­u­m. 

Hinn hluti arfs­ins er fámennur hópur landlorda sem hefur Enskan ­leigu­mark­að í vas­an­um.

Heilt á litið gæti ofan­greind atburða­lýs­ing al­veg eins átt við Ísland. Á tveimur strjál­býlum eyjum í Atl­ants­hafi, með nægt land­rými  voru búnar til  hús­næð­iskrepp­ur. Eftir sömu upp­skrift. Á báðum stöðum var sama  kyn­slóð sett út á gadd­inn í hús­næð­is­mál­u­m . Á Íslandi færðu stjórn­völd bönk­um, bygg­ing­ar­verk­tökum og brösk­urum hús­næð­is­mark­að­inn á silf­ur­fati. Þegar svo ­banka­kerf­ið hrundi tók það með sér sama mark­að í fall­inu eins og sam­vax­inn tví­bura. 

Enn blómstr­ar Thatcher trú­boðið á Íslandi. Hug­mynda­fræðin lifir enn góðu lífi. Nýjasta birt­ing­ar­mynd þess er fyr­ir­lestur hald­inn af hag­fræð­ingi á fundi hjá Leigu­sala á leið á mark­að. Lík­lega var erindið kostað af sama leigu­sala.  

Efn­is­lega sner­ist ­fyr­ir­lest­ur­inn um að láta íslenska landlorda í friði. Og að hið opin­bera eig­i ekki að byggja og reka leigu­hús­næði í sam­keppni við sömu leigulorda. Þeir skulu ­sitja einir að sínum leigj­end­um. Hið opin­bera skal ­með aðgerða og afskipta­leysi sínu að sjá til­  að leigj­endur hafi ekki í önnur hús að venda.  Svo lordarnir geti okrað á þeim í friði. Það er einmitt það sem íslensk yfir­völd hafa gert síð­ustu ára­tugi. Í raun má kalla fyr­ir­lest­ur­inn eins konar óð, eða afmæl­isávarp íslenska Thatcher tíma­bils­ins. 

Það er komin  ára­tuga reynsla á opin­bert afskipta­leysi af leigu­mark­að­i lands­ins. Íbúa­fjöldi í nútíma bragga­hverfum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins eykst ­stöðugt. Hækk­un á hús­næð­is­verði slær heims­met. Allar launa­hækk­anir leigj­enda hverfa í gin leigulor­danna. Með fádæma skamm­sýni seldu stjórn­völd fákeppn­is­fé­lögum stór eigna­söfn af íbúð­ar­hús­næði í rík­i­s­eig­u.  Þessi aðferð­ar­fræði er alveg á hvolfi við lönd í kring um okkur með­ ­þroskað­an ­leigu­mark­að. Þar eru opin­ber leigu­fé­lög höfð ráð­andi í verð­myndun í krafti stærð­ar­inn­ar. Á Íslandi er opin­ber leigu­mark­aður  enn í full­komnu skötu­líki sam­an­borið við nágranna­lönd­in.  

Til að setja mis­mun­inn í sam­hengi : hugsum okkur eitt augna­blik að td. Reykja­nes­bær væri með sama úr­val af opin­beru leigu­hús­næði og svipað stór bær í Sví­þjóð. Þá væru allar íbúðir og flestar ­bygg­ing­ar á varn­ar­liðs­svæð­inu í eigu sveit­ar­fé­lags­ins. Og leigðar út til almenn­ings á hóf­legum verð­um. Á Höf­uð­borg­ar­svæð­inu væru þá ca 20.000 íbúðir í eigu og rekstri sveit­ar­fé­laga svæð­is­ins. Þar af uþb 10.000 íbúðir í Reykja­vík. Með íbúum úr öllum stigum þjóð­fé­lags­ins. Án tekju­tak­mark­ana.

Er leiðin út úr íslensku hús­næðiseklunn­i  ­virki­lega að íslensk stjórn­völd láti leigu­mark­að­inn og Lor­dana afskipta­lausa ? Og  hagi sér alveg þver­öf­ugt í við nágranna­löndin í hús­næð­is­málum ? Mið­að við ára­tuga og alda­langa reynslu þeirra af öfl­ugum opin­berum ­leigu­mark­aði ?

Er ekki komið nóg af Thatcher heil­kenn­inu á Íslandi  ? Er ekki kom­inn tími til að byggja upp opin­beran leigu­markað sem þolir sam­an­burð við Skand­in­avíu ? 

Líf­eyr­is­sjóðir geta svo látið leigulor­dana í friði. Lordarnir geta átt sín eigna­söfn,eða keypt og selt hvor öðr­um. Verk­efni líf­eyr­is­sjóð­ana næstu miss­erin er að koma íslenskum almenn­ingi í öruggt húsa­skjól. Á eðli­legu verði. Án milli­liða. 

Þessi pist­ill er kost­aður af grein­ar­höf­undi.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingibjörg Isaksen mun leiða lista Framsóknar í Norðausturkjördæmi í haust.
Ingibjörg Isaksen efst hjá Framsókn í Norðausturkjördæmi – Líneik önnur
Ingibjörg Ólöf Isaksen bæjarfulltrúi og framkvæmdastjóri á Akureyri varð hlutskörpust í póstkosningu Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi. Hafði hún betur en Líneik Anna Sævarsdóttir þingmaður flokksins, sem varð önnur í kjörinu.
Kjarninn 17. apríl 2021
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfis- og auðlindaráðherra.
Guðmundur Ingi leiðir Vinstri græn í Kraganum
Forvali Vinstri grænna í Suðvesturkjördæmi lauk kl. 17:10 í dag. Umhverfis- og auðlindaráðherra verður oddviti flokksins í kjördæminu í komandi kosningum.
Kjarninn 17. apríl 2021
Búast má við hraðri lækkun atvinnuleysis þegar ferðamenn koma hingað aftur, samkvæmt Hagfræðistofnun HÍ.
Verðbólgan gæti aukist aftur á næsta ári
Erfitt gæti reynst að stöðva þensluna í íslensku efnahagslífi eftir að faraldrinum lýkur, samkvæmt nýrri hagspá Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands.
Kjarninn 17. apríl 2021
Ásta Möller, fyrir miðju, sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í áratug með hléum í upphafi aldar. Hún segir ekkert eðlilegra en að varaformaður flokksins sækist eftir oddvitasæti í sínu kjördæmi.
Telur „mikilvægt að veita varaformanni Sjálfstæðisflokksins brautargengi“
Ásta Möller, fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins og nú kjósandi í Norðvesturkjördæmi, segir að enginn eigi neitt gefið í pólitík og styður Þórdísi Kolbrúnu R. Gylfadóttur í komandi prófkjörsbaráttu við Harald Benediktsson.
Kjarninn 17. apríl 2021
Hvað gerist ef þú fellur í glóandi hraun?
Eigendur Icelandic Lava Show skrifa hraunmola vikunnar á Kjarnann. Þessi er númer tvö.
Kjarninn 17. apríl 2021
Flugfélagið Play kynnti sig til leiks í árslok 2019. Síðan kom heimsfaraldur, en nú er komið nýtt fjármagn að borðinu og stefnt að flugi á næstu mánuðum.
Segir að það sé „sérstök orka“ og „rosalegur kraftur“ hjá Play, sem undirbýr flugtak
Birgir Jónsson, nýráðinn forstjóri flugfélagsins Play, segir að honum líði eins og allt sem hann hafi gert hingað til hafi verið uppbygging að því takast á við forstjórastarfið hjá Play. Félagið auglýsir í dag tvær yfirmannastöður lausar til umsóknar.
Kjarninn 17. apríl 2021
Í bréfinu voru skipulagsbreytingar Þjóðskrár sagðar vanhugsaðar og gerðar í litlu samráði við starfsmenn.
Kraumandi óánægja hjá Þjóðskrá – starfsmenn kvörtuðu til ráðherra
Hluti starfsmanna Þjóðskrár sendi á dögunum bréf á samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, þar sem miklar aðfinnslur voru gerðar við skipulagsbreytingar og stjórnunarhætti hjá stofnuninni. Mikilvæg verkefni voru sögð í uppnámi.
Kjarninn 17. apríl 2021
Helgi Seljan fréttamaður.
Siðanefnd RÚV segir Helga Seljan að það sé ekki hægt að áfrýja
Siðanefnd RÚV segist ekki hafa neinar forsendur til þess að endurupptaka úrskurð sinn í máli fréttamannsins Helga Seljan. Úrskurðir nefndarinnar séu endanlegir og þeim verði ekki áfrýjað.
Kjarninn 17. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar