Umskurður drengja: skoðanir og staðreyndir

Ian Watson skrifar um umskurð drengja. Hann efast um að hann sé nokkurt vandamál á Íslandi og finnst að Alþingi ætti að sinna málum sem raunverulega herja á íslensk börn og foreldra og grafa undan réttindum þeirra á hverjum degi.

Auglýsing
Nokkrir þing­menn vilja banna umskurð drengja í for­varn­ar­skyni. Þeir meina eflaust vel en byggja til­lögur sínar á mis­skiln­ingi. Við þurfum ekki að styðja umskurð á Íslandi, enda biður eng­inn um slíkt. En við verðum öll að hafna þessu banni sem mun engu barni hjálp­a. 

Mál sem snertir mig

Ég þekki þessi mál vel af eigin reynslu. Sonur okkar átti við for­húð­ar­sýk­ingar að stríða ítrekað frá 7 ára aldri. Með­ferð með stera­kremi og sýkla­lyfjakremi, fyrst á Íslandi og síðar í Þýska­landi, bar ekki árang­ur. Lækn­arnir í Þýska­landi sann­færðu okkur um að for­húðin þyrfti að fara, ann­ars gætu sýk­ing­arnar valdið veru­legum vand­ræð­um.

Lækn­ir­inn á barna­skurð­stofu spít­al­ans sagði okkur að þeir gerðu þrjá umskurði á hverjum virkum degi. Sam­tals eru það meira en 600 umskurðir á ári. Flestir eru af heilsu­fars­á­stæðum eins og hjá okk­ur, en mjög löng eða þröng for­húð getur verið arf­geng. Aðrir umskurðir eru vegna trú­ar- eða menn­ing­ar­hefða og þá þurfa for­eldrar að bera kostn­að­inn.

Auglýsing

Stað­reyndir um umskurð

Eins og nær allir drengir af minni kyn­slóð sem eru fæddir í Banda­ríkj­unum – hvað sem trú eða trú­leysi líður – er ég sjálfur umskor­inn. Það hræddi mig því ekki að þurfa að láta umskera son minn.

Umskurður er stundum for­varn­ar­að­gerð og stundum umskipta­at­höfn (e. rite of passage). Í gegnum ald­irnar hafa margir og marg­vís­legir menn­inga­hópar umskorið drengi. Umskurður er mjög algengur í dag í Banda­ríkj­un­um, Afr­íku, Kóreu, og Fil­ipps­eyjum og þekk­ist líka í öðrum eng­il­sax­neskum lönd­um. Þar líta margir máls­met­andi læknar á hann sem for­varn­ar­ráð­stöfun sem kemur í veg fyrir þján­ingu og sjúk­dóma seinna á ævinni hjá ákveðnu hlut­falli stráka. Þá er umskurður hluti af íslamskri menn­ingu, gyð­ing­dómi sem og menn­ingu krist­inna í norð­aust­ur­hluta Afr­íku. For­varn­ar­gildi umskurðar er sam­ofið menn­ing­ar­legu gildi hans. Mann grunar að umskurður hafi fest sig í sessi sem hefð hjá ákveðnum trú­ar­hópum vegna þess að hann minnkar tíðni sjúk­dóma.

Hefur umskurður drengja heilsu­fars­lega kosti nú sem fyrr? Já. Það við­ur­kenna jafn­vel læknar sem eru á móti umskurði. Helsti kost­ur­inn er að hann kemur í veg fyrir sýk­ingar í typp­inu og for­húð­inni (e. balanitis og post­hitis). Í stuttu máli: Hefði sonur minn fæðst í Banda­ríkj­unum og verið umskor­inn fljót­lega eftir fæð­ingu, hefðum við ekki þurft að ganga í gegnum þetta sárs­auka­fulla ferli þegar hann var orð­inn eldri. Er hægt að með­höndla svona sýk­ingar án þess að grípa til umskurð­ar? Oft, en alls ekki alltaf.

Og umskurður hefur fleiri kosti. Krabba­mein í typp­inu er sjald­gæft krabba­mein, en það er algeng­ara meðal óum­skor­inna karl­manna. Þá eru áreið­an­legar rann­sóknir sem sýna að umskurður lækkar tíðni alnæmis (sér­stak­lega vegna smits við kyn­mök), sem og tíðni fáeinna ann­arra kyn­sjúk­dóma. Vegna þessa hefur umskurður drengja orðið algeng­ari í Afr­íku und­an­farin ár.

Er umskurður nýfæddra drengja hættu­legur eða skað­leg­ur? Aðgerð­inni fylgir ein­hver hætta á sýk­ingum – en það á við um allar aðgerð­ir. Þessi hætta er þó minni háttar í vest­rænum sam­fé­lög­um. Aug­ljós­lega er aðgerðin sárs­auka­full án deyf­ing­ar. Nú til dags fer aðgerðin vana­lega fram með deyf­ingu á spít­öl­um. Aðgerðin sjálf, á nýfæddum drengjum og í höndum fag­manna, er frekar lítið mál. Svo hefur umskurður ekki áhrif á kyn­líf (ólíkt „um­skurði“ kvenna), og engin nei­kvæð áhrif á lífið yfir­leitt. Millj­ónir umskor­inna Banda­ríkja­manna lifa góðu lífi og sakna for­húðar sinnar ekki neitt.

Vega kostir eða gallar þyngra?

Stór spurn­ing í umræð­unni um umskurð er hvort heilsu­fars­legir kostir umskurðar seinna í líf­inu (sem eru, töl­fræði­lega, minni­hátt­ar) vega þyngra en ókostir aðgerð­ar­innar (sem eru líka minni­hátt­ar).

Hlut­lægt svar við þess­ari spurn­ingu er erfitt að finna. Það er hægt að færa rök með og á móti og skoð­anir lækna virð­ast oft fara eftir upp­runa og til­finn­ing­um, hér­lendis sem ann­ars stað­ar. Margir læknar segja að jákvæðar afleið­ingar umskurðar rétt­læti það að umskera alla drengi eftir fæð­ingu. Aðrir segja að ávinn­ingur þess að umskera sé ekki nógu mik­ill. Þegar til­gang­ur­inn er að hræða fólk segja þeir stundum hryll­ings­sögur um staka umskurði sem mistók­u­st, en þessar sögur líkj­ast þeim sem við heyrum frá and­stæð­ingum bólu­setn­ing­ar. Allir geta líka gúglað hryll­ings­ljós­myndir um for­húð­ar­sýk­ing­ar.

Kanadíska heil­brigð­is­kerfið gerði fyrir nokkrum árum ítar­lega og vand­aða skýrslu um umskurð drengja. Í loka­orðum þeirrar skýrslu er kom­ist að þeirri hóf­stilltu nið­ur­stöðu að kostir og gallar þess að umskera jafn­ast meira eða minna út. Kanadískir for­eldrar eigi því að ákveða hvað þeim finn­ist best fyrir börnin sín, en kerfið ætti ekki að þrýsta á þá til að gera annað eða hitt. Þessi stefna er reist á vís­inda­legum rann­sóknum og hefur þann auka­kost að hún skapar ekki andúð þeirra menn­ing­ar­hópa sem eru með langa hefð fyrir umskurði.

Þessi umræða bendir til mót­sagnar í frum­varp­inu. Flutn­ings­menn þess vilja banna umskurð nema „af heilsu­fars­legum ástæð­u­m.” En sumir læknar telja að heilsu­fars­á­stæður mæli alltaf með því að umskera nýfædda drengi.

And­staða við umskurð á Norð­ur­löndum

Síð­ustu ár hefur átt sér stað her­ferð gegn umskurði drengja á Norð­ur­lönd­um. Mig grunar að van­þekk­ing, mis­skiln­ingur og sleggju­dómar leiki hér stórt hlut­verk. Fáir karl­menn á Norð­ur­lönd­unum eru umskornir og fáar konur hafa þekkt umskorna karl­menn. Fólk virð­ist upp­lifa umskurð sem eitt­hvað mjög fram­andi og ógn­andi, og virð­ist ekki skilja mun­inn á „um­skurði“ drengja og stúlkna.

Öfl sem höll eru undir útlend­inga­andúð og/eða þjóð­ern­is­hyggju láta oftar en ekki rödd sína heyr­ast hæst í þessum efn­um. Umræðan nú ber því miður þjóð­ern­is­sinn­aðan keim, sem ég tel hættu­leg­an. Í frum­varp­inu sem nú liggur fyrir Alþingi er til dæmis vísað til „gyð­inga og múslima“ en þess er ekki getið að að flestir drengir í Afr­íku eða Banda­ríkj­unum eru umskorn­ir, af ástæðum sem tengj­ast ekki trú. Fjöl­margir drengir sem til­heyra hvorki trú­fé­lögum múslima né gyð­inga eru umskornir á hverju ári. Samt setur RÚV aftur og aftur ljós­myndir af rétt­trú­uðum rabbínum við fréttir um umskurð.

Við­horfið til umskurðar innan heil­brigð­is­stétt­ar­innar á Íslandi virð­ist frekar þröngt. Það hefur til dæmis lengi verið grein á Vís­inda­vefnum eftir hjúkr­un­ar­fræð­ing sem leggst ein­dregið gegn umskurði. Í grein­inni er tekið mjög djúpt í árinni en myndin sem þar er dregin upp sam­rým­ist engan veg­inn minni upp­lifun (ekki frekar en millj­óna umskor­inna karl­manna um allan heim). Hún verður að flokk­ast sem áróður frekar en miðlun vís­inda. Höf­undur hennar virðir fjölda vís­inda­legra greina og rann­sókna bein­línis að vettugi.

Hátt­virtu Alþing­is­menn, ég hvet ykkur til að sækj­ast eftir dýpri, víð­sýnni og hlut­læg­ari þekk­ingu á umskurði drengja. Þetta kann að virð­ast ykkur ein­falt og lítið mál, en svo er ekki – langt í frá.

Hvað eigum við að gera?

Fyrir tveimur árum lagði þing­maður fram fyr­ir­spurn um umskurð til heil­brigð­is­ráð­herra (sjá 145. lög­gjaf­ar­þing, 539. mál). Ráð­herr­ann var þeirrar skoð­unar að það ætti alltaf að nota deyf­ingu við umskurð á nýfæddum drengj­um, og einnig að umskurður ætti ávallt að fara fram á spít­öl­um, ekki í heima­hús­um. Þetta er hóf­stillt skoðun sem nán­ast allir geta tekið und­ir. Svona eru regl­urnar víða, til dæmis í Þýska­landi.

Regla af þessu tagi er í eðli­legu sam­ræmi við vís­inda­legar fram­far­ir. Á tutt­ug­ustu öld töldu heið­ar­legir lækn­ar, í góðri trú, að umskurður væri best fram­kvæmdur án deyf­ing­ar. Þeim fannst skamm­vinnur sárs­auki ásætt­an­legt verð fyrir heilsu­fars­kosti umskurð­ar. Í dag eru vís­inda­menn með­vit­aðri um sárs­auk­ann sem nýfæddir drengir upp­lifa við aðgerð­ina. Ef við höldum að sárs­auk­inn sé of mik­ill, þá eru rétt­mæt við­brögð ekki að banna umskurð. Við eigum frekar að krefj­ast þess að sárs­auk­anum sé haldið í lág­marki þegar aðgerðin fer fram. Í raun­inni er þetta þegar gert hér­lend­is.

Að öðru leyti eiga íslenskir for­eldrar sem ákveða að umskera drengi sína að vera lausir við áhyggjur um að lenda á Litla-Hrauni. Þeir sem hafa illan bifur á umskurði þurfa hvorki að umskera börnin sín né styðja umskurð að öðru leyti.

Ég er ekki að segja að Íslend­ingar ættu að byrja að umskera drengi sína, jafn­vel þótt það feli í sér kosti. Ég var (og er) alveg sáttur við að það er engin hefð fyrir umskurði á Norð­ur­lönd­un­um. Sem faðir fylgdi ég íslenskum venjum og lét ekki umskera nýfæddan son minn. En ég myndi ekki heldur lýsa umskurði sem hræði­leg­um, óskilj­an­leg­um, eða órétt­læt­an­leg­um.

Umskurður nýfæddra drengja er hvort eð er svo sjald­gæfur á Íslandi að bann við honum væri tákn­rænt. Þeir örfáu for­eldrar sem kjósa að umskera drengi sína eftir fæð­ingu fara til útlanda til þess, og myndu halda því áfram væri bann í gildi.

Óskyn­sam­leg rök á móti

Ég las frétt þar sem sagði að umskornir drengir „geti upp­lifað kvíða og ein­angr­un“ á Íslandi vegna þess að þeir eru ólíkir öðr­um. En þetta eru ónot­hæf rök á móti umskurði. Jafn­vel þótt við bönnum umskurð án heilsu­fars­á­stæðna verða sumir strákar á Íslandi alltaf umskorn­ir, ann­að­hvort vegna sýk­inga eða vegna þess að þeir fædd­ust erlend­is. Það kallar ekki á að banna umskurð og þar með stig­mat­ísera þessa stráka enn meir, heldur á smá fræðslu um að lík­amar eru marg­vís­legir – og að það er í lagi að ekki séu allir eins!

Sú hug­mynd að umskurður brjóti „gegn rétt­indum ungra drengja“ og að við eigum að „virða sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt barna og banna umskurð á drengjum nema í þeim til­vikum sem dreng­ur, sem náð hefur nægi­legum aldri og þroska til að skilja hvað felst í aðgerð­inni, veitir sam­þykki sitt“ er sjálf­sagt vel meint en ekki minni rök­leysa fyrir það.

Einn vand­inn við þessa hug­mynd er að ákvörðun full­orð­ins karl­manns um að láta umskera sig er allt ann­ars eðlis en ákvörðun for­eldra um nýfæddan son sinn. Hjá nýburum er aðgerðin minna mál og drengirnir muna ekki eftir henni. Aðgerðin á eldri börnum eða full­orðnum fer fram í fullri svæf­ingu og krefst þess að tekið sé frí frá skóla eða vinnu í allt að viku. Ef við bönnum umskurð nýfæddra drengja, þá erum við, í nafni sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt­ar, í raun­inni að reyna að útrýma umskurði og banna þá heið­ar­legu skoðun að hann bæti lýð­heilsu.

Að umskera eða umskera ekki er auk þess ekki eina ákvörð­unin sem for­eldrar taka, óhjá­kvæmi­lega, um lík­ama barna sinna. Með því að umskera nýfæddan dreng eru for­eldrar að „brjóta gegn rétt­indum hans“ á svip­aðan hátt og þeir gera með því að bólu­setja hann, láta fjar­lægja háls­kirtla, setja rör í eyru, gefa lyf sem hafa mögu­legar auka­verk­an­ir, gefa börnum vatn eða tann­krem með flú­or, eða kaupa lýsi. Allar þessar ákvarð­anir eru umdeil­an­legar og hafa kosti og galla. Í öllum slíkum til­fellum eru for­eldr­arnir þó að reyna að veita barn­inu rétt­indi til að lifa með minni áhættu á alvar­legum sjúk­dómum eða fötl­un­um. Þess vegna tökum við for­eldrar áhættu af þessu tagi. Og af þeim sökum gengur frum­varpið alltof langt með því að segja að umskurður sé ein­fald­lega „brot á mann­rétt­indum drengja.“

Auk þess bendir ekk­ert til að þeir þing­menn, sem vilja banna umskurð á grund­velli sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt­ar, telji rétt að banna líka aðrar lík­ams­breyt­ingar á ósjálf­ráða börn­um. Að gata eyrun hefur ekk­ert heilsu­fars­legt gildi en felur í sér tals­verða hættu á fylgi­kvill­um. Að lengja háls ungra stúlkna með málm­hringjum (eins og í norð­vest­ur­hluta Taílands) bætir ekki heilsu þeirra og er ekki óal­geng­ara á Íslandi en umskurður nýfæddra drengja. Að ein­blína á umskurð drengja og jafn­vel refsa með sex ára fang­els­is­vist (meira en brennu­vargar eða banka­stjórar fá!) bendir til þess að for­dómar og útlend­inga­andúð séu frekar á ferð hér en gagn­rýnin hugs­un.

Loka­orð

Umskurður drengja er lög­legur í öllum löndum heims. Svo virð­ist sem sumir hér­lendis taki því með sér­stöku stolti að Ísland verði hugs­an­lega fyrst ríkja til að sam­þykkja bann. Slíkt væri þó mun meiri hneisa fyrir Ísland heldur en margur hér virð­ist gera sér grein fyr­ir. Hin Norð­ur­löndin og Þýska­land hafa hafnað til­raunum til að banna umskurð. Í Nor­egi var það aðal­lega Fram­fara­flokk­ur­inn (flokkur hægriöfga­manna sem er á móti inn­flytj­end­um) sem beitti sér fyrir banni. Ef Ísland verður eina landið til að banna umskurð, mun það ekki sýna okkur Íslend­inga í góðu ljósi.

Frekar hóf­samur læknir að nafni Andrew Freed­man birti pistil í tíma­rit­inu Pedi­at­rics árið 2016 um umskurð. Hann ráð­lagði þeim sem eru á móti umskurði að nálg­ast málið ekki með reiði, dóms­mál­um, átök­um, laga­frum­vörp­um, for­dóm­um, bönn­um, eða ýkj­um. Þeir sem vilja vinna gegn umskurði drengja ættu frekar að nota orku sína á jákvæðan hátt. Þeir mættu reyna að hafa áhrif á þá sem vilja halda í umskurð með upp­byggi­legum hætti og gagn­kvæmri virð­ingu, ekki sleggju­dómum og glæpa­væð­ingu. Ef það er vin­sælt að hafa for­húð, þá mun fólk halda í hana. Á Íslandi hefur for­húðin alltaf verið vin­sæl og sigur hennar örugg­lega í höfn.

Í raun­inni efast ég um að umskurður drengja sé nokk­urt vanda­mál á Íslandi. Til hvers er frum­varpið þá? Alþingi ætti að sinna málum sem raun­veru­lega herja á íslensk börn og for­eldra og grafa undan rétt­indum þeirra á hverjum degi. Það væri ósk­andi að jafn öflug og dýnamísk umræða færi fram um raun­veru­leg brot gegn börnum og sú sem nú hefur logað á Íslandi um umskurð drengja.

Höf­undur er dós­ent við NTNU, norska tækni- og vís­inda­há­skól­ann.

Kim Jong-yang nýkjörinn forseti Interpol.
Óvæntur sigur í forsetakjöri Interpol
Fulltrúi Rússa var talinn líklegastur til þess að verða kjörinn forseti alþjóðalögreglunnar Interpol en hann tapaði óvænt fyrir Suður-kóreumanninum Kim Jong-yang. Kosið var um nýjan forseti eftir að sitjandi forseta Interpol hvarf í október.
Kjarninn 21. nóvember 2018
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Fimmtíu milljónir í neyslurými sem opnar á næsta ári
Opnun neyslurýmis fyrir langt leidda vímuefnaneytendur er fyrirhuguð í Reykjavík á næsta ári.
Kjarninn 21. nóvember 2018
Þórður Snær Júlíusson
Konur að taka sér pláss
Kjarninn 21. nóvember 2018
Fjárfestingar Eaton Vance hátt í 70 milljarða
Sjóðir í stýringu Eaton Vance áttu ríkisskuldabréf, íslensk hlutabréf og kröfur á íslensk félög fyrir samanlagt um 70 milljarða króna í lok júlí. Hlutabréfaeign sjóðanna nam 29 milljörðum króna en sjóðirnir eiga mest í löngum ríkisskuldabréfum hér á landi
Kjarninn 21. nóvember 2018
Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra.
Tillagan um breytingu á skilyrðum fyrir stjórn FME kemur frá fjármálaráðuneytinu
Starfshópur fjallaði um hæfisskilyrði þeirra sem geta tekið sæti í stjórn Fjármálaeftirlitsins.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Trump styður Sádi-Arabíu og olían hríðfellur
Eftir að Donald Trump lýsti yfir stuðningi við Sádí-Arabíu vegna morðsins á Jamal Khashoggi hrundi verðið á hráolíu.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Raunverð fasteigna hækkað um 1,3 prósent undanfarið ár
Að teknu tilliti til verðbólgu hefur fasteignaverð lítið sem ekkert hækkað í eitt ár.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Til lítils að fjölga leikskólarýmum ef leikskólarnir standa ómannaðir
Sjálfstæðismenn telja áætlanir meirihlutans í borginni ekki ganga upp.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar