Auglýsing

Það kom fáum á óvart að van­traust­s­til­laga á Sig­ríði Á. And­er­sen dóms­mála­ráð­herra hafi verið felld í atkvæða­greiðslu í þing­inu í lið­inni viku. Enda var það lík­ast til ekki til­gangur þeirra sem lögðu fram til­lög­una. Hann var mun frekar sá að láta Vinstri græn enn og aft­ur, og hvern þing­mann flokks­ins fyrir sig, stíga fram að verja ráð­herra sem framið hafði brot í starfi sem flokk­ur­inn og þing­menn hans höfðu gagn­rýnt harð­lega áður en þau sett­ust í rík­is­stjórn.

Við blasti að þeir tveir þing­menn Vinstri grænna sem höfðu ekki stutt rík­is­stjórn­ar­sam­starf við Sjálf­stæð­is­flokk­inn, Rósa Björk Brynj­ólfs­dóttir og Andrés Ingi Jóns­son, væru stóru óvissu­þætt­irnir í atkvæða­greiðsl­unni. Þau studdu bæði til­lög­una og við það fór stjórn­ar­meiri­hlut­inn form­lega úr 35 þing­mönnum í 33. Það má því segja að stjórn­ar­and­stöðu­flokk­un­um, sér­stak­lega þeim sem berj­ast við Vinstri græn um félags­hyggju­at­kvæði, hafi tek­ist ætl­un­ar­verk­ið, að menga flokk for­sæt­is­ráð­herra. Og það nokkrum vikum fyrir sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ing­ar.

Auk þess var aug­ljóst að öðrum þing­mönnum Vinstri grænna þótti erfitt að koma upp og verja dóms­mála­ráð­herr­ann. Kol­beinn Ótt­ars­son Proppé sagði til að mynda í ræðu sinni að hann hafi verið mót­fall­inn þeim ákvörð­unum og emb­ætt­is­verkum Sig­ríðar sem van­traust­s­til­lagan snérist um, en að hann styddi rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dótt­ur. Þess vegna segði hann nei.

Auglýsing

Lilja Raf­ney Magn­ús­dóttir sagði í ræðu sinni að van­traust­s­til­lagan snérist ekki um dóms­mála­ráð­herra heldur rík­is­stjórn­ina í heild. „Það er alveg ljóst að skað­inn er skeð­ur. Þegar er búið að vinna þau emb­ætt­is­verk sem eru ástæða þess­arar umræðu. Það var gert í síð­ustu rík­is­stjórn lands­ins, fyrir síð­ustu kosn­ing­ar. Ef van­traust­s­til­lagan verður sam­þykkt getur tvennt ger­st; ann­að­hvort að ráð­herr­ann fari og nýr dóms­mála­ráð­herra taki við[...]Hitt sem gæti gerst væri að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn yfir­gæfi rík­is­stjórn­ina og þar með væri hún úr sög­unni. Vil ég aðra rík­is­stjórn án Alþing­is­kosn­inga, aðra en rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dótt­ur? Mitt svar er nei.“

Sner­ist um rík­is­stjórn­ina, ekki brot ráð­herra

Þegar Bjarkey Olsen Gunn­ars­dótt­ir, þing­flokks­for­maður Vinstri grænna, gerði grein fyrir atkvæði sínu sagði hún að Vinstri græn hefðu tekið sæti í rík­is­stjórn „vit­andi af því að Hæsti­réttur gæti stað­fest nið­ur­stöðu hér­aðs­dóms. Það hefur verið margrætt af okkar hálfu. Níu þing­menn Vinstri grænna meta það svo að rík­is­stjórn­ar­sam­starfið sé undir ef van­traust verður sam­þykkt. Við myndum líta þannig á ef málið sneri að okk­ur, annað er ein­földun á póli­tík­inni að mínu mat­i.“

Af orðum ofan­greinda þing­manna er ljóst að þeir voru ekki efn­is­lega ósam­mála van­traust­s­til­lög­unni. Þeir telja að Sig­ríður hafi brotið af sér í starfi. Það sé hins vegar þannig að ef þau sam­þykki að setja hana af sem ráð­herra falli rík­is­stjórn­in. Þess vegna sé í lagi að kyngja lög­brotum ráð­herra sem þau for­dæmdu áður. Til­gang­ur­inn helgar með­al­ið.

Þetta fólk mun þurfa að verja Sig­ríði áfram til að halda rík­is­stjórn­inni sam­an. Áfram mun verða tek­ist á um hæfi þeirra dóm­ara sem hún til­nefndi en hæfn­is­nefndin hafði ekki valið til að sitja í Lands­rétti. Auk þess hafa tveir þeirra sem metnir voru á meðal hæf­ustu umsækj­end­anna höfðað bóta­mál sem að öllum lík­indum mun kosta rík­is­sjóð að minnsta kosti tugi millj­óna króna.

Hræsni

Þess utan er afstaða bæði Vinstri grænna og sumra Fram­sókn­ar­manna í mál­inu ævin­týra­leg hræsni. Þekkt er að í júní 2017 skrif­uðu Katrín Jak­obs­dótt­ir og Svan­­dís Svav­­­ar­s­dótt­ir, nú heil­brigð­is­ráð­herra, fræga grein á vef Vinstri grænna sem fjall­aði meðal ann­­ars um Lands­rétt­­ar­­mál­ið. Þar stóð: „Upp­­­­­­­nám milli­­­­­­­dóm­­­­stigs­ins er nú algjört, á ábyrgð dóms­­­­mála­ráð­herr­ans og rík­­­­is­­­­stjórn­­­­­­­ar­innar all­r­­­­ar. Enn er ekki séð fyrir endan á mála­­­­lyktum þessa og gæti svo farið að Lands­­­­réttur yrði að glíma við van­­­­traust og skort á trú­verð­ug­­­­leika um ára­bil.“ Þær greiddu báðar atkvæði gegn van­trausti á sama ráð­herra í vik­unni.

Sig­urður Ingi Jóhanns­son, for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, skrif­aði líka blogg­færslu 10. febr­úar 2011. Þá hafði Hæsti­réttur nýverið fellt dóm sinn í máli Svan­dísar Svav­ars­dótt­ur, þáver­andi umhverf­is­ráð­herra, sem braut lög þegar hún hún synj­aði aðal­­­­­skipu­lagi Fló­a­hrepps stað­­­fest­ing­­­ar. Í blogg­færsl­unni sagði Sig­urður Ingi: „Nú hefur æðsti dóm­stóll lands­ins talað – ráð­herr­ann braut lands­lög. Afleið­ing af slíkum emb­ætt­is­af­glöpum (sem margir reyndu að benda ráð­herr­anum á í tíma) – afleið­ingin hlýtur að verða afsögn ráð­herr­ans. Annað væri stað­fest­ing á því að við höfum ekk­ert lært af Rann­sókn­ar­skýrslu Alþing­is. Því vil ég ekki trú­a.“

Dag­inn eftir skrif­aði hann aðra blogg­færslu þar sem hann sagði m.a. að í ljós hafi komið að emb­ætt­is­menn „túlk­uðu lögin rétt en ráð­herr­ann rangt. Það hlýtur að hafa ein­hverjar afleið­ingar þegar ráð­herrar mis­beita valdi sínu. Höfum við ekk­ert lært frá hruni? Lærðum við ekk­ert af Rann­sókn­ar­skýrslu Alþing­is?“ Sig­urður Ingi bætti svo við að „aðal­at­riðið í þessu máli er hins vegar að umhverf­is­ráð­herra braut lög. Eftir ráð­herr­anum hefur verið haft – bæði í fjöl­miðlum og á þingi – að hún sé í póli­tík og allar ákvarð­anir hennar séu póli­tísk­ar. Engin afsögn. Engin iðr­un. Engin afsök­un­ar­beiðn­i.“

Í ræðu sinni um van­traust­s­til­lögu á Sig­ríði Á. And­er­sen í vik­unni var komið heldur betur annað hljóð í strokk Sig­urðar Inga. Þá sagði hann upp­á­kom­una „létt­væga“ og að hann væri „ekki viss um að þessi upp­á­koma auki traust á stjórn­málum eða Alþingi. Ég er sann­færður um að svo sé ekki og ég styð ekki þessa til­lög­u.“

Gengið á póli­tíska inn­eign

Það er ekki leynd­ar­mál að sá mikli með­byr sem rík­is­stjórnin fékk þegar hún var mynduð er að miklu leyti bund­inn við mikla póli­tíska inn­eign Katrínar Jak­obs­dótt­ur. Traust á rík­is­stjórn­ina, sem hafði hafði verið í sögu­legu lág­marki þegar rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar hrökkl­að­ist frá í fyrra­haust, rauk upp í 74,1 pró­sent í fyrstu mæl­ingu Gallup á stöðu þeirrar sem tók við af henni. Það er lang­mesti stuðn­ingur sem nokkur rík­is­stjórn hefur notið eftir hrun. Lík­ast til var almenn­ingur orð­inn dauð­þreyttur á stans­lausum hneyksl­is­málum og hags­muna­á­rekstrum leið­toga rík­is­stjórna. Katrín hefur enga sögu um við­skipta­þátt­töku. Hún hefur aldrei átt aflands­fé­lag eða fengið neitt afskrif­að. Hún býr í blokk, veit hvað líter af mjólk kostar og almenn­ingur lítur á hana sem ein­stak­ling sem getur sett sig í spor hins venju­lega lands­manns. Þess vegna var stuðn­ingur við Katrínu í emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra jafn mik­ill og raun bar vitni, þvert á flokka.

Það blasir hins vegar við að vera Sig­ríðar Á. And­er­sen í rík­is­stjórn­inni veikir hana veru­lega. Í nýlegri könnun Mask­ínu sögðu 72,5 pró­sent aðspurðra að þeir teldu að Sig­ríður ætti að segja af sér emb­ætti. Níu af hverjum tíu kjós­endum Vinstri grænna voru þeirrar skoð­unar og sjö af hverjum tíu kjós­endum Fram­sókn­ar­flokks­ins. Meira að segja er fjórði hver kjós­andi Sjálf­stæð­is­flokks­ins á þeirri skoð­un.

Stuðn­ingur við rík­is­stjórn­ina er líka að falla mjög hratt og dróst saman um heil tíu pró­sentu­stig frá ára­mót­um. Það er svipað og stuðn­ingur við rík­is­stjórn Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar féll á fyrstu mán­uðum til­veru henn­ar. Sú rík­is­stjórn nauð um 36 pró­sent fylgis þegar hún sprakk á end­anum með birt­ingu Panama­skjal­anna. Það er eng­inn vafi á að Lands­rétt­ar­málið spilar stóra rullu í minnk­andi vin­sældum núver­andi rík­is­stjórn­ar.

Enn alvar­legra er að traust á dóm­stóla er að hrynja. Það minnk­aði um sjö pró­sent í fyrra og ein­ungis rúm­lega þriðji hver lands­maður treystir í dag dóms­kerf­inu. Þar eru ákvarð­anir dóms­mála­ráð­herra í Lands­rétt­ar­mál­inu án nokk­urs vafa ráð­andi ástæða.

Önnur stofnun sem missti mikið traust í fyrra var lög­reglan, sem heyrir einnig undir ráðu­neyti Sig­ríð­ar. Alls minnk­aði traust til hennar um átta pró­sent. Eina stofn­unin sem missti einnig svo mikið traust á síð­asta ári var þjóð­kirkj­an, sem átti sitt versta ár frá því að þöggun hennar yfir meintum kyn­ferð­is­brotum Ólafs Skúla­sonar var opin­beruð árið 2010.

Rík­is­stjórn Sig­ríðar

Þrátt fyrir allt ofan­greint þá situr Sig­ríður sem fast­ast. Það er öllum ljóst að auð­veld­ast væri að víkja henni til hlið­ar, þó ekki væri annað en að setja hana í annað ráðu­neyti. Það myndi létta utan­að­kom­andi þrýst­ingnum á Katrínu, Bjarna og rík­is­stjórn­inni allri og kaupa handa henni starfs­frið. Sá ávinn­ingur er þó af ein­hverjum ástæðu talin fórn­ar­innar virði svo Sig­ríður Á. And­er­sen geti verið dóms­mála­ráð­herra.

Í raun má segja að rík­is­stjórnin hafi verið byggð upp í kringum það að Sig­ríður myndi áfram sitja á þeim stóli. Það var ófrá­víkj­an­leg krafa að hálfu Sjálf­stæð­is­flokks í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræðum að þannig yrði málum háttað og ekk­ert svig­rúm var til víkja frá þeirri stöðu. Af hverju liggur ekki alveg fyr­ir. 

Kannski er það hluti af inn­an­flokks­málum í Sjálf­stæð­is­flokknum þar sem for­ystan þarf á stuðn­ingi Sig­ríðar og hörð­ustu fylg­is­manna hennar að halda til að verj­ast ásókn ann­arra afla í áhrif. Kannski er það vegna þess að for­maður flokks­ins, Bjarni Bene­dikts­son, telur Sig­ríði vera það mikla yfir­burð­ar­mann­eskju að þjóðin geti ein­fald­lega ekki án hennar ver­ið. Kannski er það vegna þess að Bjarni ætti í erf­ið­leikum með að rétt­læta eigið for­ystu­hlut­verk ef hann myndi víkja Sig­ríði frá, í ljósi allra þeirra mála sem hann hefur ratað í und­an­farin ára­tug. Kannski er það blanda af öllu ofan­greindu. Kannski er ástæðan allt önn­ur. Einu sem geta svarað því eru for­ystu­menn Sjálf­stæð­is­flokks­ins.

Og nú er staðan þannig að helsta mál rík­is­stjórn­ar­innar er að halda Sig­ríði þar sem hún er. Mestur tími og orka hennar fer í það. Í raun má segja að rík­is­stjórnin sé stjórn Sig­ríðar Á. And­er­sen.



Horft til þess að nýta skráðan markað til að selja hluti í ríkisbönkunum
Í Hvítbók stjórnvalda um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið kemur fram að vantraust á fjármálakerfinu sé enn „djúpstætt“. Langan tíma muni taka að ná upp trausti á því á nýjan leik.
Kjarninn 10. desember 2018
Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra.
Hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið lítur dagsins ljós
Gott regluverk og öflugt eftirlit, hagkvæmni í bankarekstri og traust eignarhald fjármálafyrirtækja eru þær þrjár meginstoðir sem framtíðarsýn íslensks fjármálakerfis þarf að mótast af.
Kjarninn 10. desember 2018
Sara Dögg Svanhildardóttir
Dýrt húsnæði og há gjöld ýta undir einsleitni
Kjarninn 10. desember 2018
Þögul mótmæli við síðustu þingsetningu
Meirihluti Íslendinga telur það mikilvægt að fá nýja stjórnarskrá
Meirihluti landsmanna segir það mikilvægt að Íslendingar fái nýja stjórnarskrá á yfirstandandi kjörtímabili, samkvæmt nýrri könnun MMR. Konur reyndust líklegri til að segja endurnýjun stjórnarskrár mikilvæga.
Kjarninn 10. desember 2018
Sigþrúður Guðmundsdóttir, Ásmundur Einar Daðason og Ellen Calmon
Efla fræðslu um þjónustu og lagaleg úrræði í þágu kvenna af erlendum uppruna
Konur af erlendum uppruna eru margar hverjar í bagalegri stöðu til að komast úr erfiðum heimilisaðstæðum. Þær kunna margar hverjar ekki tungumálið, þekkja ekki réttindi sín og eru upp á kvalara sína komnar.
Kjarninn 10. desember 2018
Nichole Leigh Mosty
Eitt mikilvægasta skjal tuttugustu aldarinnar og undirstaða frelsis, réttlætis og friðar í heiminum
Leslistinn 10. desember 2018
Uber á leiðinni á hlutabréfamarkað
Bandaríska skutlfyrirtækið Uber stefnir á að skrá félagið á hlutabréfamarkað á næsta ári. Talið er að Uber gæti reynst allt að 120 milljarða dala virði í frumútboðinu. Lyft, helsti samkeppnisaðili Uber, stefnir einnig á skráningu á hlutabréfamarkað.
Kjarninn 10. desember 2018
Hefur hugsað hvort hún sé „kannski bara í ruglinu?“
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, segir að ekki sé hægt að bíða lengur eftir alvöru lífskjarabótum fyrir lægstu stéttir landsins. Þær þurfi að keyra í gegn í komandi kjarasamningum.
Kjarninn 10. desember 2018
Meira úr sama flokkiLeiðari