Kraumar gyðingaandúð á Íslandi?

Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar um gyðingaandúð í Þýskalandi og hvernig Íslendingar móti veruleikann á sinn hátt, þrátt fyrir smæðina.

Auglýsing

Í nýlegu ein­taki þýska dag­blaðs­ins Die Zeit má finna slá­andi grein um gyð­inga­andúð í Þýska­landi dags­ins í dag. Þar eru frá­sagnir fjölda fólks af því hvernig það hefur sætt hót­unum eða árásum sökum þess að vera gyð­ing­ar.

Að svona lagað skuli þríf­ast í Þýska­landi í dag er í sjálfu sér nokkuð mót­sagna­kennt því þvers og kruss í borgum og bæjum má sjá ýmis­konar minn­is­varða sem eiga að minna fólk á hel­för­ina og hversu hættu­legt það er að gleyma morðum á millj­ónum gyð­inga í seinni heims­styrj­öld­inni

Þýska­land er flókið land. Þar hafa háværir hópar þjóð­ern­is­sinn­aðra-öfga­afla lengi verið til vand­ræða og á síð­ustu árum hefur verið tekið við miklum fjölda flótta­manna frá löndum þar sem póli­tískt ástand hefur kynt undir almennum for­dómum og andúð á gyð­ing­um. Svo virð­ist sem ein­hver öfl í þessum ólíku hópum geti, þrátt fyrir allt, sam­ein­ast í andúð á gyð­ingum – nokkuð sem hættir til að vera tabú.

Auglýsing

Sam­kvæmt blað­inu eru nú um hund­rað þús­und gyð­ingar rík­is­borg­arar í Þýska­landi. Flestir þeirra hafa komið frá fyrrum Sov­ét­ríkj­unum en um þrettán þús­und hafa flutt frá Ísr­ael til Þýska­lands. Í land­inu eru að minnsta kosti hund­rað sam­tök fyrir gyð­inga, tutt­ugu leik­skólar og sjö skólar ætl­aðir til fram­halds­náms fyrir gyð­inga. Það eru gefin út dag­blöð í nafni gyð­inga og í flestum stærri borg­unum má finna veit­inga­staði eyrna­merkta gyð­ing­um. Allt er þetta hluti hvers­dags­ins – rétt eins og antísemít­ism­inn. 

Þegar ást­sæl skoðun brann

Frá­sagnir fólks­ins eru ansi ljótar og bera vott um að sem gyð­ingur í Þýska­landi nútím­ans megir þú eiga von á ýmsu við hvers­dags­leg­ustu athafn­ir. Árið 2016 voru 1468 glæpir raktir til antísemít­isma skráðir hjá rík­is­sak­sókn­ara – og þar að auki þrjá­tíu og fjögur ofbeld­is­verk – og, eins og segir í blað­inu, að baki hverri árás dylst erfið sorg­ar­saga.

Fyr­ir­sögn grein­ar­innar er „Hversu antísemí­tískt er Þýska­land?“ Og í inn­gangi hennar stend­ur: „Hatur á gyð­ingum fyr­ir­finnst ekki lengur hér. Á þá leið hugsa marg­ir. Síðan var fáni Ísra­els brenndur í Berlín. Getur verið að flótta­fólk hafi inn­leitt gyð­inga­andúð á ný í land­ið? Eða – var hún aldrei með öllu horf­in?“

Í grein­inni má svo finna þennan bút: „Það var 8. des­em­ber, á föstu­degi. Upp­tökur frá þessum degi sýna fyrst og fremst unga karl­menn. Margir höfðu slengt Kufija um háls­inn á sér, svart­hvítum háls­klúti Palest­ínu­manna; sumir þeirra veif­uðu palest­ínska flagg­inu og nokkrir voru með borða frá palest­ínsku hryðju­verka­sam­tök­unum Ham­as. Þeir voru hér til þess að mót­mæla ákvörðun Banda­ríkja­for­seta, Don­alds Trump, um að við­ur­kenna Jer­úsalem sem höf­uð­borg Ísra­els. Sumir hróp­uðu á þýsku og arab­ísku: Barna­morð­ingi Ísra­el! og Zíon­istar sama sem fas­istar! Það er ekki alveg ljóst hverjir mót­mæl­endur voru. Voru þetta ungir menn með arab­ískar rætur sem höfðu alist upp og gengið í skóla í Þýska­landi? Eða flótta­menn, bara búnir að dvelja stutt í land­inu? Aðeins eitt er víst: Áður en lög­reglan leysti upp mót­mælin brann heima­til­búið ísra­elskst flagg með blárri Dav­íðs­stjörnu á hvítu laki – og með þessu flaggi brann sú almenna og ást­sæla skoðun að það væri ekki pláss fyrir gyð­inga­hatur í þessu landi sem eitt sinn var ofbeld­is­ger­and­ans.“

Sárs­auka­fullt minni

Vita­skuld má – og á – að gagn­rýna hernað og barna­dráp Ísra­els­manna í Palest­ínu. En alhæf­ingar um gyð­inga eru annað mál.

Birt­ing­ar­mynd umræðu um gyð­inga og siði þeirra – rétt eins og umræða um múslima – er þannig í eðli sínu, í ljósi sög­unn­ar, að hún flöktir hraðar en hugur manns. Hún verður fljótt svo merk­ing­ar­þrungin og í raun­inni hál. Og hún getur snú­ist fyr­ir­vara­laust upp í and­stæðu sína. Í Berlín kynnt­ist ég leikkonu frá Ísr­ael sem hafði m.a. leikið í vin­sælli sýn­ingu um sögu Ísra­els­manna, Palest­ínu­manna og Þjóð­verja.

Þetta leik­rit fór beint í kjötið á sárs­auka­fullu minni jafnt sem eld­fimum nútíma. Leik­ar­arnir byggðu verkið á reynslu sinni, fjöl­skyldu sinna og for­feðra undir stjórn drama­t­úrgs frá Ísr­ael og það fór víða um lönd. Kvöldið sem ég fór að sjá það var boðið upp á umræður eftir sýn­ing­una og þar – árið 2009 – mátti sjá aldrað gam­alt fólk gráta – og rök­ræða. Þessi sama leik­kona átti eftir að taka þátt í öðru leik­riti í Berlín og sagði mér seinna að það hefði verið snið­gengið af ein­hverju fólki vegna þess að hluti hóps­ins kæmi frá Ísr­ael – sama þótt verkið væri gagn­rýnið á stefnu stjórn­valda þar gagn­vart Palest­ínu.

Sprengju­hótun í barna­skóla

Í Berlín kynnt­ist ég einnig þýskri kennslu­konu, móður vinar sonar míns, sem sagði mér frá krútt­legum skóla sem hún hafði auga­stað á fyrir son­inn. Son­ur­inn var með bækl­aða mjöðm og skól­inn hafði það sér­stak­lega í stefnu­skránni að hylla fjöl­breytni í mann­líf­inu. Stuttu eftir spjallið gerð­ist það að gyð­inga­drengur í þessum skóla var lagður í ein­elti af nokkrum drengjum af arab­ískum upp­runa. Skóla­yf­ir­völd gripu inn í ein­eltið og í kjöl­farið barst barna­skól­anum sprengju­hótun – á tímum þegar skólar fyrir gyð­inga­börn í Evr­ópu hafa kom­ist í eld­línu hryðju­verka­manna.

Hvort drengirnir eða eldri bræður þeirra áttu hlut að máli, smit­aðir af tali full­orð­inna og tíð­ar­anda, veit ég ekki. En ég man að annað eins ein­elt­is­mál hafði verið í hverf­is­skól­anum í göt­unni okkar þar sem lít­ill gyð­inga­drengur hafði einnig verið lagður í ein­elti út af upp­runa. Umræða hinna full­orðnu getur þannig smit­ast þangað sem hún skyldi: Í galopið barns­eyrað. Líka á Íslandi. Nú síð­ast í morgun gekk ég yfir torgið fyrir framan Hall­gríms­kirkju og kross­brá þegar sonur minn fór að kvarta yfir að það væri hvergi þver­fót­andi fyrir útlend­ing­um. Ekki hefur hann þetta frá mér eða öðrum nánum aðstand­endum – en hann er nýbyrj­aður í skóla og þar spjallar hann um lífið og til­ver­una við jafn­aldra sína.

Á sinn hátt er skondið að heyra ávæn­ing af umræðu um siði gyð­inga – og múslima – á Íslandi. Mér skilst á kunn­ingja­konu minni frá Ísr­ael sem býr í Berlín, vin­konu áður­nefndrar leikkonu, að sam­fé­lag gyð­inga sé frekar fámennt hér en hún hefur verið að gera heim­ilda­mynd um gyð­inga hér á landi. Raunar er maður orð­inn vanur að heyra alhæf­ingar um gyð­inga á sam­fé­lags­miðl­unum þegar ástandið verður sem eld­fimast í Palest­ínu og stundum grunnt á því að þeir sem vilji hvað ákveðn­ast for­dæma for­dóma troði sjálfir mar­vað­ann í þeim.

SS-svínapylsur – og allt það...

Þessi sama kona sagði mér á sínum tíma að það væri ekki á það hætt­andi að tala hebr­esku á ákveðnum svæðum í Berlín. Stað­reyndin er sú að gyð­ingar sæta, enn þann dag í dag, for­dómum og ofbeldi þar sem síst skyldi í Evr­ópu. Og Ísland lafir í Evr­ópu, þrátt fyrir allt. Land­inn býr í veru­leika þar sem orð eru dýr, sama hvort við gjömmum á sam­fé­lags­miðli á Íslandi eða á meg­in­land­inu. Við erum hluti af stærri veru­leika.

Hverju skiptir hvort face­book-­síðan er stað­sett í Berlín eða Reykja­vík? Hún er alls staðar og hvergi. Og Íslend­ingar eru með í að móta veru­leik­ann á sinn hátt, ef svo má segja, jafn­vel þó að hér búi ekki svo margir gyð­ing­ar. Í allri lókal umræð­unni erum við óhjá­kvæmi­lega hluti af víð­feðm­ari umræðu.

Nú er þessum pistli ekki ætlað að vera inn­legg í umræðu um umskurð. Ég get aldrei sett mig í spor lít­ils drengs sem er umskor­inn og mitt tauga­þanda móð­ur­hjarta myndi fríka út ef ein­hver gerði sig lík­legan til að umskera son minn. En hjartað til­heyrir jú mér, erki­ís­lenskri konu í Reykja­vík City sem er alin upp við SS-svínapylsur – og... bara, já.

En öll sú umræða getur fætt af sér aðra óæski­legri umræðu. Auð­vitað er í góðu lagi að umræða fæði af sér umræðu, þannig á það að vera – en stundum er umræða þess eðlis að hún krefst hugs­un­ar, með­vit­undar um umheim­inn og mann­virð­ing­ar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ástþrúður Kristín Jónsdóttir
Lífeyrisþegi styrkir bótaþega
Kjarninn 25. september 2021
Indriði H. Þorláksson
Hvern á að kjósa?
Kjarninn 25. september 2021
Hvernig rættust kosningaspárnar árin 2016 og 2017?
Kjarninn setur nú fram kosningaspá fyrir alþingiskosningar í samstarfi við Baldur Héðinsson í þriðja sinn, en spáin gefur fyrirliggjandi könnunum vægi samkvæmt reikniformúlu Baldurs. Hvernig hefur spáin gengið eftir í fyrri tvö skiptin?
Kjarninn 25. september 2021
Ívar Ingimarsson
Reykjavík er náttúrulega best
Kjarninn 25. september 2021
Magnús Hrafn Magnússon
Hver á lag?
Kjarninn 25. september 2021
Bækur Enid Blyton hafa hafa selst í rúmlega 600 milljónum eintaka og verið þýddar á meira en 90 tungumál.
762 bækur
Útlendingar, svertingjar, framandi, sígaunar. Stela, hóta, svíkja, lemja. Vesalingar og ómerkilegir aumingjar. Þetta orðfæri þykir ekki góð latína í dag, en konan sem notaði þessi orð er einn mest lesni höfundur sögunnar. Enid Blyton.
Kjarninn 25. september 2021
Lokaspá: Líkur frambjóðenda á að komast inn á Alþingi
Kjarninn birtir síðustu þingmannaspá sína í aðdraganda kosninga. Ljóst er að margir frambjóðendur eiga fyrir höndum langar nætur til að sjá hvort þeir nái inn eða ekki og töluverðar sviptingar hafa orðið á líkum ýmissa frá byrjun viku.
Kjarninn 25. september 2021
Lokaspá: Meiri líkur en minni á að ríkisstjórnin haldi velli
Samkvæmt síðustu kosningaspánni mun Framsóknarflokkurinn verða í lykilstöðu í fyrramálið þegar kemur að myndun ríkisstjórnar, og endurheimtir þar með það hlutverk sem flokkurinn hefur sögulega haft í íslenskum stjórnmálum.
Kjarninn 25. september 2021
Meira úr sama flokkiÁlit