Hvar býr allt fólkið?

Una Jónsdóttir skrifar um leigumarkaðinn og lausnir á húsnæðisvanda verst settu hópanna.

Auglýsing

Á síð­asta ári fjölg­aði fólki hér á landi um rúm­lega 10.000 og er það mesta mann­fjölda­aukn­ing á einu ári frá upp­hafi mæl­inga. Slík aukn­ing skap­ar, eðli máls­ins sam­kvæmt, þrýst­ing á alla inn­viði sam­fé­lags­ins og þar með tal­inn hús­næð­is­mark­að­inn. Fjölgun lands­manna í fyrra var að mestu leyti til­komin vegna erlendra rík­is­borg­ara sem fluttu hingað til lands, meðal ann­ars til þess að vinna við mann­virkja­gerð og byggja einmitt upp þessa inn­viði og hús­næði sem okkur hefur skort. Það er mik­il­vægt að huga að því við hvaða aðstæður þetta fólk býr, því þessi mikla fólks­fjölgun hefur átt sér stað á sama tíma og hér hefur ríkt hús­næð­is­skort­ur.

Um mitt ár 2017 hafði fast­eigna­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hækkað um meira en 20% á einu ári sem er langt umfram lang­tíma­með­al­tal, en frá 1995 hefur fast­eigna­verð hækkað að með­al­tali um 8,3% á hverju ári. Því hefur verið haldið fram að þessar miklu verð­hækk­anir hafi að miklu leyti orðið vegna þess að fram­boð á hús­næði hafi ekki auk­ist í takt við eft­ir­spurn. Síð­ustu mán­uði hefur svo hægt á verð­hækk­unum og er hækk­un­ar­taktur fast­eigna­verðs nú um 13% á árs­grund­velli sam­kvæmt vísi­tölu íbúða­verðs sem Þjóð­skrá birt­ir.

En hvers vegna hægði á verð­hækk­un­un­um? Breytt­ist eitt­hvað í sam­spili fram­boðs og eft­ir­spurn­ar?

Auglýsing

Í fyrra bætt­ust um 1.760 nýjar íbúðir við mark­að­inn á land­inu öllu, sem er ekki nema um rúm­lega 200 fleiri íbúðir en bætt­ust við mark­að­inn á árinu 2016. Aukið fram­boð fast­eigna virð­ist því ekki geta að fullu útskýrt hvers vegna hægt hefur á verð­hækk­un­um, enda er fram­boð nýrra íbúða enn sem komið er ekki mikið í sögu­legu sam­hengi.

Þá vaknar sú spurn­ing hvort eft­ir­spurn eftir hús­næði hafi verið að vaxa hægar en áður. Lands­mönnum er hins vegar enn að fjölga mjög hratt, eða um sam­tals tæp­lega 5.000 manns á seinni helm­ingi árs­ins 2017, en til sam­an­burðar fjölg­aði lands­mönnum um tæp­lega 6.000 allt árið 2016. Ein­hvers staðar þarf allt þetta fólk að búa. Hvers vegna virð­ist þá vera minni þrýst­ingur á verð­lag á íbúða­mark­aði en fyrir ári síð­an?

Til að varpa ljósi á það álita­efni þarf að huga gaum­gæfi­lega að því við hvaða aðstæður allt það fólk sem flytur hingað til lands býr, og enn frem­ur, við hvaða aðstæður það myndi kjósa að búa við. Í síð­ustu upp­sveiflu, á árunum 2005-2008, var aðflutn­ingur fólks til lands­ins umfram brott­flutn­ing, rúm­lega 15.000 manns. Á árunum 2009-2012, í kjöl­far krepp­unn­ar, var svo brott­flutn­ingur umfram aðflutn­ing, tæp­lega 9.000 manns sem var að miklu leyti til­kom­inn vegna íslenskra rík­is­borg­ara sem fluttu frá land­inu. Það er því ljóst, að þó vinnu­afl sé fær­an­legt, og aðflutn­ingur mik­ill í upp­sveiflu, er alls ekki sjálf­gefið að allir flytji aftur frá land­inu þegar harðnar í ári. Jafn­vel þótt banka­kreppa skelli á.

Tölur um mann­fjölda­aukn­ingu sýna að raun­veru­leg eft­ir­spurn eftir hús­næði er til stað­ar. En það er ekki þar með sagt að eft­ir­spurn sé eftir því að kaupa eigið hús­næði. Stór hópur þess fólks sem flytur hingað til lands hefur ekki efni á því að kaupa sér fast­eign miðað við núver­andi aðstæður á mark­aði. Það er því æski­legt að leggja áherslu á upp­bygg­ingu leigu­mark­aðar til að mæta þörfum þessa fólks.

Fjöl­mörg merki eru um mik­inn hús­næð­is­vanda, sér­stak­lega hjá ákveðnum hóp­um. Biðlistar eftir félags­legu hús­næði hjá sveit­ar­fé­lög­unum eru langir, 95% aukn­ing hefur orðið á fjölda utan­garðs­fólks síðan 2012 sam­kvæmt skýrslu Reykja­vík­ur­borgar og fjöldi náms­manna er á bið eftir náms­manna­í­búð. Þessir hópar, staða þeirra og sú stað­reynd að þeir kom­ast ekki inn á eigna­mark­að­inn eru allt þættir sem sýna okkur að mikil þörf er fyrir öfl­ugan, öruggan og fjöl­breyttan leigu­markað á Íslandi.

Höf­undur er hag­fræð­ingur hjá Íbúða­lána­sjóði.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra.
FAO vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða í þróunarlöndum
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegsráðherra mun hafa frumkvæði að því Alþjóðamatvælastofnunin vinni úttekt á viðskiptaháttum útgerða sem stunda veiðar og eiga í viðskiptum með aflaheimildir í þróunarlöndum.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Björgólfur úr stjórn Sjóvá „vegna anna“
Björgólfur Jóhannsson hefur ákveðið að víkja tímabundið úr stjórn Sjóvá. Hann var stjórnarformaður félagsins. Björgólfur tók nýverið við forstjórastöðunni hjá Samherja.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Julian Assange
Rannsókn gegn Assange felld niður
Samkvæmt WikiLeaks hefur rannsókn á hendur Julian Assange verið felld niður. Ritstjóri miðilsins, Kristinn Hrafnsson, segir að um réttarfarsskandal sé að ræða.
Kjarninn 19. nóvember 2019
GAMMA lokar starfsstöð sinni í Garðarstræti og flytur til Kviku
GAMMA, sem fór mikinn í íslensku fjármálalífi síðastliðinn áratug, er nú vart til nema að nafninu til. Starfsemi fyrirtækisins hefur verið flutt í nýjar höfuðstöðvar Kviku.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Fjármálaráðherra Noregs segir að DNB þurfi að leggja öll spil á borðið
Siv Jensen, fjármálaráðherra Noregs segir að rannsaka þurfi í kjölinn það sem norskir fjölmiðlar hafa kallað stærsta peningaþvættishneyksli í sögu þjóðarinnar. Það snýst um viðskipti ríkisbankans DNB við íslenska fyrirtækið Samherja.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri.
„Lágmarkskrafa að Eyþór Arnalds og Samherji geri hreint fyrir sínum dyrum“
Borgarstjóri segir að birting Samherjaskjalanna sýni viðskipti Eyþór Arnalds, oddvita Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn, við Samherja um hlut í Morgunblaðinu í nýju ljósi. Hann segir að það gangi ekki að enn sé ótal spurningum ósvarað um þau viðskipti.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Svavar Guðmundsson
Þoþfbsoemssoh
Kjarninn 19. nóvember 2019
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands.
Íslendingar verði að geta borið höfuðið hátt í útlöndum
Forseti Íslands segir að Íslendingar verði að geta borið höfuðið hátt í útlöndum, ekki síst þau sem hafi notið trausts til trúnaðarstarfa fyrir land og þjóð.
Kjarninn 19. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar