Er víglínan að breytast?

Auglýsing

Víg­línur breyt­ast oft í póli­tík. Stundum vegna eðli­legrar þró­unar en oftar en ekki vegna þess að til­teknir hags­mun­ar­hópar sjá hag sinn í að færa þær til svo ekki fáist í gegn raun­veru­leg umræða um kjarn­ann sjálf­an. Á síð­ustu vikum hafa raddir innan Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Flokks fólks­ins og Mið­flokks­ins heyrst sem vilja Ísland út úr EES sam­starf­inu. Svipuð sjón­ar­mið hafa verið sett fram innan Fram­sókn­ar­flokks­ins á umliðnum miss­er­um. Þessi öfl vilja nú færa víg­lín­una frá því að klára aðild­ar­við­ræður við Evr­ópu­sam­bandið yfir í umræðu um efa­semdir um með EES samn­ing­inn. Við því vil ég vara.

Nú þegar tæp 25 ár eru liðin frá gild­is­töku EES samn­ings­ins er ljóst að áhrifa hans gætir víða og umbætur fyrir íslenskt sam­fé­lag verið ótví­ræð­ar. Er erfitt að ímynda sér þjóð­lífið án samn­ings­ins en oft er það svo að það sem við teljum til eðli­legra hlunn­inda er jákvæð afleið­ing samn­ings­ins. Má hér nefna nokkuð hindr­un­ar­lausan flutn­ing fólks, vöru og betri aðgang þjón­ustu fyrir utan aukna neyt­enda­vernd á gild­is­tíma samn­ings­ins. Þetta gerð­ist ekki sjálf­krafa hér á landi heldur var hluti af þeim skuld­bind­ingum sem við und­ir­geng­umst með samn­ingn­um.

Skýrslu­gerð, vinnu­brögð og full­veldið

Alþingi hefur nú sam­þykkt að fela utan­rík­is­ráð­herra að gera skýrslu um að kosti og galla EES samn­ings­ins. Það er fagn­að­ar­efni og er mik­il­vægt að vandað verði til verka og svip­aður metn­aður sýndur og þegar Norð­menn fóru í slíka úttekt fyrir nokkrum árum síðan en þá voru helstu sér­fræð­ingar þeirra kall­aðir til. Ég ætla að ganga út frá því að þótt utan­rík­is­ráð­herra sé tor­trygg­inn gagn­vart Evr­ópu­sam­vinn­unni og unn­andi Brexit að þessi vinna verði unnin af okkar besta fólki svo skýrslan sjálf geti orðið grund­völlur yfir­veg­aðrar umræðu. Verður fróð­legt að fylgj­ast með því.

Auglýsing

Hitt er síðan að á þessu ári eru liðin eitt­hund­rað ár frá því að Ísland var sjálf­stætt og full­valda ríki. Það eru sögu­leg tíma­mót sem vert er að minn­ast því full­veldið er verð­mætasta sam­eign þjóð­ar­inn­ar. Varð­staða um full­veldið þýðir ekki að allt eigi að vera óbreytt eins og það var árið 1918. Þvert á móti. Full­veldið er lif­andi fyr­ir­brigði en í því felst að hver kyn­slóð þarf að gæta hags­muna Íslands í sam­fé­lagi þjóð­anna í sam­ræmi við fram­rás tím­ans og allt eftir því hvernig lönd og þjóðir haga og breyta sam­starfi og sam­vinnu sín á milli.

Krafan um sjálf­stæði snérist ekki um það eitt að taka stjórn lands­mála í eigin hendur heldur var hún einnig ákall um að færa þekk­ingu og vís­indi inn í búskap þjóð­ar­inn­ar. Og hún var krafa um frjáls við­skipti milli þjóða. Hug­sjónir Jóns Sig­urðs­sonar snertu ekki ein­vörð­ungu aukna sjálfs­stjórn Íslend­inga. Öðru nær. Hug­sjón­irnar vörð­uðu frjáls við­skipti og efna­hags­legt sam­starf við aðrar þjóðir en þar sá hann tæki­færi til fram­fara.

Full­veldið styrk­ist

Ákvarð­anir okkar Íslend­inga um að ger­ast stofn­að­ili að Nató, aðili að EFTA og síðan innri mark­aði Evr­ópu­sam­bands­ins með EES samn­ingnum hafa reynst far­sælar og við sem þjóð staðið undir þeirri ríku ábyrgð sem fólst í full­veld­inu. Í þeirri varð­stöðu höfum við staðið okkur vel. Eng­inn getur með rökum haldið því fram að við höfum svikið hug­sjónir Jóns Sig­urðs­sonar og ann­arra Íslend­inga sem börð­ust fyrir sjálf­stæði okk­ar. En við skulum ekki gleyma að um þetta hafa einmitt staðið deilur og átök verið hatrömm. Og öll þessi skref í átt að auknu alþjóða­sam­starfi og skuld­bind­ingum voru tekin í skugga ásak­ana um svik við full­veld­ið. Reynslan hefur hins vegar sýnt að sér­hvert þess­ara skrefa bætti efna­hag lands­ins og efldi vel­ferð fólks­ins. Það sem meira er – hvert þess­ara skrefa hefur styrkt full­veldi lands­ins þótt í þeim hafi falist að við deildum ákvörð­unum um mik­il­væg efni með öðru þjóð­um. Ísland er fyrir þær sakir stærra í sam­fé­lagi þjóð­anna en áður var.

Afstaða Íslands til sam­vinnu og sam­starfs við önnur ríki ræður nú meiru um þjóð­ar­hag en nokkru sinni fyrr í sög­unni. Einu gildir hvort litið er til varna lands­ins, við­skipta, efna­hags­mála, umhverf­is­mála, menn­ingar eða vís­inda þá ráða utan­rík­is­málin miklu um fram­þróun hér á landi. Því sam­fé­lagi þjóð­anna erum við ekki eyland heldur hluti af heild.

Við erum vissu­lega í góðri stöðu með aðild að innri mark­aði ESB og Schengen. Við erum jafn­vel aðilar að ESB að þremur fjórðu. Spurn­ingin snýst því ekki um aðild að þess­ari sam­vinnu heldur hvort við getu styrkt íslenskan efna­hag og styrkt vel­ferð­ar­kerfið með því að stíga feti fram­ar. Álita­efnin eru mörg. Nægir að nefna krón­una, neyt­enda­vernd, áhrifa­vald fjöl­þjóða­fyr­ir­tækja, hvernig við erum best varin í alþjóð­legu við­skipta­stríði og með hverjum við eigum mesta sam­leið við að tryggja lýð­ræði, frið og frjálsa hugs­un.

Leggjum saman mat á breyttar aðstæður í alþjóða­málum og nýjar áskor­anir fyrir Ísland

Gagn­rýnin á Evr­ópu­sam­bandið er víð­ast sterk­ust á jöðr­unum til hægri og vinstri. Það er skilj­an­legt enda er sam­bandið í raun mála­miðlun milli mark­aðs­sjón­ar­miða og vel­ferð­ar. Það er því ekki til­viljun að Norð­ur­löndin hafa talið hags­munum sínum best borgið í slíkri sam­vinnu. Ég geri mér hins vegar grein fyrir að um þetta er ágrein­ingur eins og um öll fyrri skref til auk­innar alþjóða­sam­vinnu.

Í því ljósi og vegna víð­tækra álita­efna sem snerta nær öll svið póli­tískra við­fangs­efna okkar vil ég ítreka til­lögu mína um að for­sæt­is­ráð­herra skipi þverpóli­tíska nefnd til þess að leggja mat á nýjar og breyttar aðstæður í alþjóða­mál­um, nýjar áskor­anir fyrir Ísland og nýja mögu­leika til þess að bæta hag fólks­ins í land­inu með því að taka nýtt skref í Evr­ópu­sam­vinn­unni.  Sumir kunna að segja að það sé borin von að ná sam­stöðu um þessi efni en það rétt­lætir heldur ekki að pott­lok sé sett á umræð­una. Til þess er ábyrgð allra stjórn­mála­flokka of rík.

Hér skiptir mestu að við stöndum frammi fyrir nýjum áskor­unum sem við þurfum að kort­leggja og draga fram rök­semdir með og á móti. Það er nauð­syn­legur grund­völlur heil­brigðrar umræðu og ákvarð­ana.  Það eru for­dæmi, góð for­dæmi fyrir slíkri vinnu. Í aðdrag­anda aðildar Íslands að EFTA skip­aði Við­reisn­ar­stjórnin slíka nefnd með full­trúum allra þing­flokka undir for­ystu Gylfa Þ. Gísla­son­ar. Fyrir meira en ára­tug var skipuð svipuð nefnd undir for­ystu Björns Bjarna­sonar þótt þörfin þá hafi ekki verið eins brýn og nú.  Nið­ur­staða þeirrar nefndar var ljóm­andi umræðu­grund­völl­ur.

Nú er nauð­syn­legt að meta stöðu Íslands í nýju ljósi enda blasa við nýjar áskor­an­ir. Við eigum að nýta tím­ann og tæki­færið til að setja þetta mál á dag­skrá og búa slíkri nefnd þannig umhverfi að umræðan um nefnd­ina verði und­ir­búin með vönd­uðum hætti og með aðild allra þing­flokka, líkt og gert var á árum áður. Síðan sjáum við hvert rök­ræðan sjálf leiðir okk­ur.  Við þetta á eng­inn að vera hrædd­ur. Þvert á móti þá getur slík nefnd sýnt fram á trú­verðug og vönduð vinnu­brögð þings og fram­kvæmda­valds. Vinnu­bragða sem geta styrkt lýð­ræðið og verið upp­lýsandi fyrir sam­fé­lagið allt. Slíkt er nauð­syn­legt því á end­anum er það alltaf þjóðin sem mun eiga loka­orð­ið.

Ari Trausti Guðmundsson
Lagabreyting er varðar fiskeldi
Kjarninn 21. október 2018
Glæpamenn í jakkafötum
„Þeir ganga um í jakkafötum en eru glæpamenn“. Þetta er lýsing danska forsætisráðherrans á mönnum sem hafa orðið uppvísir að einhverju stærsta skattsvikamáli sem sögur fara af. Um er að ræða jafngildi um það bil tíu þúsund milljarða íslenskra króna.
Kjarninn 21. október 2018
Íslendingar borga þriðjung af því sem Danir borga fyrir kalda vatnið
Ódýrast er að nota kalt vatn á Íslandi af Norðurlöndunum.
Kjarninn 20. október 2018
María Pétursdóttir
Starfsgetumat – Upp á líf og dauða
Kjarninn 20. október 2018
Árni Finnsson
Verndarhagsmunir og sjálfbærni hvalveiða
Kjarninn 20. október 2018
Erfitt fyrir Íslendinga að hugsa langt fram í tímann og byggja innviði
Ragna Árnadóttir, aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar, segir að stundum þurfi einfaldlega að taka ákvarðanir og gera það sem er hagkvæmast og hentugast á hverjum tíma. Það virðist erfitt fyrir Íslendinga og við þurfum að taka okkur á í þeim efnum.
Kjarninn 20. október 2018
„Kannski ætti lögmaðurinn að prófa sitt eigið meðal“
Stjórnendur síðunnar Karlar gera merkilega hluti hafa sent frá sér yfirlýsingu.
Kjarninn 20. október 2018
Bragginn við Nauthólsveg 100.
Ekki farið eftir innkaupareglum Reykjavíkurborgar
Það tók borgarlögmann 14 mánuði að vinna álit sem kallað var eftir í ágúst 2017. Samkvæmt því var endurbygging braggans við Nauthólsveg 100 ekki útboðsskylt en aftur á móti hafi ekki verið farið eftir innkaupareglum Reykjavíkurborgar.
Kjarninn 20. október 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar