Hvað er eðlileg leiga?

Hagfræðingur hjá Íbúðalánasjóði skrifar um íslenska leigumarkaðinn.

Auglýsing

Leigu­mark­að­ur­inn, hækk­anir á leigu­verði og starfs­hættir þeirra sem bjóða fram leigu­hús­næði hafa verið mikið í umræð­unni síð­ustu miss­eri. Dós­ent í lög­fræði telur ástæðu til að end­ur­skoða lög um húsa­leigu þar sem þau nái ekki nægi­lega vel utan um starf­semi stóru leigu­fé­lag­ana og þá hefur félags­mála­ráð­herra boðað for­svars­menn stærstu leigu­fé­laga á sinn fund til þess að skýra hækk­an­irn­ar. 

Leigu­mark­að­ur­inn hefur stækkað hratt síð­ustu ár og eru nú hátt í 50.000 manns á leigu­mark­aði, eða um 10.000 fleiri en fyrir sjö árum síð­an. Þegar mark­aður stækkar á slíkum hraða getur verið ástæða til þess að staldra við og skoða hvort gild­andi reglur henti við núver­andi aðstæður og jafn­framt hvort allir séu upp­lýstir um regl­urn­ar.

Í 37. gr. húsa­leigu­laga nr. 36/1994 kemur fram að aðilum er frjálst að semja um leigu­fjár­hæð og jafn­framt með hvaða hætti hún skuli breyt­ast á leigu­tím­an­um. Þó er kveðið á um að leiga skuli jafnan vera sann­gjörn og eðli­leg í garð beggja aðila. Þá vaknar spurn­ing­in, hvað er sann­gjörn og eðli­leg leiga? Er rétt að miða við kostn­að­inn sem felst í eign­ar­haldi og rekstri á íbúð? Er rétt að miða við kaup­mátt og greiðslu­getu leigj­enda? Er rétt að miða við mark­aðs­leigu? Í fram­haldi af því koma upp vanga­veltur um það hvað sé mark­aðs­leiga og hvernig hún verði til. 

Auglýsing

Ef mark­að­ur­inn starfar í sinni full­komn­ustu mynd ætti hann að end­ur­spegla allar þessar stærðir og eng­inn þyrfti að skera úr um hvort leigu­verð væri sann­gjarnt eða ekki. Ef leigu­verð væri of hátt, eða hærra en sem nemur greiðslu­getu leigj­enda, væri ein­fald­lega engin eft­ir­spurn og engin við­skipti myndu eiga sér stað fyrr en leigu­verð myndi lækk­a. 

Það er hins vegar ólík­legt að slíkt ger­ist þar sem hús­næði er nauð­synja­vara. Fólk getur ekki snið­gengið hús­næði, jafn­vel þótt því mis­bjóði verð­ið. Öruggt aðgengi að hús­næði eru mann­rétt­indi sam­kvæmt 25. gr. mann­rétt­inda­yf­ir­lýs­ingu Sam­ein­uðu þjóð­anna og ekki að ástæðu­lausu, við komumst ekki af án hús­næð­is. Auk þessa er hús­næði marg­slungin vara. Það kostar að fram­leiða, eiga og við­halda hús­næði. Þessir kostn­að­ar­liðir eru mis­háir og mis­sveigj­an­leg­ir. Vextir hér á landi hafa lækkað síð­ustu miss­eri, sem stuðlar að lægri fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Hús­næði hefur hins vegar hækkað í verði, sem vegur upp á móti lækkun vaxta þegar kemur að fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Svona mætti lengi telja.

Leigu­mark­að­ur­inn hér á landi er stór og ekk­ert sem bendir til þess að hann fari minnk­andi. Semja þarf leik­reglur sem bæði leigj­endur og leigusalar geta við unað, svo að lands­menn allir geti búið við öryggi og jafn­rétti í hús­næð­is­mál­u­m. 

Höf­undur er hag­fræð­ingur og deild­ar­stjóri Leigu­mark­aðs­mála hjá Íbúða­lána­sjóði

Árshækkun fasteignaverðs nú 1,3 prósent
Verulega hefur dregið úr hækkunum á fasteignamarkaði að undanförnu.
Kjarninn 21. maí 2019
Viðar: Ég vona innilega að þú fyrir hönd Hörpu aflýsir viðburðinum
Framkvæmdastjóri Eflingar vill að Harpan aflýsi viðburði sem á að fara fram 23. maí þar sem þekktur hægri öfgamaður á að koma fram.
Kjarninn 21. maí 2019
Ingibjörg Ýr Jóhannsdóttir
Að borða fíl
Kjarninn 21. maí 2019
Meirihluti landsmanna telur að vel hafi tekist til við gerð kjarasamninga
Rúmlega 60 prósent landsmanna telur að vel hafi tekist til við gerð kjarasamninga VR og Eflingar við Samtök atvinnulífsins. Þá telja sjö af hverjum tíu að stéttarfélögunum sé að þakka að vel hafi tekist til við gerð samningana.
Kjarninn 21. maí 2019
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Björn Leví: Rökstuddur grunur um að Ásmundur hafi dregið sér fé
Þingmaður Pírata endurtók orð Þórhildar Sunnu sem siðanefnd Alþingis þóttu brotleg í pontu Alþingis í dag. Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis, taldi þau ekki við hæfi.
Kjarninn 21. maí 2019
Píratar ekki alltaf vinsælustu krakkarnir á kaffistofu Alþingis
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir segist telja að eftirlitsstofnanir séu mögulega viljandi undirfjármagnaðar. Það sé erfitt að vera að slást í því að auka gagnsæi og traust, en láta svo slá á puttana á sér þegar bent sé á að rannsaka þurfi meint misferli.
Kjarninn 21. maí 2019
Kynntu aðgerðir stjórnvalda gegn mansali og félagslegu undirboði
Forsætisráðherra, dómsmálaráðherra og félags- og barnamálaráðherra kynntu sameiginlega aðgerðir stjórnvalda gegn mansali og félagslegu undirboði á ríkisstjórnarfundi í morgun.
Kjarninn 21. maí 2019
Hæstiréttur vísar frá endurupptökubeiðni Jóns Ásgeirs
Hæstiréttur féllst í morgun á kröfu saksóknara um að vísa frá endurupptökubeiðni Jóns Ásgeirs Jóhannessonar og Tryggva Jónssonar í einum anga af Baugs-málinu svokallaða.
Kjarninn 21. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar