Hvað er eðlileg leiga?

Hagfræðingur hjá Íbúðalánasjóði skrifar um íslenska leigumarkaðinn.

Auglýsing

Leigu­mark­að­ur­inn, hækk­anir á leigu­verði og starfs­hættir þeirra sem bjóða fram leigu­hús­næði hafa verið mikið í umræð­unni síð­ustu miss­eri. Dós­ent í lög­fræði telur ástæðu til að end­ur­skoða lög um húsa­leigu þar sem þau nái ekki nægi­lega vel utan um starf­semi stóru leigu­fé­lag­ana og þá hefur félags­mála­ráð­herra boðað for­svars­menn stærstu leigu­fé­laga á sinn fund til þess að skýra hækk­an­irn­ar. 

Leigu­mark­að­ur­inn hefur stækkað hratt síð­ustu ár og eru nú hátt í 50.000 manns á leigu­mark­aði, eða um 10.000 fleiri en fyrir sjö árum síð­an. Þegar mark­aður stækkar á slíkum hraða getur verið ástæða til þess að staldra við og skoða hvort gild­andi reglur henti við núver­andi aðstæður og jafn­framt hvort allir séu upp­lýstir um regl­urn­ar.

Í 37. gr. húsa­leigu­laga nr. 36/1994 kemur fram að aðilum er frjálst að semja um leigu­fjár­hæð og jafn­framt með hvaða hætti hún skuli breyt­ast á leigu­tím­an­um. Þó er kveðið á um að leiga skuli jafnan vera sann­gjörn og eðli­leg í garð beggja aðila. Þá vaknar spurn­ing­in, hvað er sann­gjörn og eðli­leg leiga? Er rétt að miða við kostn­að­inn sem felst í eign­ar­haldi og rekstri á íbúð? Er rétt að miða við kaup­mátt og greiðslu­getu leigj­enda? Er rétt að miða við mark­aðs­leigu? Í fram­haldi af því koma upp vanga­veltur um það hvað sé mark­aðs­leiga og hvernig hún verði til. 

Auglýsing

Ef mark­að­ur­inn starfar í sinni full­komn­ustu mynd ætti hann að end­ur­spegla allar þessar stærðir og eng­inn þyrfti að skera úr um hvort leigu­verð væri sann­gjarnt eða ekki. Ef leigu­verð væri of hátt, eða hærra en sem nemur greiðslu­getu leigj­enda, væri ein­fald­lega engin eft­ir­spurn og engin við­skipti myndu eiga sér stað fyrr en leigu­verð myndi lækk­a. 

Það er hins vegar ólík­legt að slíkt ger­ist þar sem hús­næði er nauð­synja­vara. Fólk getur ekki snið­gengið hús­næði, jafn­vel þótt því mis­bjóði verð­ið. Öruggt aðgengi að hús­næði eru mann­rétt­indi sam­kvæmt 25. gr. mann­rétt­inda­yf­ir­lýs­ingu Sam­ein­uðu þjóð­anna og ekki að ástæðu­lausu, við komumst ekki af án hús­næð­is. Auk þessa er hús­næði marg­slungin vara. Það kostar að fram­leiða, eiga og við­halda hús­næði. Þessir kostn­að­ar­liðir eru mis­háir og mis­sveigj­an­leg­ir. Vextir hér á landi hafa lækkað síð­ustu miss­eri, sem stuðlar að lægri fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Hús­næði hefur hins vegar hækkað í verði, sem vegur upp á móti lækkun vaxta þegar kemur að fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Svona mætti lengi telja.

Leigu­mark­að­ur­inn hér á landi er stór og ekk­ert sem bendir til þess að hann fari minnk­andi. Semja þarf leik­reglur sem bæði leigj­endur og leigusalar geta við unað, svo að lands­menn allir geti búið við öryggi og jafn­rétti í hús­næð­is­mál­u­m. 

Höf­undur er hag­fræð­ingur og deild­ar­stjóri Leigu­mark­aðs­mála hjá Íbúða­lána­sjóði

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Ekki æskilegt að einblína á fjölgun starfa í ferðaþjónustu í hálaunalandi eins og Íslandi
Prófessor í hagfræði segir að ferðaþjónusta sé grein sem þrífist best í löndum þar sem vinnuafl er ódýrt. Endurreisn ferðaþjónustu í sömu mynd og áður sé því varla æskileg, enda hafi hún að uppistöðu verið mönnum með innfluttu vinnuafli.
Kjarninn 1. júní 2020
Barnabætur og sérstakur barnabótaauki skilaði 15 milljörðum til barnafjölskyldna
Íslenska barnabótakerfið hefur verið harðlega gagnrýnt undanfarin ár fyrir að vera fyrst og fremst nokkurs konar fátækrahjálp við tekjulágar fjölskyldur. Tekjutengdu bæturnar hækkuðu lítillega í fyrra og sérstakur barnabótaauki var greiddur út á föstudag.
Kjarninn 1. júní 2020
Þorsteinn Már Baldvinsson, er annar forstjóra Samherja.
Sjávarútvegsfyrirtæki fengu 175 milljónir króna úr hlutabótaleiðinni
Tvö dótturfyrirtæki Samherja skera sig úr á meðal sjávarútvegsfyrirtækja sem nýttu hlutabótaleiðina. Alls voru 245 starfsmenn þeirra settir á leiðina. Samstæðan ætlar að endurgreiða ríkissjóði greiðslurnar sem hún fékk.
Kjarninn 1. júní 2020
Eiríkur Rögnvaldsson
Tölum íslensku við útlendinga
Kjarninn 1. júní 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar.
Fyrirtækin sem ætla að endurgreiða hlutabætur fá reikning í vikunni
Stöndug fyrirtæki sem nýttu sér hlutabótaleiðina, en hafa óskað eftir því að fá að endurgreiða það sem þau fengu úr ríkissjóði í gegnum hana, munu fá send skilaboð í vikunni um hvað þau skulda og hvernig þau eiga að borga.
Kjarninn 1. júní 2020
Landamæri margra landa opna á nýjan leik á næstunni. En ferðamennska sumarsins 2020 verður með öðru sniði en venjulega.
Lokkandi ferðatilboð í skugga hættu á annarri bylgju
Lægri skattar, niðurgreiðslur á ferðum og gistingu, ókeypis gisting og læknisaðstoð ef til veikinda kemur eru meðal þeirra aðferða sem lönd ætla að beita til að lokka ferðamenn til sín. Á sama tíma vara heilbrigðisyfirvöld við hættunni á annarri bylgju.
Kjarninn 1. júní 2020
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Glæpur og refsing: Skipta kyn og kynþáttur máli?
Kjarninn 1. júní 2020
Minkar eru ræktaðir á búum víða um heim, m .a. á Íslandi, vegna feldsins.
Menn smituðust af minkum
Fólk er talið hafa borið kórónuveiruna inn í minkabú í Hollandi. Minkarnir sýktust og smituðu svo að minnsta kosti tvo starfsmenn. Engin grunur hefur vaknað um kórónuveirusmit i minkum eða öðrum dýrum hér á landi.
Kjarninn 1. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar