Hvað er eðlileg leiga?

Hagfræðingur hjá Íbúðalánasjóði skrifar um íslenska leigumarkaðinn.

Auglýsing

Leigu­mark­að­ur­inn, hækk­anir á leigu­verði og starfs­hættir þeirra sem bjóða fram leigu­hús­næði hafa verið mikið í umræð­unni síð­ustu miss­eri. Dós­ent í lög­fræði telur ástæðu til að end­ur­skoða lög um húsa­leigu þar sem þau nái ekki nægi­lega vel utan um starf­semi stóru leigu­fé­lag­ana og þá hefur félags­mála­ráð­herra boðað for­svars­menn stærstu leigu­fé­laga á sinn fund til þess að skýra hækk­an­irn­ar. 

Leigu­mark­að­ur­inn hefur stækkað hratt síð­ustu ár og eru nú hátt í 50.000 manns á leigu­mark­aði, eða um 10.000 fleiri en fyrir sjö árum síð­an. Þegar mark­aður stækkar á slíkum hraða getur verið ástæða til þess að staldra við og skoða hvort gild­andi reglur henti við núver­andi aðstæður og jafn­framt hvort allir séu upp­lýstir um regl­urn­ar.

Í 37. gr. húsa­leigu­laga nr. 36/1994 kemur fram að aðilum er frjálst að semja um leigu­fjár­hæð og jafn­framt með hvaða hætti hún skuli breyt­ast á leigu­tím­an­um. Þó er kveðið á um að leiga skuli jafnan vera sann­gjörn og eðli­leg í garð beggja aðila. Þá vaknar spurn­ing­in, hvað er sann­gjörn og eðli­leg leiga? Er rétt að miða við kostn­að­inn sem felst í eign­ar­haldi og rekstri á íbúð? Er rétt að miða við kaup­mátt og greiðslu­getu leigj­enda? Er rétt að miða við mark­aðs­leigu? Í fram­haldi af því koma upp vanga­veltur um það hvað sé mark­aðs­leiga og hvernig hún verði til. 

Auglýsing

Ef mark­að­ur­inn starfar í sinni full­komn­ustu mynd ætti hann að end­ur­spegla allar þessar stærðir og eng­inn þyrfti að skera úr um hvort leigu­verð væri sann­gjarnt eða ekki. Ef leigu­verð væri of hátt, eða hærra en sem nemur greiðslu­getu leigj­enda, væri ein­fald­lega engin eft­ir­spurn og engin við­skipti myndu eiga sér stað fyrr en leigu­verð myndi lækk­a. 

Það er hins vegar ólík­legt að slíkt ger­ist þar sem hús­næði er nauð­synja­vara. Fólk getur ekki snið­gengið hús­næði, jafn­vel þótt því mis­bjóði verð­ið. Öruggt aðgengi að hús­næði eru mann­rétt­indi sam­kvæmt 25. gr. mann­rétt­inda­yf­ir­lýs­ingu Sam­ein­uðu þjóð­anna og ekki að ástæðu­lausu, við komumst ekki af án hús­næð­is. Auk þessa er hús­næði marg­slungin vara. Það kostar að fram­leiða, eiga og við­halda hús­næði. Þessir kostn­að­ar­liðir eru mis­háir og mis­sveigj­an­leg­ir. Vextir hér á landi hafa lækkað síð­ustu miss­eri, sem stuðlar að lægri fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Hús­næði hefur hins vegar hækkað í verði, sem vegur upp á móti lækkun vaxta þegar kemur að fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Svona mætti lengi telja.

Leigu­mark­að­ur­inn hér á landi er stór og ekk­ert sem bendir til þess að hann fari minnk­andi. Semja þarf leik­reglur sem bæði leigj­endur og leigusalar geta við unað, svo að lands­menn allir geti búið við öryggi og jafn­rétti í hús­næð­is­mál­u­m. 

Höf­undur er hag­fræð­ingur og deild­ar­stjóri Leigu­mark­aðs­mála hjá Íbúða­lána­sjóði

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
Dómsmálaráðherra setur lög á verkfall flugvirkja Landhelgisgæslunnar
Samstaða er í ríkisstjórninni um að leggja fram frumvarp um lög til að binda enda á verkfall flugvirkja hjá Landhelgisgæslu Íslands.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Úr 11 í 20 – smitum fjölgar á ný
Tuttugu manns greindust með COVID-19 innanlands í gær og er það mikil fjölgun frá því í fyrradag þegar smitin voru ellefu. 176 eru nú í einangrun með sjúkdóminn.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Borgarstjóri: Getum ekki beðið – breyta verður lögum og tryggja öryggi leigjenda
„Eldsvoðinn á Bræðraborgarstíg hafði mjög mikil áhrif á mig persónulega og ég fann fyrir mikilli frústrasjón og sorg,“ segir Dagur B. Eggertsson borgarstjóri og stjórnarformaður slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins. „Hvernig getur svona gerst?“
Kjarninn 27. nóvember 2020
Halldór Gunnarsson í Holti.
Segir eiginkonur Miðflokksmanna ekki kjósa flokkinn vegna Gunnars Braga Sveinssonar
Flokksráðsfulltrúi í Miðflokknum segir bæði konur og bændur ólíklegri til að kjósa Miðflokkinn ef Gunnar Bragi Sveinsson býður sig áfram fram fyrir flokkinn. Hann gagnrýnir tilgang aukalandsþings sem haldið var um liðna helgi.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Ari Trausti Guðmundsson, þingmaður VG.
Ari Trausti ætlar ekki að bjóða sig fram aftur
Eini þingmaður VG í Suðurkjördæmi mun ekki bjóða sig fram aftur í næstu Alþingiskosningum.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Óskað eftir heimild fyrir ríkissjóð til að taka allt að 360 milljarða króna lán í erlendri mynt
Heildarskuldir ríkissjóðs verða 1.251 milljarðar króna um komandi áramót, eða 431 milljarði króna hærri en lagt var upp með á fjárlögum ársins 2020. Vextir hafa hins vegar lækkað mikið á árinu og vaxtagjöld hafa hlutfallslega hækkað mun minna en skuldir.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 27. þáttur: Konungdæmið í norðri
Kjarninn 26. nóvember 2020
Kolbeinn Óttarsson Proppé
Aðgerðir fyrir fólk – staðreyndir skipta máli
Kjarninn 26. nóvember 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar