Hvað er eðlileg leiga?

Hagfræðingur hjá Íbúðalánasjóði skrifar um íslenska leigumarkaðinn.

Auglýsing

Leigu­mark­að­ur­inn, hækk­anir á leigu­verði og starfs­hættir þeirra sem bjóða fram leigu­hús­næði hafa verið mikið í umræð­unni síð­ustu miss­eri. Dós­ent í lög­fræði telur ástæðu til að end­ur­skoða lög um húsa­leigu þar sem þau nái ekki nægi­lega vel utan um starf­semi stóru leigu­fé­lag­ana og þá hefur félags­mála­ráð­herra boðað for­svars­menn stærstu leigu­fé­laga á sinn fund til þess að skýra hækk­an­irn­ar. 

Leigu­mark­að­ur­inn hefur stækkað hratt síð­ustu ár og eru nú hátt í 50.000 manns á leigu­mark­aði, eða um 10.000 fleiri en fyrir sjö árum síð­an. Þegar mark­aður stækkar á slíkum hraða getur verið ástæða til þess að staldra við og skoða hvort gild­andi reglur henti við núver­andi aðstæður og jafn­framt hvort allir séu upp­lýstir um regl­urn­ar.

Í 37. gr. húsa­leigu­laga nr. 36/1994 kemur fram að aðilum er frjálst að semja um leigu­fjár­hæð og jafn­framt með hvaða hætti hún skuli breyt­ast á leigu­tím­an­um. Þó er kveðið á um að leiga skuli jafnan vera sann­gjörn og eðli­leg í garð beggja aðila. Þá vaknar spurn­ing­in, hvað er sann­gjörn og eðli­leg leiga? Er rétt að miða við kostn­að­inn sem felst í eign­ar­haldi og rekstri á íbúð? Er rétt að miða við kaup­mátt og greiðslu­getu leigj­enda? Er rétt að miða við mark­aðs­leigu? Í fram­haldi af því koma upp vanga­veltur um það hvað sé mark­aðs­leiga og hvernig hún verði til. 

Auglýsing

Ef mark­að­ur­inn starfar í sinni full­komn­ustu mynd ætti hann að end­ur­spegla allar þessar stærðir og eng­inn þyrfti að skera úr um hvort leigu­verð væri sann­gjarnt eða ekki. Ef leigu­verð væri of hátt, eða hærra en sem nemur greiðslu­getu leigj­enda, væri ein­fald­lega engin eft­ir­spurn og engin við­skipti myndu eiga sér stað fyrr en leigu­verð myndi lækk­a. 

Það er hins vegar ólík­legt að slíkt ger­ist þar sem hús­næði er nauð­synja­vara. Fólk getur ekki snið­gengið hús­næði, jafn­vel þótt því mis­bjóði verð­ið. Öruggt aðgengi að hús­næði eru mann­rétt­indi sam­kvæmt 25. gr. mann­rétt­inda­yf­ir­lýs­ingu Sam­ein­uðu þjóð­anna og ekki að ástæðu­lausu, við komumst ekki af án hús­næð­is. Auk þessa er hús­næði marg­slungin vara. Það kostar að fram­leiða, eiga og við­halda hús­næði. Þessir kostn­að­ar­liðir eru mis­háir og mis­sveigj­an­leg­ir. Vextir hér á landi hafa lækkað síð­ustu miss­eri, sem stuðlar að lægri fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Hús­næði hefur hins vegar hækkað í verði, sem vegur upp á móti lækkun vaxta þegar kemur að fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Svona mætti lengi telja.

Leigu­mark­að­ur­inn hér á landi er stór og ekk­ert sem bendir til þess að hann fari minnk­andi. Semja þarf leik­reglur sem bæði leigj­endur og leigusalar geta við unað, svo að lands­menn allir geti búið við öryggi og jafn­rétti í hús­næð­is­mál­u­m. 

Höf­undur er hag­fræð­ingur og deild­ar­stjóri Leigu­mark­aðs­mála hjá Íbúða­lána­sjóði

Öflugur jarðskjálfti í Bárðarbungu
Nokkur skjálftavirkni hefur verið í eldstöðinni að undanförnu.
Kjarninn 24. febrúar 2019
Segir ríkasta hlutann kerfisbundið nýta sér glufur til að borga ekki skatta
Formaður VR segir að grunnstefið í baráttu verkalýðsfélaganna sé að laga stöðu þeirra sem nái ekki endum saman. Það þurfi kerfisbreytingar og hægt sé að búa til svigrúm til aðgerða með því að koma í veg fyrir 100 milljarða króna skattsvik.
Kjarninn 23. febrúar 2019
Hallgerður Hauksdóttir
Óverjandi herferð gegn hvölum
Kjarninn 23. febrúar 2019
Hæfileikar eru alls staðar en tækifærin ekki
Fjöldi alþjóðlegra samtaka og einstaklinga hefur barist fyrir því að auka fjölbreytni og sýnileika minnihlutahópa innan hugbúnaðar- og tæknigeirans. Ein þeirra er Sheree Atcheson en hún hefur vakið athygli á alþjóðlegum vettvangi fyrir frumkvöðlavinnu.
Kjarninn 23. febrúar 2019
Hefur ekki orðið var við mikla eftirspurn eftir íslenskum stjórnendum á alþjóðavettvangi
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, segir verkalýðsfélögin geta bent á hinar miklu hækkanir sem ráðamenn og bankastjórar hafi tekið sér þegar þeir ræða við sína félagsmenn um átök á vinnumarkaði.
Kjarninn 23. febrúar 2019
Klikkið
Klikkið
Réttindi fatlaðs fólks - Viðtal við Sigurjón Unnar Sveinsson
Kjarninn 23. febrúar 2019
„Líkamar intersex fólks eru ekki mistök sem þarf að leiðrétta“
Samtökin Amnesty International skora á íslensk stjórnvöld að tryggja og vernda jafna meðferð einstaklinga með ódæmigerð líffræðileg kyneinkenni, bæði í lögum og framkvæmd. Yfir 68 börn fæðast hér á landi með ódæmigerð kyneinkenni á hverju ári.
Kjarninn 23. febrúar 2019
Óútskýrt hvers vegna aðalfundi Íslandspósts var frestað
Íslandspóstur er í eigu ríkisins, en rekstur fyrirtækisins hefur gengið erfiðlega að undanförnu.
Kjarninn 23. febrúar 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar