Hvað er eðlileg leiga?

Hagfræðingur hjá Íbúðalánasjóði skrifar um íslenska leigumarkaðinn.

Auglýsing

Leigu­mark­að­ur­inn, hækk­anir á leigu­verði og starfs­hættir þeirra sem bjóða fram leigu­hús­næði hafa verið mikið í umræð­unni síð­ustu miss­eri. Dós­ent í lög­fræði telur ástæðu til að end­ur­skoða lög um húsa­leigu þar sem þau nái ekki nægi­lega vel utan um starf­semi stóru leigu­fé­lag­ana og þá hefur félags­mála­ráð­herra boðað for­svars­menn stærstu leigu­fé­laga á sinn fund til þess að skýra hækk­an­irn­ar. 

Leigu­mark­að­ur­inn hefur stækkað hratt síð­ustu ár og eru nú hátt í 50.000 manns á leigu­mark­aði, eða um 10.000 fleiri en fyrir sjö árum síð­an. Þegar mark­aður stækkar á slíkum hraða getur verið ástæða til þess að staldra við og skoða hvort gild­andi reglur henti við núver­andi aðstæður og jafn­framt hvort allir séu upp­lýstir um regl­urn­ar.

Í 37. gr. húsa­leigu­laga nr. 36/1994 kemur fram að aðilum er frjálst að semja um leigu­fjár­hæð og jafn­framt með hvaða hætti hún skuli breyt­ast á leigu­tím­an­um. Þó er kveðið á um að leiga skuli jafnan vera sann­gjörn og eðli­leg í garð beggja aðila. Þá vaknar spurn­ing­in, hvað er sann­gjörn og eðli­leg leiga? Er rétt að miða við kostn­að­inn sem felst í eign­ar­haldi og rekstri á íbúð? Er rétt að miða við kaup­mátt og greiðslu­getu leigj­enda? Er rétt að miða við mark­aðs­leigu? Í fram­haldi af því koma upp vanga­veltur um það hvað sé mark­aðs­leiga og hvernig hún verði til. 

Auglýsing

Ef mark­að­ur­inn starfar í sinni full­komn­ustu mynd ætti hann að end­ur­spegla allar þessar stærðir og eng­inn þyrfti að skera úr um hvort leigu­verð væri sann­gjarnt eða ekki. Ef leigu­verð væri of hátt, eða hærra en sem nemur greiðslu­getu leigj­enda, væri ein­fald­lega engin eft­ir­spurn og engin við­skipti myndu eiga sér stað fyrr en leigu­verð myndi lækk­a. 

Það er hins vegar ólík­legt að slíkt ger­ist þar sem hús­næði er nauð­synja­vara. Fólk getur ekki snið­gengið hús­næði, jafn­vel þótt því mis­bjóði verð­ið. Öruggt aðgengi að hús­næði eru mann­rétt­indi sam­kvæmt 25. gr. mann­rétt­inda­yf­ir­lýs­ingu Sam­ein­uðu þjóð­anna og ekki að ástæðu­lausu, við komumst ekki af án hús­næð­is. Auk þessa er hús­næði marg­slungin vara. Það kostar að fram­leiða, eiga og við­halda hús­næði. Þessir kostn­að­ar­liðir eru mis­háir og mis­sveigj­an­leg­ir. Vextir hér á landi hafa lækkað síð­ustu miss­eri, sem stuðlar að lægri fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Hús­næði hefur hins vegar hækkað í verði, sem vegur upp á móti lækkun vaxta þegar kemur að fjár­mögn­un­ar­kostn­aði. Svona mætti lengi telja.

Leigu­mark­að­ur­inn hér á landi er stór og ekk­ert sem bendir til þess að hann fari minnk­andi. Semja þarf leik­reglur sem bæði leigj­endur og leigusalar geta við unað, svo að lands­menn allir geti búið við öryggi og jafn­rétti í hús­næð­is­mál­u­m. 

Höf­undur er hag­fræð­ingur og deild­ar­stjóri Leigu­mark­aðs­mála hjá Íbúða­lána­sjóði

Tillagan um breytingu á skilyrðum fyrir stjórn FME kemur frá fjármálaráðuneytinu
Starfshópur fjallaði um hæfisskilyrði þeirra sem geta tekið sæti í stjórn Fjármálaeftirlitsins.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Trump styður Sádi-Arabíu og olían hríðfellur
Eftir að Donald Trump lýsti yfir stuðningi við Sádí-Arabíu vegna morðsins á Jamal Khashoggi hrundi verðið á hráolíu.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Raunverð fasteigna hækkað um 1,3 prósent undanfarið ár
Að teknu tilliti til verðbólgu hefur fasteignaverð lítið sem ekkert hækkað í eitt ár.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Til lítils að fjölga leikskólarýmum ef leikskólarnir standa ómannaðir
Sjálfstæðismenn telja áætlanir meirihlutans í borginni ekki ganga upp.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Baldur Blöndal
Gleymdur tími
Kjarninn 20. nóvember 2018
Bláa lónið
Grímur kaupir hlut Horns II í Bláa lóninu
Breyting hefur orðið á eignarhaldi í Bláa Lóninu en samningur hefur verið gerður um kaup Kólfs ehf., eignarhaldsfélags í meirihlutaeigu Gríms Sæmundsen, á hlut Horns II í Hvatningu hf. en Hvatning heldur á um 40% hlut í Bláa Lóninu hf..
Kjarninn 20. nóvember 2018
Heimavellir voru skráðir á markað fyrr á þessu ári.
Heimavellir ákveða að selja fleiri fasteignir
Í skráningarlýsingu Heimavalla frá því í vor kom fram að félagið ætlaði að selja fasteignir fyrir tíu milljarða fyrir árslok 2020. Nú hefur það ákveðið að selja eignir fyrir 17 milljarða á tímabilinu.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Vandræði á Facebook
Gengið hefur brösulega fyrir notendur samfélagsmiðilsins Facebook að skoða efni á síðunni síðan í hádeginu í dag.
Kjarninn 20. nóvember 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar