Þriðji orkupakkinn – Illa kreist tannkremstúpa

Þingmaður Vinstri grænna segir að það hafi verið lærdómsríkt að sjá ýmsa þá sem stóðu að innleiðingum fyrri raforkutilskipana ESB vara við þeirri þriðju. Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur hafa nú mótmælt þriðja orkupakkanum.

Auglýsing

Fyrir Alþingi liggur að taka afstöðu til þriðja orku­pakka ESB. Umræða um málið hefur varið vax­andi og ekki vonum fyrr, en Ísland er eina land EES sem á eftir að stað­festa mál­ið. Fyrr en öll EES-löndin hafa gert það, tekur til­skip­unin ekki gildi á því svæði. Eins og heitið ber í sér er hér um þriðju til­skip­un­ina/orku­pakk­ann að ræða, en Ísland hefur stað­fest hinar tvær. Fyrsti orku­pakk­inn var til umfjöll­unar 1996-2000 og annar 2003-2009. Í ljósi umræð­unnar nú er ekki úr vegi að beina sjónum aðeins að sög­unni, því nokkuð hefur borið á því að var­úð­ar­orð við þriðja pakk­anum eigi frekar við um hina tvo.

Und­ir­bún­ingur inn­leið­ingar raf­orku­til­skip­unar ESB hófst í tíð rík­is­stjórnar Sjálf­stæð­is- og Fram­sókn­ar­flokks, sem sett­ist að völdum árið 1995 undir for­sæti Dav­íðs Odds­son­ar, eins og Val­gerður Sverr­is­dóttir iðn­að­ar­ráð­herra skýrði frá í grein í Morg­un­blað­inu 2002. Hún lagði síðar m.a. fram frum­varp að nýjum raf­orku­lög­um, sem voru fyrst lögð fram til kynn­ingar á þing­inu 2000-2001. Þar var skýrt kveðið á um aðgrein­ingar á milli vinnslu og dreif­ingar og í kjöl­farið þurft orku­fyr­ir­tækin að gera við­eig­andi breyt­ingar á starf­semi sinni, sbr. upp­skipti HS í HS orku og HS veit­ur. Val­gerður útskýrði nauð­syn þess í grein umræddri grein.

„Flutn­inga­starf­semi og raf­orku­dreif­ing er almennt talin nátt­úru­leg ein­ok­un­ar­starf­semi og rekstur slíkrar starf­semi verður því háður opin­beru eft­ir­liti í verð­lagn­ingu á þjón­ustu. Nú er hins vegar almennt talið meðal flestra þjóða heims að vinnsla og sala raf­orku sé sam­keppn­is­starf­semi, sem lúti öðrum lög­málum en flutn­ingur og dreif­ing.“

Auglýsing

Vinstri­hreyf­ingin – grænt fram­boð var­aði alla tíð við inn­leið­ingu til­skip­an­anna. Kom þar ýmis­legt til, sem ein­fald­ast er að draga saman í til­vitnun í grein­ar­gerð með breyt­ing­ar­til­lögu Stein­gríms J. Sig­fús­sonar um breyt­ingu á raf­orku­lögum árið 2003:

„Raforku­til­skip­unin á engan veg­inn við um íslenskar aðstæður þar sem hér er ein­angr­aður orku­mark­að­ur, land­fræði­legar aðstæður ger­ó­líkar því sem ger­ist á meg­in­landi Evr­ópu auk þess sem margir fleiri þættir svo sem af félags­leg­um, sögu­legum og umhverf­is­legum toga gera það að verkum að Íslend­ingar þurfa að hafa fullt sjálf­stæði til að velja sínar eigin leiðir í þessum efn­um. Mark­aðs- og einka­væð­ing raf­orku­geirans hefur gef­ist væg­ast sagt mis­jafn­lega víða erlendis þar sem slíkt hefur verið reynt.“

Ýmsir urðu til að hall­mæla þessum skoð­unum Vinstri grænna, þær þóttu hall­æris­legar og gam­al­dags. Hafa verður þó í huga að á þessum árum var vin­sælt að afskrifa mál­flutn­ing Vinstri grænna sem fúll-á-­móti nöldur í fólki sem lifði í drauma­heimi, vildi vernda nátt­úru lands­ins gegn stór­virkj­unum (eins og við Kára­hnjúka) og byggja frekar upp í ferða­þjón­ustu. En það er nú önnur saga.

Var­úð­ar­orð Vinstri grænna við raf­orku­til­skip­un­inni sner­ust sum sé að miklu leyti um mark­aðsvæð­ingu kerf­is­ins – áhyggj­urnar sneru að því að hún gæti tak­markað mögu­leika til að nýta orku­auð­lindir lands­ins á sam­fé­lags­lega mik­il­vægan máta – og yfir­ráðum yfir auð­lind­unum – sem væri nauð­syn­legt í sama skyni.

Nú er við hæfi að beina sjónum að þriðja orku­pakk­an­um, því um nákvæm­lega þetta snýst gagn­rýni margra á hann, ekki síst yfir­ráð yfir auð­lind­un­um. En hvað felst í pakk­an­um?

Í grunn­inn snýr hann að flutn­ing og sölu raf­orku á milli landa og þar er m.a. kveðið á um sér­staka stofn­un, ACER, sem hafi vald­heim­ildir til að úrskurða í deilum varð­andi orku­sölu á milli landa. Aug­ljós­lega snertir það Íslandi lít­ið, þar sem orku­mark­að­ur­inn er ein­angr­að­ur, en komi til lagn­ingar sæstrengs gegnir allt öðru máli. Þar sem valda­fram­sali eru settar skorður í stjórn­ar­skránni, hefur verið fundin sú lausn að ESA, eft­ir­lits­stofnun EFTA, muni úrskurða í mögu­legum málum er tengj­ast Íslandi. Þá felur inn­leið­ing hans í sér ýmsar tak­mark­anir á und­an­þágum fyrir lítil og ein­angruð svæði og breyt­ingar á starf­semi Orku­stofn­un­ar, þar sem stofna þarf sjálf­stætt raf­orku­eft­ir­lit með víð­tæk­ari skyldur og eft­ir­lits­heim­ild­ir.

Raf­orku­til­skip­anir ESB hafa gjör­breytt raf­orku­mark­aði hér­lend­is. Sumt hefur verið til góðs, annað mið­ur. Kostn­aður við ólíka þætti kerf­is­ins er t.d. skýr­ari eftir upp­skipt­ingu og mark­aðsvæð­ingin hefur skilað hærra verði til Lands­virkj­unar og því meiri arð­greiðslum í rík­is­sjóð, þó henni fylgi einnig ýmsir gall­ar.

Sjálfur hef ég þá ein­földu sýn á orku­bú­skap Íslend­inga að hann eigi fyrst og fremst að nýta til að byggja upp grænt sam­fé­lag. Standi eitt­hvað í reglu­verk­inu gegn því, til dæmis mark­aðsvæð­ingin með sinni kröfu um hærra verð, þá þurfi að leita leiða til að breyta regl­un­um. Eftir stendur hins vegar spurn­ingin um hvers vegna Ísland, með sitt lok­aða orku­kerfi á eyju í Atl­ants­hafi, er aðili að innri orku­mark­aði Evr­ópu­ríkja sem tengj­ast þvert á landa­mæri, enda er það bein­línis stefna ESB að ákveðin hluti orku­bú­skapar hvers ríkis sé inn­flutt orka.

Þar hygg ég að hund­ur­inn liggi graf­inn þegar að and­stöðu við þriðja orku­pakk­ann kem­ur; ansi mörgum finnst sem Ísland sigli hrað­byri í enn frekara sam­starf sem á end­anum feli í sér að það missi yfir­ráð yfir orku­auð­lind­um. Að ein­hverju leyti eru það til­finn­ingarök, en þau ber ekki að van­meta og gera lítið úr.

Það hefur verið lær­dóms­ríkt að sjá ýmsa þá sem stóðu að inn­leið­ingum fyrri raf­orku­til­skip­ana ESB vara við þeirri þriðju með rökum sem í raun áttu við þær tvær fyrri. Sjálf­stæð­is- og Fram­sókn­ar­flokk­ur, sem gerðu Ísland að hluta af innri orku­mark­aði ESB, hafa nú til dæmis mót­mælt þriðja orku­pakk­an­um. Það er gott að umræðan um yfir­ráð yfir auð­lind­unum er kviknuð á þeim bæj­um.

Verra er hins vegar að svo virð­ist sem æ fleiri séu til­búnir að benda á þriðja orku­pakk­ann sem mögu­lega ástæðu þess að Ísland segi sig úr EES-­sam­starf­inu. Það er stór­hættu­leg þróun sem ber að vara við. Það er reyndar dálítið í tísku að agn­ú­ast út í EES-­samn­ing­inn þessi dægrin, en að mínu viti þarf að gera skýran grein­ar­mun á ávinn­ingum samn­ings­ins ann­ars vegar og fram­kvæmd hans hins veg­ar, en þar má ýmis­legt laga.

Þriðji orku­pakk­inn er tann­kremstúpan sem hefur verið kreist einu sinn of oft vit­laust, kló­sett­setan sem einu sinni of oft er ekki sett niður eftir notk­un, fyll­er­íið sem varð einu of mik­ið. Eng­inn þess­ara ein­stöku við­burða orsak­aði skiln­að­inn eða sam­bands­slit­in, heldur var ein­fald­lega kornið sem fyllti óánægju­mæl­inn. Það þýðir hins vegar ekki að gera lítið úr því, nær er að ræða orku­bú­skap Íslands í þaula og hvernig best er um hann búið. Þar eiga sjón­ar­mið umhverf­is, nátt­úru og lofts­lags­mála fyrst og fremst að ráða för.

Höf­undur er þing­maður Vinstri grænna.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Birgir Hermannsson
Vinstri græn og kjötið
Kjarninn 21. október 2019
Gylfi Magnússon
Gylfi Magnússon: Láta blauta drauma fákeppnismógúla rætast
Gylfi Magnússon, dós­ent í við­skipta­fræði og fyrr­ver­andi efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, hefur gagnrýnt harðlega nýtt frumvarp iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem boðaðar eru miklar breytingar á samkeppnislöggjöfinni.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar