Gögn um verð á aflamarki geta bætt álagningu veiðigjalda

Ásgeir Daníelsson segir að það sé til betri aðferð til að reikna álögð veiðigjöld.

Auglýsing

Flestir Íslendingar telja rétt að útgerðin greiði veiðigjöld fyrir aðganginn að fiskistofnum sem séu í þjóðareign. Mikill ágreiningur er hins vegar um fjárhæð gjaldanna. Það er því rétt að benda lesandanum strax á að í þessari grein verður ekkert fjallað um  rétta fjárhæð veiðigjaldanna en skoðað hvort hægt sé að bæta skiptingu veiðigjaldanna eftir tegundum afla og nýta betur upplýsingar um breytingar í afkomu útgerðarinnar til að koma í veg fyrir óhagkvæmni vegna veiðigjaldanna.

Veiðigjöld miðuð við þorskígildi

Veiðigjaldinu var lengst af skipt niður á tegundir miðað við þorskígildi tegundarinnar sem fundið er með því að reikna hlutfall meðalverðs tegundarinnar á liðnu 12 mánaða tímabili (oftast frá 1. maí til 30. apríl) af meðalverði þorsks á sama tímabili. Frá árinu 2015 hefur verið reynt að áætla arðsemi í veiðum á einstaka tegundum og í frumvarpi um veiðigjöld sem sjávarútvegsráðherra hefur lagt fram er gert ráð fyrir að útreikningurinn byggi á gögnum um tekjur og gjöld einstakra fiskiskipa og hagnaður eftir tegundum áætlaður með því að skipta kostnaðinum í sömu hlutföllum og tekjunum. Hlutfallslegur hagnaður á hvert kg. af afla af tegundinni ræður svo hlutfallslegu veiðigjaldi á viðkomandi tegund. Líklegt er að þessi aðferð gefi mjög svipaðar niðurstöður og fást með því að miða við meðalverð landaðs afla eða þorskígildi.

Það er til betri aðferð

Í frumvarpinu er áætlað að veiðigjöld á aflamark fyrir botnfisk séu þriðjungur af hagnaði veiðanna. Þess vegna er eðlilegt markmið að gjaldið sé sem næst því að vera þriðjungur af hagnaði af því að veiða þorsk, þriðjungur af hagnaði af því að veiða ýsu o.s.frv. Ef gjaldið verður mjög þungt á tiltekna tegund afla miðað við arðsemina getur það leitt til þess að einungis hluti af útgefnum aflaheimildum verði nýttur. Þetta getur gerst þótt veiðigjöldin í heild séu innan við þriðjungur af hagnaðinum.

Auglýsing

Það er auðvelt að efast um að reikniaðferðin í frumvarpinu meti rétt skiptingu afkomunnar eftir tegundum en það er líka hægt að benda á gögn sem gefa áreiðanlegri upplýsingar um skiptingu afkomunnar eftir tegundum afla. Þetta eru gögn um verð á aflamarki einstakra tegunda, sem væntanlega endurspeglar mat þeirra sem eiga í viðskiptunum á  afkomu veiða á tegundunum.

Taflan hér fyrir neðan sýnir hlutföll m.v. þorsk. Í dálki A eru þorskígildisstuðlar sem gilda fyrir fiskveiðiárið 2018/2019, í dálki B eru hlutföll veiðigjalda einstakra tegunda sem gilda á tímabilinu 1. sept. 2018-31. des. 2018 og í dálki C er hlutfallslegt verð á aflamarki, meðaltal yfir tímabilið 1. maí 2017 30. apríl. 2018 skv. vef Fiskistofu.Upplýsingar af vef Fiskistofu.

Eins og sést í töflunni er oft mjög mikill munur á hlutfallslegu verði á aflamarki og þorskígildum sem bendir til þess að þorskígildin séu slæmur mælikvarði á hlutfallslegan hagnað. Ef litið er t.d. til ufsans sést að þorskígildið og hlutfallslegt veiðigjald eru rúmlega 0,6 en hlutfallslegt verð á aflamarki er 0,14. Það gæti bent til þess að hlutfall veiðigjalds af hagnaði af veiðum á ufsa sé langt yfir þriðjungi og jafnvel yfir 100%.

Hlutfallslegt verð á aflamarki miðað við þorsk er oftast lægra en þorskígildið sem bendir til þess að mesta arðsemin sé í veiðum á þorski. Ef sú stefna að byggja þorskstofninn áfram upp gengur eftir mun arðsemi þorskveiðanna aukast enn miðað við arðsemi af veiðum á öðrum tegundum og munurinn á þorskígildi tegundarinnar og hlutfallslegu verði á aflamarki miðað við þorsk aukast enn.

Annar stór galli

Í lögum um fiskveiðistjórnun eru ákvæði um s.k. tegundatilfærslur, þ.e. að upp að vissu marki (t.d. 5% af heildarverðmæti botnfiskaflamarks skipsins) er hægt að nota aflaheimildir í öðrum tegundum en þeim sem veiddar eru og gilda þá þorskígildisstuðlarnir sem umreikningsstuðlar. Það eru þannig tvær leiðir til að skipta aflamarki einnar tegundar fyrir aðra, kvótamarkaðurinn og tegundatilfærslur, en skiptihlutföllin geta verið mjög ólík.

Ýmsar reglur, t.d. reglan um hámark aflamarks sem leyfilegt er að leigja frá sér, miðast við heildarverðmæti aflamarks í þorskígildum. Það er nokkuð augljóst að þessi munur á skiptahlutföllum á kvótamarkaðnum og þorskígildisstuðlum sem notaðir eru til að umreikna aflamark fyrir einstaka tegundir og notað er í regluverki kvótakerfisins opnar möguleika á braski með aflaheimildir og óhagkvæmni.

Verð geymir upplýsingar

Í greinargerð með frumvarpi sjávarútvegsráðherra er sagt að „(t)ilgangur reiknigrunnsins er þannig að tryggja, eins og unnt er, að gjöldin taki mið af bestu mögulegu forspá um afkomu í sjávarútvegi hverju sinni.“ Þar eð reikniverkið lítur framhjá þeim upplýsingum sem felast í verði á aflamarki eru hunsaðar mikilvægar upplýsingar um hlutfallslega afkomu við veiðar á einstaka tegundum.

Það er sennilegt að breytingar í verði á aflamarki í heild gefi bestu vísbendingar sem völ er á um breytingar í afkomu sjávarútvegs í heild. Þessar upplýsingar eru mun aðgengilegri og auðveldari í vinnslu en reikningar sjávarútvegsfyrirtækja. Auðvitað er nauðsynlegt að safna reikningum sjávarútvegsfyrirtækja og vinna úr þeim. Ef menn vilja miða við tiltekið hlutfall af bókfærðum hagnaði þarf án efa að endurstilla fjárhæðina reglulega þegar nýjar upplýsingar liggja fyrir úr reikningum sjávarútvegsfyrirtækja, en ástæða er til að ætla að bestu forspárnar um breytingar í afkomunni fáist með því að skoða breytingar í verði á aflamarki. Þessar upplýsingar liggja fyrir mjög snemma þannig að með því að miða álagningu veiðigjalds við verð á aflamarki er hægt að bregðast hratt við breytingum í ytri aðstæðum greinarinnar, jafnvel innan fiskveiðiárs.

Ef veiðigjöldin væru ekki skattur

Í gildandi lögum er gert ráð fyrir að Veiðingjaldsnefnd sé búin að skoða reikninga Hagstofunnar um afkomu sjávarútvegs og gera tillögu um veiðigjald fyrir næsta fiskveiðiár fyrir 1. júlí. Það þýðir að þegar nefndin gerði tillögur um veiðigjöld fyrir tímabilið frá 1. sept. 2017 til 31. ág. 2018 byggði hún á reikningum sjávarútvegsfyrirtækja fyrir árið 2015. Þegar fiskveiðiárinu lauk í lok ágúst 2018 voru liðin tvö ár og átta mánuðir frá lokum viðmiðunarársins, ársins 2015.

Með þeirri breytingu sem nú er lögð til að tiltekið veiðigjald gildi fyrir almanaksár er hægt að byggja á reikningum fyrir árið 2017 við ákvörðun veiðigjalds fyrir árið 2019 sem tekin verður í desember. Eftir breytinguna verða liðin tvö ár frá lokum viðmiðunarársins og fram til loka ársins 2019, sem er allnokkur tími.

Útgerðarmenn benda oft á að álagning veiðigjalda sem byggi á gömlu reikningaefni og ófullkomnum framreikningsaðferðum sé oft óhagkvæm. Það er einmitt þess vegna sem það er mikilvægt að gaumgæfa vel möguleika á að nota bestu og nýjustu upplýsingar um afkomuna þ.m.t. upplýsingar um markaðsverð aflamarks.

Fyrr á þessu ári skrifaði Þorkell Helgason fyrrverandi prófessor og ráðuneytisstjóri grein á Vísi þar sem hann færir rök fyrir því að veiðigjald sé afnotagjald en ekki skattur enda sé það greiðsla fyrir tiltekinn afnotarétt. Ég hugsa að flestir hagfræðingar komist að sömu niðurstöðu og Þorkell. Lögfræðingar sem sitja í dómstólum landsins hafa hins vegar komist að því að þrátt fyrir að vissulega fái útgerðarmenn afnotarétt fyrir veiðigjaldið skuli það heita skattur og undirgangast þær reglur sem stjórnarskráin setji um álagningu skatta og aðkomu Alþingis að þeim ákvörðunum. Ef veiðigjaldið væri afnotagjald væri hægt að breyta því  til samræmis við breyttar aðstæður innan árs, t.d. hálfsárs eða ársfjórðungslega og ef miðað væri við verð á aflamarki væri miðað við upplýsingar sem væru kannski 1-2 mánaðar gamlar. Hægt væri að hafa skýrar og fyrirsjáanlegar reglur fyrir þessum breytingum. Sennilega væri nokkur ábati af þess konar fyrirkomulagi, einkum þegar skyndilegar og ófyrirsjáanlegar breytingar verða í ytri aðstæðum sjávarútvegsins.

Höfundur var sérfræðingur á sviði sjávarútvegsmála hjá Þjóðhagsstofnun á árunum 1989-2002 og er nú forstöðumaður rannsóknar- og spádeildar hjá hagfræði- og peningastefnusviði Seðlabanka Íslands.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra var bólusett í Laugardalshöllinni í gær. Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Páll Magnússon er formaður allsherjar- og menntamálanefndar.
Nefnd búin að afgreiða fjölmiðlastyrki og umsóknarfrestur verður til loka maímánaðar
Meirihluti allsherjar- og menntamálanefndar hefur skilað áliti um stuðningskerfi til fjölmiðla. Þar er lagt til að þrengja skilyrði fyrir stuðningi úr ríkissjóði og gildistími laganna er færður í eitt ár.
Kjarninn 7. maí 2021
Rósa Guðbjartsdóttir, bæjarstjóri Hafnarfjarðar, og verk Libiu og Ólafs áður en það var tekið niður af gafli Hafnarborgar.
Bæjarstjóri hafnar því að hafa gerst sek um ritskoðun þegar listaverk var fjarlægt
Fulltrúar minnihlutans í Hafnarfirðii segja fjarlægingu listaverks Libiu Castro og Ólafs Ólafssonar af gafli Hafnarborgar síðastliðinn sunnudag „alvarlega aðför að tjáningarfrelsi“ og vilja að bæjaryfirvöld biðji tvíeykið afsökunar.
Kjarninn 7. maí 2021
Svæðið fyrir og eftir að Rio Tinto hafði farið yfir það með stórvirkum vinnuvélum.
Hluthafar Rio Tinto hafna starfskjarastefnu sem ofurlaun forstjórans fyrrverandi byggðu á
Fyrstu viðbrögð Rio Tinto og forstjóra þess, þegar upp komst að fyrirtækið hefði eyðilagt 46 þúsund ára gamla steinhella, voru að segjast ekki hafa vitað að þeir væru heilagir í hugum frumbyggjanna. Þessar afsakanir voru hluthöfum ekki að skapi.
Kjarninn 6. maí 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsmálaráðherra.
Telur ásakanir um meint brot Samherja ekki hafa skaðað orðspor íslenskra fyrirtækja
Fjármála- og efnahagsráðherra segist aldrei hafa fengið símtal, ábendingu eða umkvörtun frá nokkrum einasta aðila sem heldur því fram að ásakanir um lögbrot Samherja séu að valda einhverjum verulegum vandræðum fyrir íslenskan útflutning.
Kjarninn 6. maí 2021
Lilja Björk Einarsdóttir, bankastjóri Landsbankans.
Landsbankinn hagnaðist um 7,6 milljarða króna á þremur mánuðum
Hlutdeild Landsbanka Íslands á íbúðalánamarkaði hefur stóraukist milli ára og er nú 26,8 prósent. Hún hefur aldrei verið hærri. Eigið fé bankans er nú 261,4 milljarðar króna.
Kjarninn 6. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar