Við eigum honum skuld að gjalda

Jón Baldvin Hannibalsson skrifar um Víglund Þorsteinsson, sem lést nýverið.

Auglýsing

Það er árið 1987. Eftir erf­iðar fæð­ing­ar­hríðir er þriggja flokka rík­is­stjórn, Sjálf­stæð­is­flokks, Fram­sókn­ar­flokks og Alþýðu­flokks, undir for­sæti Þor­steins Páls­son­ar, að taka við völd­um. Fjár­mála­ráðu­neytið kom í minn hlut, for­manns Alþýðu­flokks­ins. Á verk­efna­list­anum var löngu tíma­bær heild­ar­end­ur­skoðun á tekju­stofna­kerfi rík­is­ins, m.ö.o. skatta- og tolla­lög­gjöf­in. Þeir sem eitt­hvað þekktu til rík­is­fjár­mála vissu, að kerfið var ónýtt; hafði fyrir löngu gengið sér til húð­ar. Á löngum tíma – allt frá kreppu­árum Eysteins – höfðu sér­hags­muna­seggir og kjör­dæma­potarar borað ótelj­andi göt á kerfið með enda­lausum und­an­þág­um. Kerfið var hrip­lekt. Und­an­þág­urnar buðu upp á greiðar leiðir til und­an­dráttar og van­skila á tekj­um. Það dugði ekki lengur að klína plástrum á sár­in. Það þurfti kerf­is­breyt­ingu.

En við jafn­að­ar­menn vorum vel und­ir­bún­ir. Á fyrsta degi í ráðu­neyt­inu, snemma í júlí 1987, lagði ég minn­is­blað fyrir starfs­lið tekju­deild­ar: (1) Heild­ar­upp­stokkun á tolla­kerf­inu til sam­ræmis við tolla­lög­gjöf ESB. (2) Tekju­skattur ein­stak­linga í einu þrepi (27%), með háum per­sónu­af­slætti, sem dekk­aði helstu und­an­þágur frá fyrri tíð. (3) End­ur­skoðun á tekju­sköttum fyr­ir­tækja, sem og á fjár­magnstekju­skött­um. (4) Sam­ræmdur sölu­skattur við búð­ar­borð­ið, sem und­ir­bún­ingur að upp­töku virð­is­auka­skatts, und­an­þágu­laus í einu þrepi (18%). Tekju­jöfn­un­ar­á­hrif kerf­is­ins voru inn­sigluð með háum fjöl­skyld­u-, barna- og vaxta­bót­um. Það sem mest lá á, var að koma á stað­greiðslu­kerfi tekju­skatta. Leið­ar­stefin voru: Ein­fald­leiki, skil­virkni, tekju­jöfn­un.

Risa­vaxið verk­efni

Þetta var risa­vaxið verk­efni. Kjeld-Olof Feldt, fjár­mála­ráð­herra Svía, sagði mér síð­ar, að í Sví­þjóð hefði svona kerf­is­breyt­ing tekið ca. 9 ár. Vi ð gerðum þetta á 14 mán­uð­um. Það var eins og ég hefði hug­boð um, að stjórnin yrði ekki lang­líf. Það væri því ekki til set­unnar boð­ið.

Auglýsing

Það kom á dag­inn, að ráðu­neytið réði ekki við verk­efn­ið. Ég varð að véla til mín hag­fræð­inga og aðra kunn­áttu­menn, innan kerfis og utan, þ.á.m. frá Þjóð­hags­stofnun og hag­deild ASÍ. Yfir­verk­stjór­inn var samt inn­an­búð­ar­maður í ráðu­neyt­inu, Ind­riði H. Þor­láks­son, sem reynd­ist vera margra manna maki til verka.

Það var naumur tími til stefnu. Frum­vörpin og með­fylgj­andi reglu­gerðir þurftu að ná sam­þykki stjórn­ar­flokka í rík­is­stjórn og ná afgreiðslu á Alþingi fyrir ára­mót. Við unnum baki brotnu frá morgni til mið­aft­ans við að semja frum­vörp, grein­ar­gerðir og með­fylgj­andi reglu­gerð­ir, ásamt minn­is­blöðum með mati á tekju­öfl­un, greiðslu­byrði, teku­jöfn­un­ar­á­hrifum o.s.fr. Það var ríf­andi gang­ur.

Allt fór þetta eins og á færi­bandi til for­manna sam­starfs­flokk­anna, for­manna þing­flokka og fjár­laga­nefnd­ar­manna með beiðni um að hraða afgreiðslu eftir föng­um. Þögn­in, sem við tók, var ærandi. Það bár­ust engin svör. Fram­sókn­ar­menn heimt­uðu bara meiri nið­ur­greiðslur og hærri styrki í land­bún­að­ar­kerf­ið. Kjör­dæma­potarar fóru að venju með rull­una sína um veg­ar­spotta og brú­ar­sporða með meiru í eigin kjör­dæm­um. En þrátt fyrir stöðuga eft­ir­gangs­muni reynd­ist ógern­ingur að toga svör – einkum út úr þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – um eitt né neitt, sem máli skipti.

Jarð­ýtan

Í milli­tíð­inni höfðu helstu hags­muna­að­ilar – vinnu­veit­end­ur, laun­þega­sam­tök o.s.frv. fengið allan þennan mála­búnað til umsagn­ar. Einn góðan veð­ur­dag storm­aði Víglundur Þor­steins­son, for­maður Vinnu­veit­enda­sam­bands Íslands, eins og það hét í den, inn á mína skrif­stofu í Fjár­mála­ráðu­neyt­inu, og með honum vösk sveit manna. Þeir höfðu unnið heima­vinn­una sína og þar með gert sér grein fyrir því, að það var gagn­kvæmur hagur atvinnu­rek­enda og laun­þega , að þessar umbætur næðu fram að ganga.

Þegar ég hins vegar upp­lýsti hann um, að það væru litlar líkur á, að málin fengjust afgreidd í þing­flokkum á Alþingi – sér í lagi vegna póli­tískrar löm­un­ar­veiki í þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – setti hann hljóð­an. En ég átti eftir að kynn­ast því næstu daga og vik­ur, hvern mann Víglundur Þor­steins­son hafði að geyma. Það var auð­fund­ið, að mað­ur­inn var ljónskarpur og fljótur að koma auga á kjarna máls. Ég heyrði líka, að hann væri harðsvír­aður mála­fylgju­mað­ur. En ég átti eftir að kynn­ast því, að þetta hól var kurt­eislegt „und­er­sta­tem­ent“.

Mað­ur­inn reynd­ist vera jarð­ýta, sem fátt stóðst fyr­ir. Hann setti saman harð­snúið lið mála­fylgju­manna (lobbyista) og lagði fyrir þá að fara maður á mann á hvern þing­mann Sjálf­stæð­is­flokks­ins með áleitnum for­töl­um, þar sem nei var ekki tekið sem svar. Á tíma­bili má heita, að Víglundur og hans menn hafi lagt undir sig tekju­deild ráðu­neyt­is­ins. Þeir linntu ekki lát­um, fyrr en málin voru komin í höfn. Að vísu var ekk­ert jóla­frí. Og það var haldið áfram strax á nýju ári, þar til málin voru end­an­lega afgreidd.

Í minn­ing­ar­orðum um Víglund, að honum gengn­um, hafa margir sam­starfs­menn hans orðið til að lýsa því, hversu úrræða­góður og fylg­inn sér hann var, þegar á reyndi að ryðja braut góðum mál­um. Og þraut­seigur í and­streymi. Með þess­ari frá­sögn vil ég votta, að það eru engar ýkju­sög­ur. Enn í dag er mér til efs, að okkur hefði tek­ist að ryðja skatt­kerf­is­bylt­ing­unni anno 1987/88 braut, án hans atbeina.

Höf­undur var fjár­mála­ráð­herra 1987-88.

Theresa May tilkynnti þessa ákvörðun sína í morgun.
Theresa May segir af sér
Theresa May mun láta af embætti forsætisráðherra Bretlands og hætta sem leiðtogi Íhaldsflokksins 7. júní næstkomandi.
Kjarninn 24. maí 2019
Fíknivandinn breiðir úr sér
Lítið hefur gengið að vinna gegn útbreiðslu fíkniefna. Það er óhætt að segja að það sé ekki íslenskt vandamál, því stríðið gegn fíkniefnum virðist með öllu óvinnandi. Á Íslandi hefur fjöldi ungs fólks fallið frá úr of stórum skammti á skömmum tíma.
Kjarninn 24. maí 2019
Skýrsla um neyðarlánið frestað í þriðja sinn á örfáum vikum
Skýrsla um afdrif neyðarláns Seðlabanka Íslands til Kaupþings, og hvernig unnið var úr veðinu sem tekið var vegna lánsins, hefur enn og aftur verið frestað. Lánið kostaði íslenska skattgreiðendur 35 milljarða en skýrslan hefur verið í vinnslu frá 2015.
Kjarninn 24. maí 2019
Mun síðasta flugvélin lenda í Vatnsmýrinni á næsta áratug?
Telur flugvöllinn verða farinn úr Vatnsmýrinni fyrir 2030
Borgarfulltrúi telur engan vafa á því að flugvöllurinn fari úr Vatnsmýrinni. Borgarstjóri segir Hvassahraun besta kostinn en ekki þann eina sem sé raunhæfur.
Kjarninn 24. maí 2019
Olíuverð lækkar og Bandaríkjaþing samþykkir aðstoð til bænda
Tollastríð Bandaríkjanna og Kína er farið að valda fjárfestum miklum áhyggjum, og bændur í Bandaríkjunum hafa víða farið illa út úr því.
Kjarninn 23. maí 2019
Icelandair gerir ráð fyrir að kyrrsetningin á Max-vélunum vari lengur
Óvíst er hvenær 737 Max vélin frá Boeing fer í loftið. Nú er gert ráð fyrir kyrrsetningu, til að minnsta kosti 15. september, segir í tilkynningu Icelandair.
Kjarninn 23. maí 2019
Kyrrsetningu Max-véla verður aflétt en spurningin er hvenær
Mikilvægur fundur fer fram í Texas í dag, þar sem fulltrúar flugmálayfirvalda í heiminum fá upplýsingar frá Boeing um uppfærslu á hugbúnaði í 737 Max vélum félagsins. Þær hrannast upp á framleiðslusvæði félagsins í Renton vegna alþjóðlegrar kyrrsetningar.
Kjarninn 23. maí 2019
Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.
Framkvæmdastjórn Evrópuráðsþingsins hafnar öfga-hægri flokki
Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir leiddu andstöðu við að viðurkenna stjórnmálahóp sem gefur sig út fyrir að vera á móti innflytjendum og hælisleitendum.
Kjarninn 23. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar