Við eigum honum skuld að gjalda

Jón Baldvin Hannibalsson skrifar um Víglund Þorsteinsson, sem lést nýverið.

Auglýsing

Það er árið 1987. Eftir erf­iðar fæð­ing­ar­hríðir er þriggja flokka rík­is­stjórn, Sjálf­stæð­is­flokks, Fram­sókn­ar­flokks og Alþýðu­flokks, undir for­sæti Þor­steins Páls­son­ar, að taka við völd­um. Fjár­mála­ráðu­neytið kom í minn hlut, for­manns Alþýðu­flokks­ins. Á verk­efna­list­anum var löngu tíma­bær heild­ar­end­ur­skoðun á tekju­stofna­kerfi rík­is­ins, m.ö.o. skatta- og tolla­lög­gjöf­in. Þeir sem eitt­hvað þekktu til rík­is­fjár­mála vissu, að kerfið var ónýtt; hafði fyrir löngu gengið sér til húð­ar. Á löngum tíma – allt frá kreppu­árum Eysteins – höfðu sér­hags­muna­seggir og kjör­dæma­potarar borað ótelj­andi göt á kerfið með enda­lausum und­an­þág­um. Kerfið var hrip­lekt. Und­an­þág­urnar buðu upp á greiðar leiðir til und­an­dráttar og van­skila á tekj­um. Það dugði ekki lengur að klína plástrum á sár­in. Það þurfti kerf­is­breyt­ingu.

En við jafn­að­ar­menn vorum vel und­ir­bún­ir. Á fyrsta degi í ráðu­neyt­inu, snemma í júlí 1987, lagði ég minn­is­blað fyrir starfs­lið tekju­deild­ar: (1) Heild­ar­upp­stokkun á tolla­kerf­inu til sam­ræmis við tolla­lög­gjöf ESB. (2) Tekju­skattur ein­stak­linga í einu þrepi (27%), með háum per­sónu­af­slætti, sem dekk­aði helstu und­an­þágur frá fyrri tíð. (3) End­ur­skoðun á tekju­sköttum fyr­ir­tækja, sem og á fjár­magnstekju­skött­um. (4) Sam­ræmdur sölu­skattur við búð­ar­borð­ið, sem und­ir­bún­ingur að upp­töku virð­is­auka­skatts, und­an­þágu­laus í einu þrepi (18%). Tekju­jöfn­un­ar­á­hrif kerf­is­ins voru inn­sigluð með háum fjöl­skyld­u-, barna- og vaxta­bót­um. Það sem mest lá á, var að koma á stað­greiðslu­kerfi tekju­skatta. Leið­ar­stefin voru: Ein­fald­leiki, skil­virkni, tekju­jöfn­un.

Risa­vaxið verk­efni

Þetta var risa­vaxið verk­efni. Kjeld-Olof Feldt, fjár­mála­ráð­herra Svía, sagði mér síð­ar, að í Sví­þjóð hefði svona kerf­is­breyt­ing tekið ca. 9 ár. Vi ð gerðum þetta á 14 mán­uð­um. Það var eins og ég hefði hug­boð um, að stjórnin yrði ekki lang­líf. Það væri því ekki til set­unnar boð­ið.

Auglýsing

Það kom á dag­inn, að ráðu­neytið réði ekki við verk­efn­ið. Ég varð að véla til mín hag­fræð­inga og aðra kunn­áttu­menn, innan kerfis og utan, þ.á.m. frá Þjóð­hags­stofnun og hag­deild ASÍ. Yfir­verk­stjór­inn var samt inn­an­búð­ar­maður í ráðu­neyt­inu, Ind­riði H. Þor­láks­son, sem reynd­ist vera margra manna maki til verka.

Það var naumur tími til stefnu. Frum­vörpin og með­fylgj­andi reglu­gerðir þurftu að ná sam­þykki stjórn­ar­flokka í rík­is­stjórn og ná afgreiðslu á Alþingi fyrir ára­mót. Við unnum baki brotnu frá morgni til mið­aft­ans við að semja frum­vörp, grein­ar­gerðir og með­fylgj­andi reglu­gerð­ir, ásamt minn­is­blöðum með mati á tekju­öfl­un, greiðslu­byrði, teku­jöfn­un­ar­á­hrifum o.s.fr. Það var ríf­andi gang­ur.

Allt fór þetta eins og á færi­bandi til for­manna sam­starfs­flokk­anna, for­manna þing­flokka og fjár­laga­nefnd­ar­manna með beiðni um að hraða afgreiðslu eftir föng­um. Þögn­in, sem við tók, var ærandi. Það bár­ust engin svör. Fram­sókn­ar­menn heimt­uðu bara meiri nið­ur­greiðslur og hærri styrki í land­bún­að­ar­kerf­ið. Kjör­dæma­potarar fóru að venju með rull­una sína um veg­ar­spotta og brú­ar­sporða með meiru í eigin kjör­dæm­um. En þrátt fyrir stöðuga eft­ir­gangs­muni reynd­ist ógern­ingur að toga svör – einkum út úr þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – um eitt né neitt, sem máli skipti.

Jarð­ýtan

Í milli­tíð­inni höfðu helstu hags­muna­að­ilar – vinnu­veit­end­ur, laun­þega­sam­tök o.s.frv. fengið allan þennan mála­búnað til umsagn­ar. Einn góðan veð­ur­dag storm­aði Víglundur Þor­steins­son, for­maður Vinnu­veit­enda­sam­bands Íslands, eins og það hét í den, inn á mína skrif­stofu í Fjár­mála­ráðu­neyt­inu, og með honum vösk sveit manna. Þeir höfðu unnið heima­vinn­una sína og þar með gert sér grein fyrir því, að það var gagn­kvæmur hagur atvinnu­rek­enda og laun­þega , að þessar umbætur næðu fram að ganga.

Þegar ég hins vegar upp­lýsti hann um, að það væru litlar líkur á, að málin fengjust afgreidd í þing­flokkum á Alþingi – sér í lagi vegna póli­tískrar löm­un­ar­veiki í þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – setti hann hljóð­an. En ég átti eftir að kynn­ast því næstu daga og vik­ur, hvern mann Víglundur Þor­steins­son hafði að geyma. Það var auð­fund­ið, að mað­ur­inn var ljónskarpur og fljótur að koma auga á kjarna máls. Ég heyrði líka, að hann væri harðsvír­aður mála­fylgju­mað­ur. En ég átti eftir að kynn­ast því, að þetta hól var kurt­eislegt „und­er­sta­tem­ent“.

Mað­ur­inn reynd­ist vera jarð­ýta, sem fátt stóðst fyr­ir. Hann setti saman harð­snúið lið mála­fylgju­manna (lobbyista) og lagði fyrir þá að fara maður á mann á hvern þing­mann Sjálf­stæð­is­flokks­ins með áleitnum for­töl­um, þar sem nei var ekki tekið sem svar. Á tíma­bili má heita, að Víglundur og hans menn hafi lagt undir sig tekju­deild ráðu­neyt­is­ins. Þeir linntu ekki lát­um, fyrr en málin voru komin í höfn. Að vísu var ekk­ert jóla­frí. Og það var haldið áfram strax á nýju ári, þar til málin voru end­an­lega afgreidd.

Í minn­ing­ar­orðum um Víglund, að honum gengn­um, hafa margir sam­starfs­menn hans orðið til að lýsa því, hversu úrræða­góður og fylg­inn sér hann var, þegar á reyndi að ryðja braut góðum mál­um. Og þraut­seigur í and­streymi. Með þess­ari frá­sögn vil ég votta, að það eru engar ýkju­sög­ur. Enn í dag er mér til efs, að okkur hefði tek­ist að ryðja skatt­kerf­is­bylt­ing­unni anno 1987/88 braut, án hans atbeina.

Höf­undur var fjár­mála­ráð­herra 1987-88.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samkvæmt tilkynningu frá Borgarlínu er gert ráð fyrir því að vagnar Borgarlínunnar byrji að ganga á milli Hamraborgar og Háskóla Íslands árið 2025, þrátt fyrir að framkvæmdum á þeim kafla verði ekki að fullu lokið þá.
Tímalínu framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu seinkað
Endurskoðuð tímaáætlun framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu gerir ráð fyrir því að framkvæmdalok verði á árunum 2026 og 2027, en ekki 2024 eða 2025 eins og lagt var upp með. Samstilling við aðrar framkvæmdir, eins og Sæbrautarstokk, spila inn í.
Kjarninn 28. júní 2022
Það að vera kvenkyns lögmaður eykur líkur á að mál falli umbjóðandanum í vil samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kvenkyns lögmenn líklegri til að vinna mál í héraði
Kvenkyns málflytjendur skila betri árangri fyrir dómstólum og eldri dómarar eru líklegri til að dæma varnaraðila í vil en þeir sem yngri eru, samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kjarninn 28. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Þungunarrof, samkynhneigð og kynusli
Kjarninn 28. júní 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands efur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Kristrún íhugar formannsframboð
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, segist „íhuga alvarlega“ að bjóða sig fram til formanns á landsfundi flokksins í október. Logi Einarsson tilkynnti um miðjan júní að hann muni ekki bjóða sig fram að nýju.
Kjarninn 28. júní 2022
„Bleika húsið“, heilsugæsla sem þjónustar konur í Mississippi er eina heilsugæslan í ríkinu sem veitir þungunarrofsþjónustu. Henni verður að öllum líkindum lokað innan nokkurra daga.
Síðustu dagar „bleika hússins“ í Mississippi
Eigandi einu heilsugæslunnar í Mississippi sem veitir þungunarrofsþjónustu ætlar að halda ótrauð áfram, í öðru ríki ef þarf, eftir að Hæstiréttur Bandaríkjanna felldi rétt til þungunarrofs úr gildi.
Kjarninn 27. júní 2022
Á Fossvogsbletti 2 stendur einbýlishús og geymsluhúsnæði.
Borgin steig inn í 140 milljóna fasteignakaup í Fossvogsdal
Borgarráð Reykjavíkurborgar samþykkti á dögunum að nýta forkaupsrétt sinn að fasteignum á Fossvogsbletti 2. Fjárfestingafélag ætlaði að kaupa eignina á 140 milljónir og gengur borgin inn í þau viðskipti.
Kjarninn 27. júní 2022
Sífellt fleiri notendur kjósa að nálgast sjónvarpsþjónustu í gegnum aðrar leiðir en með leigu á myndlykli.
Enn dregst leiga á myndlyklum saman en tekjur vegna sjónvarps halda áfram að aukast
Tekjur fjarskiptafyrirtækja vegna sjónvarpsþjónustu hafa rokið upp á síðustu árum. Þær voru 3,8 milljarðar króna á árinu 2017 en 14,9 milljarðar króna í fyrra. Þorri nýrra tekna í fyrra var vegna sjónvarpsþjónustu.
Kjarninn 27. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar