Við eigum honum skuld að gjalda

Jón Baldvin Hannibalsson skrifar um Víglund Þorsteinsson, sem lést nýverið.

Auglýsing

Það er árið 1987. Eftir erf­iðar fæð­ing­ar­hríðir er þriggja flokka rík­is­stjórn, Sjálf­stæð­is­flokks, Fram­sókn­ar­flokks og Alþýðu­flokks, undir for­sæti Þor­steins Páls­son­ar, að taka við völd­um. Fjár­mála­ráðu­neytið kom í minn hlut, for­manns Alþýðu­flokks­ins. Á verk­efna­list­anum var löngu tíma­bær heild­ar­end­ur­skoðun á tekju­stofna­kerfi rík­is­ins, m.ö.o. skatta- og tolla­lög­gjöf­in. Þeir sem eitt­hvað þekktu til rík­is­fjár­mála vissu, að kerfið var ónýtt; hafði fyrir löngu gengið sér til húð­ar. Á löngum tíma – allt frá kreppu­árum Eysteins – höfðu sér­hags­muna­seggir og kjör­dæma­potarar borað ótelj­andi göt á kerfið með enda­lausum und­an­þág­um. Kerfið var hrip­lekt. Und­an­þág­urnar buðu upp á greiðar leiðir til und­an­dráttar og van­skila á tekj­um. Það dugði ekki lengur að klína plástrum á sár­in. Það þurfti kerf­is­breyt­ingu.

En við jafn­að­ar­menn vorum vel und­ir­bún­ir. Á fyrsta degi í ráðu­neyt­inu, snemma í júlí 1987, lagði ég minn­is­blað fyrir starfs­lið tekju­deild­ar: (1) Heild­ar­upp­stokkun á tolla­kerf­inu til sam­ræmis við tolla­lög­gjöf ESB. (2) Tekju­skattur ein­stak­linga í einu þrepi (27%), með háum per­sónu­af­slætti, sem dekk­aði helstu und­an­þágur frá fyrri tíð. (3) End­ur­skoðun á tekju­sköttum fyr­ir­tækja, sem og á fjár­magnstekju­skött­um. (4) Sam­ræmdur sölu­skattur við búð­ar­borð­ið, sem und­ir­bún­ingur að upp­töku virð­is­auka­skatts, und­an­þágu­laus í einu þrepi (18%). Tekju­jöfn­un­ar­á­hrif kerf­is­ins voru inn­sigluð með háum fjöl­skyld­u-, barna- og vaxta­bót­um. Það sem mest lá á, var að koma á stað­greiðslu­kerfi tekju­skatta. Leið­ar­stefin voru: Ein­fald­leiki, skil­virkni, tekju­jöfn­un.

Risa­vaxið verk­efni

Þetta var risa­vaxið verk­efni. Kjeld-Olof Feldt, fjár­mála­ráð­herra Svía, sagði mér síð­ar, að í Sví­þjóð hefði svona kerf­is­breyt­ing tekið ca. 9 ár. Vi ð gerðum þetta á 14 mán­uð­um. Það var eins og ég hefði hug­boð um, að stjórnin yrði ekki lang­líf. Það væri því ekki til set­unnar boð­ið.

Auglýsing

Það kom á dag­inn, að ráðu­neytið réði ekki við verk­efn­ið. Ég varð að véla til mín hag­fræð­inga og aðra kunn­áttu­menn, innan kerfis og utan, þ.á.m. frá Þjóð­hags­stofnun og hag­deild ASÍ. Yfir­verk­stjór­inn var samt inn­an­búð­ar­maður í ráðu­neyt­inu, Ind­riði H. Þor­láks­son, sem reynd­ist vera margra manna maki til verka.

Það var naumur tími til stefnu. Frum­vörpin og með­fylgj­andi reglu­gerðir þurftu að ná sam­þykki stjórn­ar­flokka í rík­is­stjórn og ná afgreiðslu á Alþingi fyrir ára­mót. Við unnum baki brotnu frá morgni til mið­aft­ans við að semja frum­vörp, grein­ar­gerðir og með­fylgj­andi reglu­gerð­ir, ásamt minn­is­blöðum með mati á tekju­öfl­un, greiðslu­byrði, teku­jöfn­un­ar­á­hrifum o.s.fr. Það var ríf­andi gang­ur.

Allt fór þetta eins og á færi­bandi til for­manna sam­starfs­flokk­anna, for­manna þing­flokka og fjár­laga­nefnd­ar­manna með beiðni um að hraða afgreiðslu eftir föng­um. Þögn­in, sem við tók, var ærandi. Það bár­ust engin svör. Fram­sókn­ar­menn heimt­uðu bara meiri nið­ur­greiðslur og hærri styrki í land­bún­að­ar­kerf­ið. Kjör­dæma­potarar fóru að venju með rull­una sína um veg­ar­spotta og brú­ar­sporða með meiru í eigin kjör­dæm­um. En þrátt fyrir stöðuga eft­ir­gangs­muni reynd­ist ógern­ingur að toga svör – einkum út úr þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – um eitt né neitt, sem máli skipti.

Jarð­ýtan

Í milli­tíð­inni höfðu helstu hags­muna­að­ilar – vinnu­veit­end­ur, laun­þega­sam­tök o.s.frv. fengið allan þennan mála­búnað til umsagn­ar. Einn góðan veð­ur­dag storm­aði Víglundur Þor­steins­son, for­maður Vinnu­veit­enda­sam­bands Íslands, eins og það hét í den, inn á mína skrif­stofu í Fjár­mála­ráðu­neyt­inu, og með honum vösk sveit manna. Þeir höfðu unnið heima­vinn­una sína og þar með gert sér grein fyrir því, að það var gagn­kvæmur hagur atvinnu­rek­enda og laun­þega , að þessar umbætur næðu fram að ganga.

Þegar ég hins vegar upp­lýsti hann um, að það væru litlar líkur á, að málin fengjust afgreidd í þing­flokkum á Alþingi – sér í lagi vegna póli­tískrar löm­un­ar­veiki í þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – setti hann hljóð­an. En ég átti eftir að kynn­ast því næstu daga og vik­ur, hvern mann Víglundur Þor­steins­son hafði að geyma. Það var auð­fund­ið, að mað­ur­inn var ljónskarpur og fljótur að koma auga á kjarna máls. Ég heyrði líka, að hann væri harðsvír­aður mála­fylgju­mað­ur. En ég átti eftir að kynn­ast því, að þetta hól var kurt­eislegt „und­er­sta­tem­ent“.

Mað­ur­inn reynd­ist vera jarð­ýta, sem fátt stóðst fyr­ir. Hann setti saman harð­snúið lið mála­fylgju­manna (lobbyista) og lagði fyrir þá að fara maður á mann á hvern þing­mann Sjálf­stæð­is­flokks­ins með áleitnum for­töl­um, þar sem nei var ekki tekið sem svar. Á tíma­bili má heita, að Víglundur og hans menn hafi lagt undir sig tekju­deild ráðu­neyt­is­ins. Þeir linntu ekki lát­um, fyrr en málin voru komin í höfn. Að vísu var ekk­ert jóla­frí. Og það var haldið áfram strax á nýju ári, þar til málin voru end­an­lega afgreidd.

Í minn­ing­ar­orðum um Víglund, að honum gengn­um, hafa margir sam­starfs­menn hans orðið til að lýsa því, hversu úrræða­góður og fylg­inn sér hann var, þegar á reyndi að ryðja braut góðum mál­um. Og þraut­seigur í and­streymi. Með þess­ari frá­sögn vil ég votta, að það eru engar ýkju­sög­ur. Enn í dag er mér til efs, að okkur hefði tek­ist að ryðja skatt­kerf­is­bylt­ing­unni anno 1987/88 braut, án hans atbeina.

Höf­undur var fjár­mála­ráð­herra 1987-88.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fyrirmæli gefin um ákæru á hendur Trump
Öll spjót beinast nú að Donald Trump, Bandaríkjaforseta. Demókratar telja hann hafa brotið svo alvarlega af sér að hann eigi að missa réttinn til að vera forseti.
Kjarninn 5. desember 2019
Icelandair gengur frá 4,3 milljarða króna fjármögnun
Eigið fé Icelandair nam um 60 milljörðum í lok þriðja ársfjórðungs.
Kjarninn 5. desember 2019
Sameina kraftana gegn frumvarpi ráðherra
Ellefu hagsmunasamtök hafa sent frá sér sameiginlega yfirlýsingu.
Kjarninn 5. desember 2019
Kostnaður við starfslok Haraldar 57 milljónir
Það hefði kostað ríkissjóð meira að láta Harald Johannessen sitja áfram sem ríkislögreglustjóra en að gera við hann starfslokasamning, enda hefði hann þá fengið laun út skipunartíma sinn. Á móti hefði hann þurft að vinna.
Kjarninn 5. desember 2019
Heimsmarkmið SÞ um vernd hafsvæða nást ekki á Íslandi fyrir 2020
Samkvæmt umhverfis- og auðlindaráðherra verður heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um vernd hafsvæða ekki náð hér á landi fyrir lok árs 2020 og ekki heldur á heimsvísu.
Kjarninn 5. desember 2019
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja.
Björgólfur kallar umfjöllun fjölmiðla um Samherja „víðtæka árás“
Sitjandi forstjóri Samherja segir að þegar hafi verið sýnt fram á að „stór hluti þeirra ásakana sem settar hafi verið fram á hendur Samherja eigi ekki við rök að styðjast“. Þar eru ekki færð nein rök fyrir þessari staðhæfingu né lögð fram gögn.
Kjarninn 5. desember 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Stóra skattkerfisbreyting ríkisstjórnarinnar samþykkt
Nýtt þriggja þrepa skattkerfi ríkisstjórnarinnar var samþykkt á Alþingi í gær þrátt fyrir skiptar skoðanir. Skattalækkun nýja kerfisins á að gagnast þeim tekjulágu mest en lækkunin á þó að skila sér til allra tekjutíunda.
Kjarninn 5. desember 2019
Auður Önnu Magnúsdóttir
Annað hvort eða?
Kjarninn 5. desember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar