Við eigum honum skuld að gjalda

Jón Baldvin Hannibalsson skrifar um Víglund Þorsteinsson, sem lést nýverið.

Auglýsing

Það er árið 1987. Eftir erf­iðar fæð­ing­ar­hríðir er þriggja flokka rík­is­stjórn, Sjálf­stæð­is­flokks, Fram­sókn­ar­flokks og Alþýðu­flokks, undir for­sæti Þor­steins Páls­son­ar, að taka við völd­um. Fjár­mála­ráðu­neytið kom í minn hlut, for­manns Alþýðu­flokks­ins. Á verk­efna­list­anum var löngu tíma­bær heild­ar­end­ur­skoðun á tekju­stofna­kerfi rík­is­ins, m.ö.o. skatta- og tolla­lög­gjöf­in. Þeir sem eitt­hvað þekktu til rík­is­fjár­mála vissu, að kerfið var ónýtt; hafði fyrir löngu gengið sér til húð­ar. Á löngum tíma – allt frá kreppu­árum Eysteins – höfðu sér­hags­muna­seggir og kjör­dæma­potarar borað ótelj­andi göt á kerfið með enda­lausum und­an­þág­um. Kerfið var hrip­lekt. Und­an­þág­urnar buðu upp á greiðar leiðir til und­an­dráttar og van­skila á tekj­um. Það dugði ekki lengur að klína plástrum á sár­in. Það þurfti kerf­is­breyt­ingu.

En við jafn­að­ar­menn vorum vel und­ir­bún­ir. Á fyrsta degi í ráðu­neyt­inu, snemma í júlí 1987, lagði ég minn­is­blað fyrir starfs­lið tekju­deild­ar: (1) Heild­ar­upp­stokkun á tolla­kerf­inu til sam­ræmis við tolla­lög­gjöf ESB. (2) Tekju­skattur ein­stak­linga í einu þrepi (27%), með háum per­sónu­af­slætti, sem dekk­aði helstu und­an­þágur frá fyrri tíð. (3) End­ur­skoðun á tekju­sköttum fyr­ir­tækja, sem og á fjár­magnstekju­skött­um. (4) Sam­ræmdur sölu­skattur við búð­ar­borð­ið, sem und­ir­bún­ingur að upp­töku virð­is­auka­skatts, und­an­þágu­laus í einu þrepi (18%). Tekju­jöfn­un­ar­á­hrif kerf­is­ins voru inn­sigluð með háum fjöl­skyld­u-, barna- og vaxta­bót­um. Það sem mest lá á, var að koma á stað­greiðslu­kerfi tekju­skatta. Leið­ar­stefin voru: Ein­fald­leiki, skil­virkni, tekju­jöfn­un.

Risa­vaxið verk­efni

Þetta var risa­vaxið verk­efni. Kjeld-Olof Feldt, fjár­mála­ráð­herra Svía, sagði mér síð­ar, að í Sví­þjóð hefði svona kerf­is­breyt­ing tekið ca. 9 ár. Vi ð gerðum þetta á 14 mán­uð­um. Það var eins og ég hefði hug­boð um, að stjórnin yrði ekki lang­líf. Það væri því ekki til set­unnar boð­ið.

Auglýsing

Það kom á dag­inn, að ráðu­neytið réði ekki við verk­efn­ið. Ég varð að véla til mín hag­fræð­inga og aðra kunn­áttu­menn, innan kerfis og utan, þ.á.m. frá Þjóð­hags­stofnun og hag­deild ASÍ. Yfir­verk­stjór­inn var samt inn­an­búð­ar­maður í ráðu­neyt­inu, Ind­riði H. Þor­láks­son, sem reynd­ist vera margra manna maki til verka.

Það var naumur tími til stefnu. Frum­vörpin og með­fylgj­andi reglu­gerðir þurftu að ná sam­þykki stjórn­ar­flokka í rík­is­stjórn og ná afgreiðslu á Alþingi fyrir ára­mót. Við unnum baki brotnu frá morgni til mið­aft­ans við að semja frum­vörp, grein­ar­gerðir og með­fylgj­andi reglu­gerð­ir, ásamt minn­is­blöðum með mati á tekju­öfl­un, greiðslu­byrði, teku­jöfn­un­ar­á­hrifum o.s.fr. Það var ríf­andi gang­ur.

Allt fór þetta eins og á færi­bandi til for­manna sam­starfs­flokk­anna, for­manna þing­flokka og fjár­laga­nefnd­ar­manna með beiðni um að hraða afgreiðslu eftir föng­um. Þögn­in, sem við tók, var ærandi. Það bár­ust engin svör. Fram­sókn­ar­menn heimt­uðu bara meiri nið­ur­greiðslur og hærri styrki í land­bún­að­ar­kerf­ið. Kjör­dæma­potarar fóru að venju með rull­una sína um veg­ar­spotta og brú­ar­sporða með meiru í eigin kjör­dæm­um. En þrátt fyrir stöðuga eft­ir­gangs­muni reynd­ist ógern­ingur að toga svör – einkum út úr þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – um eitt né neitt, sem máli skipti.

Jarð­ýtan

Í milli­tíð­inni höfðu helstu hags­muna­að­ilar – vinnu­veit­end­ur, laun­þega­sam­tök o.s.frv. fengið allan þennan mála­búnað til umsagn­ar. Einn góðan veð­ur­dag storm­aði Víglundur Þor­steins­son, for­maður Vinnu­veit­enda­sam­bands Íslands, eins og það hét í den, inn á mína skrif­stofu í Fjár­mála­ráðu­neyt­inu, og með honum vösk sveit manna. Þeir höfðu unnið heima­vinn­una sína og þar með gert sér grein fyrir því, að það var gagn­kvæmur hagur atvinnu­rek­enda og laun­þega , að þessar umbætur næðu fram að ganga.

Þegar ég hins vegar upp­lýsti hann um, að það væru litlar líkur á, að málin fengjust afgreidd í þing­flokkum á Alþingi – sér í lagi vegna póli­tískrar löm­un­ar­veiki í þing­flokki Sjálf­stæð­is­flokks­ins – setti hann hljóð­an. En ég átti eftir að kynn­ast því næstu daga og vik­ur, hvern mann Víglundur Þor­steins­son hafði að geyma. Það var auð­fund­ið, að mað­ur­inn var ljónskarpur og fljótur að koma auga á kjarna máls. Ég heyrði líka, að hann væri harðsvír­aður mála­fylgju­mað­ur. En ég átti eftir að kynn­ast því, að þetta hól var kurt­eislegt „und­er­sta­tem­ent“.

Mað­ur­inn reynd­ist vera jarð­ýta, sem fátt stóðst fyr­ir. Hann setti saman harð­snúið lið mála­fylgju­manna (lobbyista) og lagði fyrir þá að fara maður á mann á hvern þing­mann Sjálf­stæð­is­flokks­ins með áleitnum for­töl­um, þar sem nei var ekki tekið sem svar. Á tíma­bili má heita, að Víglundur og hans menn hafi lagt undir sig tekju­deild ráðu­neyt­is­ins. Þeir linntu ekki lát­um, fyrr en málin voru komin í höfn. Að vísu var ekk­ert jóla­frí. Og það var haldið áfram strax á nýju ári, þar til málin voru end­an­lega afgreidd.

Í minn­ing­ar­orðum um Víglund, að honum gengn­um, hafa margir sam­starfs­menn hans orðið til að lýsa því, hversu úrræða­góður og fylg­inn sér hann var, þegar á reyndi að ryðja braut góðum mál­um. Og þraut­seigur í and­streymi. Með þess­ari frá­sögn vil ég votta, að það eru engar ýkju­sög­ur. Enn í dag er mér til efs, að okkur hefði tek­ist að ryðja skatt­kerf­is­bylt­ing­unni anno 1987/88 braut, án hans atbeina.

Höf­undur var fjár­mála­ráð­herra 1987-88.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eftirlaun ráðherra og þingmanna kostuðu ríkissjóð 876 milljónir króna í fyrra
Umdeild eftirlaunalög ráðamanna frá árinu 2003 voru felld úr gildi 2009. Fjöldi ráðamanna fær þó enn greitt á grundvelli laganna, eða alls 257 fyrrverandi þingmenn og 46 fyrrverandi ráðherrar.
Kjarninn 18. janúar 2022
Úttekt á séreignarsparnaði var kynnt sem úrræði til að takast á við efnahagslegar afleiðingar faraldursins í fyrsta aðgerðarpakka ríkisstjórnarinnar, sem var kynntur í mars 2020.
Tekjur ríkissjóðs vegna úttektar á sparnaði um tíu milljörðum hærri en áætlað var
Þegar ríkisstjórnin ákvað að heimila fólki að taka út séreignarsparnað sinn til að takast á við kórónuveirufaraldurinn var reiknað með að teknir yrðu út tíu milljarðar króna. Nú stefnir í að milljarðarnir verði 38.
Kjarninn 18. janúar 2022
Rauða kjötið: Áætlunin sem á að bjarga Boris
Pólitísk framtíð Boris Johnson er um margt óljós eftir að hann baðst afsökunar á að hafa verið viðstaddur garðveislu í Downingstræti í maí 2020 þegar útgöngubann vegna COVID-19 var í gildi. „Rauða kjötið“ nefnist áætlun sem á að halda Johnson í embætti.
Kjarninn 17. janúar 2022
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir þingmaður Pírata.
Spurði forsætisráðherra út í bréfið til Kára
Þingmaður Pírata spurði forsætisráðherra á þingi í dag hver tilgangurinn með bréfi hennar til forstjóra ÍE hefði verið og hvers vegna hún tjáði sig um afstöðu sína gagnvart úrskurði Persónuverndar við forstjóra fyrirtækisins sem úrskurðurinn fjallaði um.
Kjarninn 17. janúar 2022
Mun meira kynbundið ofbeldi í útgöngubanni
Þrátt fyrir að útgöngubann auki verulega líkur á ofbeldi gagnvart konum og transfólki hefur málaflokkurinn fengið lítið sem ekkert fjármagn í aðgerðum stjórnvalda víða um heim til að bregðast við afleiðingar heimsfaraldursins.
Kjarninn 17. janúar 2022
Heimild til að slíta félögum sett í lög 2016 – Fyrsta tilkynning send út 2022
Fyrir helgi sendi Skatturinn í fyrsta sinn út tilkynningar til 58 félaga sem hafa ekki skilað inn ársreikningum þar sem boðuð eru slit á þeim. Lögin voru sett árið 2016 en ráðherra undirritaði ekki reglugerð sem virkjaði slitaákvæðið fyrr í haust.
Kjarninn 17. janúar 2022
Umfjallanir um liprunarbréf Jakobs Frímanns og „Karlmennskuspjallið“ ekki brot á siðareglum
Hvorki DV né 24.is brutu gegn siðareglum Blaðamannafélags Íslands með umfjöllunum sínum um Jakob Frímann Magnússon annars vegar og „Karlmennskuspjallið“ hins vegar.
Kjarninn 17. janúar 2022
Greiðslubyrðin svipuð og fyrir faraldurinn
Í kjölfar mikilla vaxtalækkana hjá Seðlabankanum lækkuðu afborganir af húsnæðislánum til muna. Þessi lækkun er nú að miklu leyti gengin til baka, þar sem bæði húsnæðisverð og vextir hafa hækkað á undanförnum mánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar