Góðbendingar ýta fólki mjúklega í rétta átt

Ingrid Kuhlman skrifar grein um hugtakið „nudging“ sem hefur verið þýtt á íslensku sem “góðbending”.

Auglýsing

Enska hug­takið „nudging“ sem hefur verið þýtt á íslensku sem “góð­bend­ing”, “hnipp­ing” eða “að ýta mjúk­lega við” er aðferð til að fá fólk til að taka betri ákvarð­anir og breyta hegðun sinni til betri vegar af fúsum og frjálsum vilja og án þess að banna neitt. Góð­bend­ingar ýta fólki mjúk­lega í rétta átt með því að stilla upp val­kostum en varð­veita á sama tíma algjört val­frelsi þess. Góð­bend­ingar fela ekki í sér efn­is­lega hvata. Áminn­ingar og við­var­anir eru dæmi um góð­bend­ingar en ekki nið­ur­greiðsla, skatt­ur, sekt eða fang­els­is­dóm­ur.

Auglýsing
Stór hluti mann­legrar hegð­unar er byggður á van­an­um; við erum oft á sjálfs­stýr­ing­unni og tökum ákvarð­anir án þess að hugsa. Til­gang­ur­inn með góð­bend­ingum er að virkja ósjálf­ráða hegðun og stuðla að því að við veljum með öðrum hætti án þess að við áttum okkur á því sjálf.

Flugan í skálinni.Elsta dæmið um góð­bend­ingu er þegar fluga var máluð í pissu­skál­arnar á almenn­ings­sal­ernum Schip­hol­flug­vallar í Amster­dam árið 1999. Til­gang­ur­inn var að gefa körlunum eitt­hvað til að miða á þannig að þeir pissuðu minna út fyr­ir. Árang­ur­inn lét ekki á sér standa því sullið minnk­aði um heil 80%.

Mörg dæmi eru um góð­bend­ingar í mat­vöru­versl­unum sem hafa það að mark­miði að hvetja til jákvæðra heilsu­venja. Í einni þeirra var hengt skilti yfir inn­kaupa­kerr­urnar og við­skipta­vinum réttur bæk­lingur sem leið­beindi þeim að setja ávexti og græn­meti fyrir framan skiltið og allar hinar vör­urnar fyrir aftan það. Salan á ávöxtum og græn­meti jókst um 102%.Skilti í kerru.

Í annarri búð voru mál­aðar stórar grænar örvar á gólfið sem vörð­uðu leið­ina að ávaxta- og græn­met­is­deild­inni. Þegar við­skipta­vinir komu að þeim stað þar sem var hægt að fara til hægri eða vinstri fylgdu þeir grænu örvunum í 90% til­fella og salan jókst til muna. Net­mat­vöru­verslun jók söl­una á holl­ari vörum með því einu að taka fram að aðrir við­skipta­vinir hefðu keypt vist­vænar vör­ur. Annað dæmi um góð­bend­ingu í mat­vöru­verslun er að hafa hollar vörur í augn­hæð.Örvar á gólfi

Í Kaup­manna­höfn var farið í átak til að minnka rusl á göt­unum með því að mála fót­spor á göt­urnar sem vörð­uðu leið­ina að rusla­föt­un­um. Þeir gáfu 1000 fót­gang­andi kara­mellur í bréfi og fylgd­ust síðan með því hversu margir fylgdu fótspor­unum að rusla­föt­un­um. Nið­ur­stöð­urnar sýndu að það voru 46% færri kara­mellu­um­búðir á þeim stöðum þar sem fótsporin voru. Fótsporin gerðu fólk með­vitað um ruslið auk þess sem hugs­an­lega er ómeð­vituð til­hneig­ing hjá fólki að fylgja fótspor­um.Tunnurnar í Kaupmannahöfn.

Nýleg rann­sókn í hol­lensku skrif­stofu­hús­næði sýndi að 70% fleiri völdu að taka stig­ann í stað þess að taka lyft­una eftir að máluð voru rauð strik sem lágu að stig­an­um. Hugs­an­lega er um nokkra áhrifa­þætti að ræða: for­vitni, nýj­unga­girni og hjarð­hegðun þegar maður sér marga nota stig­ann og fylgir á eft­ir. Píanó­stig­inn frægi er líka dæmi um góð­bend­ingu.

Nýja lög­gjöfin um líf­færa­gjöf sem tekur gildi um ára­mót hér á Íslandi og byggir á ætl­uðu sam­þykki í stað ætl­aðrar neit­unar er gott dæmi um góð­bend­ingu. Allir eru líf­færa­gjafir en réttur þeirra sem eru and­vígir líf­færa­gjöf er áfram virt­ur. Rann­sóknir erlendis hafa sýnt að aðeins 30% velja að ger­ast líf­færa­gjafir en þegar ætlað sam­þykki er tekið upp eru aðeins 10-15% sem láti í ljós vilja til hins gagn­stæða.

Veit­inga­staðir nota oft góð­bend­ingar t.d. með því að hafa einn rétt áber­andi dýr­ari en hinir rétt­irn­ir. Þeir vænta þess ekki að fólki kaupi hann heldur næst­dýrasta rétt­inn. Þegar verðið er borið saman lítur sá réttur nefni­lega út og kjara­kaup. Þessi áhrif, sem auka söl­una á næst­dýrasta rétt­in­um, hafa verið nefnd “tál­beitu­á­hrif­in”. Á kín­verskum skyndi­bita­stað voru við­skipta­vinir spurðir hvort þeir vildu minnka mál­tíð­ina í stað þess að stækka hana eins og hjá t.d. McDon­alds. Í ljós kom að 14-33% við­skipta­vin­anna þáðu boð­ið, sem leiddi til minni mat­ar­só­unar og þess að hita­ein­ing­unum sem fólk inn­byrti fækk­aði um 200. Minni diska­stærð í mötu­neytum fyr­ir­tækja getur haft sömu áhrif.

Í Bret­landi er til­raun í gangi til að auka með­vit­und fólks á orku­notkun með því að hafa upp­lýs­ingar um orku­notkun nágranna eða fólks í sömu göt­unni aðgengi­legar á reikn­ings­yf­ir­lit­inu. Hugs­unin á bak við það er að fólk muni draga úr orku­notkun ef það sér að það er að nota mun meiri orku en t.d. nágrann­inn.Einföld skilaboð.

Þegar nota á góð­bend­ingar er mik­il­vægt að skil­greina sér­stak­lega þá hegðun sem ætlað er að hafa áhrif á. Einnig er mik­il­vægt að virða rétt fólks til að velja, jafn­vel þó að verri eða óholl­ari kost­ur­inn gæti orðið fyrir val­inu. Góð­bend­ing er alltaf jákvæð í eðli sínu. Gott er að fækka val­kost­un­um, draga úr flækju­stigi þeirra og gera fólki auð­velt fyrir að velja. Góð­bend­ingar eiga að skapa rými fyrir íhug­un; þær eiga að fá fólk til að hugsa meira, ekki minna. Þá ber ekki að van­meta áhrifin sem smá­at­riði hafa; fólk tekur eftir umhverf­is­legum og félags­legum merkj­um, eins og t.d. hvaða val­kostur er fyrstur eða því sem tekur stystan tíma að lesa. Gagn­legt er að hafa góð­bend­ingar gagn­virk­ar. Dæmi um gagn­virka góð­bend­ingu er app sem fylgist með hve lengi starfs­menn standa við skrif­borðin sín. Þetta hvetur alla til að standa aðeins leng­ur. Góð­bend­ingar þurfa ekki að vera flókn­ar; skilti, vegg­spjald, eða tölvu­póstur getur gert krafta­verk.

Hér fyrir neðan eru nokkur fleiri dæmi um góð­bend­ing­ar:

Sykurinnihald.

Reykingar drepa.



Tyggjó.



Höf­undur er leið­bein­andi og ráð­gjafi hjá Þekk­ing­ar­miðl­un.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þeim fjölgar á Íslandi sem búa við þröngan húsakost
Ef litið er á tekjufimmtunga varð mesta breytingin á milli 2016 og 2018 hjá þeim sem eru í lægsta tekjubilinu, en árið 2016 bjuggu 14,3 prósent einstaklingar á heimili við þröngbýli en 30,2 prósent árið 2018.
Kjarninn 16. desember 2019
Ólafur Valsson
Þjóðaröryggi, jarðstrengir og rafmagn á Dalvík
Kjarninn 16. desember 2019
Helgi Seljan og Steingrímur J. Sigfússon, forseti Alþingis.
Forseti Alþingis minnist Helga Seljan
Steingrímur J. Sigfússon minntist fyrrverandi þingmannsins, Helga Seljan, á þingi í dag. „Helgi var einkar vel látinn í hópi þingmanna fyrir sitt glaða skap, heiðarleika og hreinskiptni í samstarfi, svo og fyrir dugnað og alúð við þingstörfin.“
Kjarninn 16. desember 2019
Inga Sæland, formaður Flokks fólksins, er fyrsti flutningsmaður tillögu um að hækka lágmarksframfærslu almannatrygginga í 300 þúsund krónur.
Stenst ekki jafnræðisreglu að hækka lágmarksframfærslu sumra í 300 þúsund
Meirihluti velferðarnefndar segir að það myndi líklega kosta tugi milljarða króna að hækka lágmarksframfærslu almannatrygginga í 300 þúsund krónur. Það standist ekki jafnræðisreglu að taka ákveðna hópa út fyrir sviga.
Kjarninn 16. desember 2019
Ekki tímabært að fella niður ívilnun á tengiltvinnbíla
Efnahags- og viðskiptanefnd telur ekki tilefni til þess að skattaívilnunin á tengiltvinnbílum falli niður með öllu í lok árs 2020. Nefndin leggur í staðinn til að fjárhæðarmark ívilnunarinnar lækki í nokkrum áföngum.
Kjarninn 16. desember 2019
„Algeggjuð“ hugmynd um sameiningu banka
Í Vísbendingu, sem kom til áskrifenda á föstudaginn, er fjallað um þá hugmynd að sameina tvo af kerfislægt mikilvægu bönkum landsins.
Kjarninn 15. desember 2019
SMS og MMS ganga í endurnýjun lífdaga
Eftir að hafa lotið í lægra haldi fyrir nýjum samskiptaforritum á borð við Messenger og WhatsApp eru gömlu góðu SMS- og MMS-skilaboðin að eiga endurkomu. Þeim fjölgar nú eftir áralangan samdrátt.
Kjarninn 15. desember 2019
Ferðalag á mörkum ljóss og myrkurs, í átt til dögunar
Rökkursöngvar Sverris Guðjónssonar kontratenórs eru að koma út. Safnað er fyrir þeim á Karolina Fund.
Kjarninn 15. desember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar