Auglýsing

Nú þegar nýtt ár, 2019, er að hefj­ast er gott að minna á það að Ísland er í ein­stakri efna­hags­legri stöðu meðal þró­aðra ríkja í heim­in­um.

Rúm­lega ára­tug eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins, beit­ingu neyð­ar­laga og setn­ingu fjár­magns­hafta, stendur rík­is­sjóður traustum fót­um, og stoðir hag­kerf­is­ins hafa aldrei verið sterk­ari í sögu lands­ins.

Skulda­staðan við útlönd hefur aldrei verið betri. Sam­kvæmt bráða­birgða­yf­ir­liti sem Seðla­banki Íslands birti 3. des­em­ber síð­ast­lið­inn námu erlendar eignir þjóð­ar­bús­ins 3.380 millj­örðum króna í lok árs­fjórð­ungs­ins en skuldir 3.012 millj­örðum króna. Hrein staða við útlönd var því jákvæð um 368 millj­arða eða 13,3 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu.

Auglýsing

Skulda­staða rík­is­sjóðs hefur líka batnað hratt.

Á með­an, út í heimi

Nú þegar tjöldin eru fallin á erlendum mörk­uð­um, hvað varðar umfangs­miklar inn­spýt­ing­ar­að­gerðir seðla­banka í Banda­ríkj­unum og Evr­ópu, þá er staða Íslands öfunds­verð. Vextir hafa farið hækk­andi í Banda­ríkj­un­um, en það hefur vita­skuld víð­tækar afleið­ingar vítt og breitt um heim­inn, enda yfir 60 pró­sent af gjald­eyr­is­forða heims­ins í Banda­ríkja­dal.

Í upp­hafi nýs árs hættir síðan Seðla­banki Evr­ópu form­lega með áætlun sína um kaup á skulda­bréfum á mark­aði en umfangið hefur verið með ólík­ind­um, eða sem nemur um 60 millj­örðum evra í hverjum mán­uði. Allt hefur þetta miðað að því að örva hag­vöxt og ýta undir betri efna­hags­stöðu í álf­unni.

Ekki er ólík­legt að vextir hækki, og verð­bólgu­draug­ur­inn láti sjá sig í Evr­ópu, með til­heyr­andi tjóni fyrir almenn­ing. 

Brexit er stór óvissu­þáttur fyrir Ísland, enda með öllu óljóst hvernig staða mála verður í Bret­landi þegar stóri dag­ur­inn kem­ur, 29. mars. Þá mun Bret­land yfir­gefa Evr­ópu­sam­band­ið, lögum sam­kvæmt. Nema eitt­hvað nýtt óvænt útspil komi fram, eins og Wild Card í borð­spili. Það er ekki hægt að úti­loka það, miðað við það sem hefur gengið á að und­an­förnu.

En stóra myndin er sú að við­skipta­hags­munir Bret­lands eru þeir, að halda sem bestum tengslum við innri mark­að­inn í Evr­ópu, og raska ekki um of gang­verki og for­sendum við­skipta við önnur ríki. Ísland er þar á meðal og á mikla hags­muni undir því að það tak­ist að við­halda góðu við­skipta­sam­bandi.

Mark­að­ur­inn fékk ekki að leið­rétta sig

Smátt og smátt er að koma í ljós hversu öfunds­verð staða Íslands er, í alþjóð­legu sam­hengi. Þar munar mikið um að vera með „hreina“ efna­hags­reikn­inga í fjár­mála­kerf­inu, í sam­an­burði við alþjóð­lega fjár­mála­kerf­ið. Neyð­ar­lögin og höft­in, rík­is­valds­að­gerðir til að koma í veg fyrir að „mark­að­ur­inn“ fengi að leið­rétta sig, björg­uðu Íslandi og lögðu grunn­inn að bjartri fram­tíð. 

Það er ekki ósann­gjarnt að gera þá kröfu til þeirra, sem vilja ekki rík­is­inn­grip - í það minnsta í orði - að þeir við­ur­kenni auð­mjúk­lega inni­stæðu­leysi hug­sjóna þeirra. Mark­að­ur­inn getur ekki án rík­is­ins verið og hann getur ekki stjórnað sér sjálf­ur. Hrunið á Íslandi er gott dæmi um það.

Áhrifin af þessum fyrr­nefndu aðgerðum eru djúp­stæð en þau mörk­uðu einnig veg­inn fyrir end­ur­skipu­lagn­ingu fjár­mála­kerf­is­ins og afnám haft­anna, eins og þekkt er.

Ef vel tekst til, ætti Ísland að geta byggt upp afar spenn­andi og bjarta fram­tíð. Allar for­sendur eru fyrir því.

Í þeim efnum mætti meðal ann­ars að horfa til Nor­egs og læra af því hvernig norsk þjóð tókst á við áskor­anir í efna­hags­líf­inu á árunum 1960 til 1980. Þá fannst olía í norskri lög­sögu og fram­sýnum stjórn­mála­mönnum bar gæfa til þess að nýta það fyrir almanna­hag.

Sömu sögu má segja um hvernig Norð­menn hafa byggt upp mark­aðs­bú­skap, þar sem hið opin­bera er stór þátt­tak­andi með einka­fjár­festum og skráður mark­aður hefur verið not­aður til að styrkja umhverfi fyrir ávöxtun fjár­muna, með almanna­hags­muni að leið­ar­ljósi.

Ísland hefur ekki olíu­auð­lind­ir, en það er til marks um hversu umfangs­miklar aðgerðir íslenskra stjórn­valda og seðla­bank­ans hafa ver­ið, eftir hrun­ið, að Ísland er í hálf­gerðri for­rétt­inda­stöðu á meðal þjóða nú um stund­ir.

Spurn­ing um kaup og kjör

Þá vakna upp sið­ferð­is­legar spurn­ingar um hvernig best er að skipta þjóð­ar­kök­unni og móta sam­fé­lags­gerð­ina til fram­tíð­ar.

Kjara­við­ræð­urnar sem nú standa sem hæst, eru að fara fram í þessu sam­hengi. Það er algjör óþarfi að mála upp for­ystu­fólk verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar sem rót­tæk­linga og öfga­fólk, þegar það fjallar um ítr­ustu kröfur fyrir þá sem verst standa. For­ystu­fólk verka­lýðs­fé­laga á að tala máli þess fólks.

Í þeim aðstæðum sem hafa skap­ast á Íslandi er þetta eðli­legt og atvinnu­rek­endur ættu að bera virð­ingu fyrir þessum röddum og horfa á stóru mynd­ina, og hvað leiddi til stöð­unn­ar. Stór­felld rík­is­inn­grip, póli­tískar aðgerð­ir, voru þar á með­al. Sumir hópar komu verr út úr þessum aðgerðum en aðrir og má nefna ungt fólk. Kaup­mátt­ar­þróun þess hefur ekki verið í takt við aðra hópa, svo dæmi sé tek­ið.

Gylfi Zoega, hag­fræði­pró­fess­or, hefur bent á kaldan veru­leika hag­kerf­is­ins, þar sem takast á þeir sem geta farið úr krón­unni og svo hinir sem kom­ast hvergi. Sig­ur­veg­ar­inn í þeirri bar­áttu verður alltaf sá sem getur hreyft sig og þá á beinan kostnað hinna. Verka­lýðs­for­ystan getur ekki afneitað þessum veru­leika eða gert lítið úr hon­um, og það geta atvinnu­rek­endur ekki held­ur.

Það er styrk­leiki að geta sett sig í spor ann­arra og í kjara­við­ræð­unum nú, ætti það að vera algjör for­senda fyrir því að taka þátt í sam­tal­inu. Ein­stök staða Íslands gefur færi á því að ná þjóð­ar­sátt um bjarta fram­tíð. Von­andi ber verka­lýðs­for­yst­unni og atvinnu­rek­endum gæfu til að átta sig á því, og semja með ábyrgum hætti um kaup og kjör.

Rakel Guðmundsdóttir
Sumt þarf að banna
Leslistinn 15. janúar 2019
Brexit-samningi May hafnað í breska þinginu
Næstu skref í Brexit-málinu eru óljós. Vantrausttillaga er líkleg.
Kjarninn 15. janúar 2019
Norski bankinn DNB hefur verið álitinn besti kosturinn
DNB bankinn norski, þar sem norska ríkið er stærsti eigandi, hefur þó nokkra stóra viðskiptavini hér á landi. Ef Íslandsbanki verður seldur þykir hann spennandi kostur sem kaupandi.
Kjarninn 15. janúar 2019
ÚR kærir ákvörðun Fiskistofu til ráðuneytis
Útgerðarfélag Reykjavíkur segir að allt verði gert til að hnekkja ákvörðun Fiskistofu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Sara Dögg Svanhildardóttir
Birtir til í Garðabæ
Kjarninn 15. janúar 2019
Gylfi Arnbjörnsson, fyrrverandi forseti ASÍ.
Gylfi Arnbjörnsson sækir um stöðu ráðuneytisstjóra
Fyrrverandi forseti Alþýðusambands Íslands sækir um stöðu ráðuneytisstjóra í heilbrigðisráðuneytinu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar
Samkvæmt forseta Alþingis voru mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar í gær til þess að Klausturmálið kom­ist í far­veg. Sú umræða verður tek­in áfram á fundi þing­flokks­formanna í dag.
Kjarninn 15. janúar 2019
Karl Gauti Hjaltason, Inga Sæland og Ólafur Ísleifsson
Ríkisendurskoðandi tjáir sig ekki um fundinn við Ólaf og Karl Gauta
Ríkisendurskoðandi er trúnaðarmaður Alþingismanna og getur því ekki gefið upp hvort Ólafur Ísleifsson og Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi þingmenn Flokks fólksins, hafi átt fund með embættinu á síðasta ári um fjármálastjórnun Ingu Sæland.
Kjarninn 15. janúar 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari