Auglýsing

Nú þegar nýtt ár, 2019, er að hefj­ast er gott að minna á það að Ísland er í ein­stakri efna­hags­legri stöðu meðal þró­aðra ríkja í heim­in­um.

Rúm­lega ára­tug eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins, beit­ingu neyð­ar­laga og setn­ingu fjár­magns­hafta, stendur rík­is­sjóður traustum fót­um, og stoðir hag­kerf­is­ins hafa aldrei verið sterk­ari í sögu lands­ins.

Skulda­staðan við útlönd hefur aldrei verið betri. Sam­kvæmt bráða­birgða­yf­ir­liti sem Seðla­banki Íslands birti 3. des­em­ber síð­ast­lið­inn námu erlendar eignir þjóð­ar­bús­ins 3.380 millj­örðum króna í lok árs­fjórð­ungs­ins en skuldir 3.012 millj­örðum króna. Hrein staða við útlönd var því jákvæð um 368 millj­arða eða 13,3 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu.

Auglýsing

Skulda­staða rík­is­sjóðs hefur líka batnað hratt.

Á með­an, út í heimi

Nú þegar tjöldin eru fallin á erlendum mörk­uð­um, hvað varðar umfangs­miklar inn­spýt­ing­ar­að­gerðir seðla­banka í Banda­ríkj­unum og Evr­ópu, þá er staða Íslands öfunds­verð. Vextir hafa farið hækk­andi í Banda­ríkj­un­um, en það hefur vita­skuld víð­tækar afleið­ingar vítt og breitt um heim­inn, enda yfir 60 pró­sent af gjald­eyr­is­forða heims­ins í Banda­ríkja­dal.

Í upp­hafi nýs árs hættir síðan Seðla­banki Evr­ópu form­lega með áætlun sína um kaup á skulda­bréfum á mark­aði en umfangið hefur verið með ólík­ind­um, eða sem nemur um 60 millj­örðum evra í hverjum mán­uði. Allt hefur þetta miðað að því að örva hag­vöxt og ýta undir betri efna­hags­stöðu í álf­unni.

Ekki er ólík­legt að vextir hækki, og verð­bólgu­draug­ur­inn láti sjá sig í Evr­ópu, með til­heyr­andi tjóni fyrir almenn­ing. 

Brexit er stór óvissu­þáttur fyrir Ísland, enda með öllu óljóst hvernig staða mála verður í Bret­landi þegar stóri dag­ur­inn kem­ur, 29. mars. Þá mun Bret­land yfir­gefa Evr­ópu­sam­band­ið, lögum sam­kvæmt. Nema eitt­hvað nýtt óvænt útspil komi fram, eins og Wild Card í borð­spili. Það er ekki hægt að úti­loka það, miðað við það sem hefur gengið á að und­an­förnu.

En stóra myndin er sú að við­skipta­hags­munir Bret­lands eru þeir, að halda sem bestum tengslum við innri mark­að­inn í Evr­ópu, og raska ekki um of gang­verki og for­sendum við­skipta við önnur ríki. Ísland er þar á meðal og á mikla hags­muni undir því að það tak­ist að við­halda góðu við­skipta­sam­bandi.

Mark­að­ur­inn fékk ekki að leið­rétta sig

Smátt og smátt er að koma í ljós hversu öfunds­verð staða Íslands er, í alþjóð­legu sam­hengi. Þar munar mikið um að vera með „hreina“ efna­hags­reikn­inga í fjár­mála­kerf­inu, í sam­an­burði við alþjóð­lega fjár­mála­kerf­ið. Neyð­ar­lögin og höft­in, rík­is­valds­að­gerðir til að koma í veg fyrir að „mark­að­ur­inn“ fengi að leið­rétta sig, björg­uðu Íslandi og lögðu grunn­inn að bjartri fram­tíð. 

Það er ekki ósann­gjarnt að gera þá kröfu til þeirra, sem vilja ekki rík­is­inn­grip - í það minnsta í orði - að þeir við­ur­kenni auð­mjúk­lega inni­stæðu­leysi hug­sjóna þeirra. Mark­að­ur­inn getur ekki án rík­is­ins verið og hann getur ekki stjórnað sér sjálf­ur. Hrunið á Íslandi er gott dæmi um það.

Áhrifin af þessum fyrr­nefndu aðgerðum eru djúp­stæð en þau mörk­uðu einnig veg­inn fyrir end­ur­skipu­lagn­ingu fjár­mála­kerf­is­ins og afnám haft­anna, eins og þekkt er.

Ef vel tekst til, ætti Ísland að geta byggt upp afar spenn­andi og bjarta fram­tíð. Allar for­sendur eru fyrir því.

Í þeim efnum mætti meðal ann­ars að horfa til Nor­egs og læra af því hvernig norsk þjóð tókst á við áskor­anir í efna­hags­líf­inu á árunum 1960 til 1980. Þá fannst olía í norskri lög­sögu og fram­sýnum stjórn­mála­mönnum bar gæfa til þess að nýta það fyrir almanna­hag.

Sömu sögu má segja um hvernig Norð­menn hafa byggt upp mark­aðs­bú­skap, þar sem hið opin­bera er stór þátt­tak­andi með einka­fjár­festum og skráður mark­aður hefur verið not­aður til að styrkja umhverfi fyrir ávöxtun fjár­muna, með almanna­hags­muni að leið­ar­ljósi.

Ísland hefur ekki olíu­auð­lind­ir, en það er til marks um hversu umfangs­miklar aðgerðir íslenskra stjórn­valda og seðla­bank­ans hafa ver­ið, eftir hrun­ið, að Ísland er í hálf­gerðri for­rétt­inda­stöðu á meðal þjóða nú um stund­ir.

Spurn­ing um kaup og kjör

Þá vakna upp sið­ferð­is­legar spurn­ingar um hvernig best er að skipta þjóð­ar­kök­unni og móta sam­fé­lags­gerð­ina til fram­tíð­ar.

Kjara­við­ræð­urnar sem nú standa sem hæst, eru að fara fram í þessu sam­hengi. Það er algjör óþarfi að mála upp for­ystu­fólk verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar sem rót­tæk­linga og öfga­fólk, þegar það fjallar um ítr­ustu kröfur fyrir þá sem verst standa. For­ystu­fólk verka­lýðs­fé­laga á að tala máli þess fólks.

Í þeim aðstæðum sem hafa skap­ast á Íslandi er þetta eðli­legt og atvinnu­rek­endur ættu að bera virð­ingu fyrir þessum röddum og horfa á stóru mynd­ina, og hvað leiddi til stöð­unn­ar. Stór­felld rík­is­inn­grip, póli­tískar aðgerð­ir, voru þar á með­al. Sumir hópar komu verr út úr þessum aðgerðum en aðrir og má nefna ungt fólk. Kaup­mátt­ar­þróun þess hefur ekki verið í takt við aðra hópa, svo dæmi sé tek­ið.

Gylfi Zoega, hag­fræði­pró­fess­or, hefur bent á kaldan veru­leika hag­kerf­is­ins, þar sem takast á þeir sem geta farið úr krón­unni og svo hinir sem kom­ast hvergi. Sig­ur­veg­ar­inn í þeirri bar­áttu verður alltaf sá sem getur hreyft sig og þá á beinan kostnað hinna. Verka­lýðs­for­ystan getur ekki afneitað þessum veru­leika eða gert lítið úr hon­um, og það geta atvinnu­rek­endur ekki held­ur.

Það er styrk­leiki að geta sett sig í spor ann­arra og í kjara­við­ræð­unum nú, ætti það að vera algjör for­senda fyrir því að taka þátt í sam­tal­inu. Ein­stök staða Íslands gefur færi á því að ná þjóð­ar­sátt um bjarta fram­tíð. Von­andi ber verka­lýðs­for­yst­unni og atvinnu­rek­endum gæfu til að átta sig á því, og semja með ábyrgum hætti um kaup og kjör.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lokaspá: Líkur frambjóðenda á að komast inn á Alþingi
Kjarninn birtir síðustu þingmannaspá sína í aðdraganda kosninga. Ljóst er að margir frambjóðendur eiga fyrir höndum langar nætur til að sjá hvort þeir nái inn eða ekki og töluverðar sviptingar hafa orðið á líkum ýmissa frá byrjun viku.
Kjarninn 25. september 2021
Lokaspá: Meiri líkur en minni á að ríkisstjórnin haldi velli
Samkvæmt síðustu kosningaspánni mun Framsóknarflokkurinn verða í lykilstöðu í fyrramálið þegar kemur að myndun ríkisstjórnar, og endurheimtir þar með það hlutverk sem flokkurinn hefur sögulega haft í íslenskum stjórnmálum.
Kjarninn 25. september 2021
Álfheiður Eymarsdóttir og Gunnar Ingiberg Guðmundsson
Er ekki bara best að kjósa Samherja?
Kjarninn 24. september 2021
Formenn flokkanna sögðu nú sem betur fer að uppistöðu aðallega satt í viðtölunum sem Staðreyndavakt Kjarnans tók fyrir.
Fjögur fóru með fleipur, jafnmörg sögðu hálfsannleik og tvær á réttri leið
Staðreyndavakt Kjarnans rýndi í tíu viðtöl við leiðtoga stjórnmálaflokka sem fram fóru á sama vettvangi. Hér má sjá niðurstöðurnar.
Kjarninn 24. september 2021
Steinar Frímannsson
Stutt og laggott – Umhverfisstefna Samfylkingar
Kjarninn 24. september 2021
Hjördís Björg Kristinsdóttir
Vanda til verka þegar aðstoð er veitt
Kjarninn 24. september 2021
Árni Finnsson
Á að banna olíuleit á hafsvæðum Íslands?
Kjarninn 24. september 2021
Eiríkur Björn Björgvinsson
Samskipti ríkis og sveitarfélaga
Kjarninn 24. september 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari