Auglýsing

Eitt af því sem nefnt hefur verið sem und­ir­liggj­andi áhrifa­þáttur alþjóð­lega fjár­mála­hruns­ins á árunum 2007 til og með 2009 er fram­kvæmd pen­inga­stefn­unnar hjá seðla­bönkum heims­ins eftir árás­ina á tví­bura­t­urn­anna í New York 11. sept­em­ber 2001.

Til ein­föld­unar sagt, þá brugð­ust seðla­bankar heims­ins við árásinni með því að dæla miklu magni af pen­ingum út í hag­kerfin til að reyna að örva þau og koma í veg fyrir sam­drátt í heims­bú­skapn­um.

Á árunum 2001 og fram að þreng­ing­unum 2007 - og svo fjár­málar­hrun­inu haustið 2008 - þá „flutu mark­aðir í pen­ing­um“. Svo til ókeypis lánsfé var í boði fyrir banka og fjár­festa. Í þeim aðstæðum mynd­uð­ust bólur og fífldirfska í við­skiptum varð útbreidd.

Auglýsing

Það var eins og veisl­unni ætl­aði aldrei að ljúka. „Ég heyri bara þögn­ina,“ sagði karakt­er­inn sem Jer­emy Irons leikur svo frá­bær­lega, í mynd­inni Margin Call, þegar hann var að lýsa ástand­inu sem hann sá fyrir sér á mörk­uð­um. Skömmu síðar hrundi allt, og bank­inn sem hann stýrði los­aði sig við verð­lausar eignir fyrir millj­arða Banda­ríkja­dala.



Merki­legt er að hugsa til þess að seðla­bankar heims­ins hafa í raun brugð­ist við með alveg sama hætti á und­an­förnum ára­tug og þeir gerðu eftir árás­ina 2001. Alþjóð­legu bank­arnir eru ennþá alltof stórir til að falla og eigna­verð á verða­bréfa- og fast­eigna­mörk­uðum hefur hækkað með for­dæma­lausum hætti und­an­farin ár. Eins og venju­lega er samt ein­hver sem segir að „þetta sé öðru­vísi núna“ og svo fram­veg­is.

Vextir að hækka

Stefnu­breyt­ing hefur þegar átt sér stað hjá seðla­bönk­um. Nú munu tjöldin falla og það mun koma í ljós, hvernig hag­kerfum heims­ins mun reiða af við aðstæður þar sem vaxta­stig er umtals­vert hærra.

Í Banda­ríkj­unum voru stýri­vextir 0 - 0,25 pró­sent í átta ár sam­fellt en þeir eru nú komnir upp í 2,25 pró­sent og spá bank­ans gerir ráð fyrir hækkun upp í 3,5 pró­sent árið 2020 ("T­he Federal Res­erve signaled it would raise rates to 2.5 percent in Decem­ber 2018, 3.0 percent in 2019, and 3.5 percent in 2020. The rate is crit­ical in det­erm­in­ing the U.S. economic out­look."). 

Margt bendir til þess að þetta ferli geti orðið enn hrað­ara, vegna þess að verð­bólgu­þrýst­ingur hefur verið að aukast í Banda­ríkj­unum að und­an­förnu. Don­ald Trump er ekki sáttur við það, og hefur látið nýjan seðla­banka­stjóra Banda­ríkj­anna, Jer­ome Powell, heyra það ótt og títt opin­ber­lega. Sem oft­ast nær hefur verið talið óvið­eig­andi af þjóð­ar­leið­toga, og vega að sjálf­stæði bank­ans sem er að baki 65 pró­sent af gjald­eyr­is­vara­forða heims­ins, en sú lína er löngu farin í banda­rískum stjórn­mál­um. Óvíst er hvort og hvenær það kemst jafn­vægi á þau sam­skipti.

Á meðan í Evr­ópu. Seðla­banki Evr­ópu ætlar að hætta ótrú­lega umfangs­miklum fjárinn­spýt­ing­að­gerðum sínum í des­em­ber. Í hverjum mán­uði hefur hann keypt skulda­bréf á mörk­uðum fyrir 60 millj­arða evra, vöxtum hefur verið haldið niðri og þannig unnið að örvun hag­kerf­anna í Evr­ópu. Þetta hefur veitt veik­burða bönkum skjól og óbeint hjálpað rík­is­sjóð­um, sveit­ar­fé­lög­um, fyr­ir­tækjum og almenn­ingi að takast á við krefj­andi stöðu.

Eng­inn veit hvað ger­ist

Hvað ger­ist þegar þessu tíma­bili lýk­ur? Eitt rétt svar er við því: Það veit eng­inn. 

Áhyggju­raddir vegna þess­ara tíma­móta eru komnar fram og sumir hafa lengi varað við því, að tolla­stríð og póli­tísk átök ofan í þessi óhjá­kvæmi­legu tíma­mót, væri það versta sem gæti gerst. Einn þeirra sem var­aði við­skipta­vini sína við þessu er Seth Klarman, stofn­andi og stjórn­andi Baupost Group, sem er sá sjóður sem hagn­að­ist einna mesta allra á falli íslensku bank­anna. Í bréfi sem hann skrif­aði strax í upp­hafi þess að Don­ald Trump tók við völd­um, þá var­aði hann við því að upp gæti teikn­ast hættu­leg staða fyrir alþjóð­lega fjár­mála­mark­aði vegna þess­ara áherslna sem Trump tal­aði fyrir - og hann hefur nú hrint í fram­kvæmd. Þá var hann einkum að tala um við­skipta­stríð við Kína.

Það sama má segja um Brexit og deilur Breta og Evr­ópu­sam­bands­ins um hvernig skuli staðið að útgöngu Breta úr sam­band­inu.

Mik­il­væg stefnu­mörkun

Hvaða áhrif gætu komið fram á Íslandi? Alveg eins og oft í hag­fræð­inni, þá er ekk­ert eitt aug­ljóst rétt svar. Íslenska banka­kerfið er ein­angrað við Ísland, að nær öllu leyti, og það er góður örygg­is­vent­ill að búa við, þegar breyt­ingar eins og þær sem nú eru í kort­unum eru að koma fram. Fjár­mála­kerfið er að mestu fjár­magnað af almenn­ingi á Íslandi og það er líka 80 pró­sent í eigu rík­is­ins, og á ábyrgð þess. Þessi staða er skýr og aug­ljós. 

En Ísland er lít­ill hlekkur í keðju alþjóða­vædds heims og að því leyt­inu til gætu vend­ingar í heims­bú­skapnum haft mikil áhrif á hags­muni íslenskra fyr­ir­tækja. 

Margir mark­aðir geta orðið erf­ið­ari vegna tolla og íþyngj­andi reglna, og svo gæti líka farið svo að flug­leiðir milli Íslands og umheims­ins falli niður inn á ákveðin mark­aðs­svæði, sem veikir íslenska hag­kerf­ið. Ferða­þjón­usta í heim­inum er t.d. þekkt fyrir það að vera nátengd efna­hags­sveiflum í heim­in­um. Fólk ferð­ast meira ef það hefur pen­inga til þess og tæki­færi á. Ísland á mikið undir því að ferða­þjón­ustan sé sterk, enda er sú atvinnu­greind orðin að und­ir­stöðu­at­vinnu­vegi lands­ins.

Ólíkt því sem var fyrir tíu árum þá er Ísland í sterkri stöðu, hvað varðar fjár­mála­kerf­ið. Þar er staðan nokkuð skýr og ein­föld; ríkið ber ábyrgð á fjár­mála­kerf­inu, á það að mestu leyti og seðla­bank­inn er trú­verð­ugur banki bank­anna. 

Hins vegar er spurn­ingin hvernig Ísland mun standa til fram­tíðar lit­ið, þegar kemur að alþjóð­væddum heimi. Þar bein­ast spjótin ekki síst að stjórn­mála­mönn­um. 

Stefnu­mörkun af hálfu utan­rík­is­ráð­herra og rík­is­stjórn­ar­inn­ar, í þessum aðstæðum sem uppi eru, mun skipta miklu máli. Þetta mál er ekki nægi­lega opið til umræðu hjá stjórn­mála­mönn­um, miðað við til­efn­ið. 

Það hvaða dyr tæki­færa opn­ast í tengslum við Brex­it, tolla­stríð Banda­ríkj­anna og Kína, og upp­gang á einum stað og nið­ur­sveiflu á öðrum vegna hækk­andi vaxta, er stór­mál sem skiptir miklu máli fyrir almenn­ing á Íslandi. Það er betra að vera með skýra stefnu hvað þessi mál varð­ar, því eins og sést hefur á Íhalds­flokknum breska und­an­farna mán­uði - þar sem hver höndin hefur verið upp á móti annarri og stefnan algjör­lega óljós - þá ætti glund­roði ekki að vera val­kost­ur. 

Rannsókn Mueller snérist að uppistöðu um hvort að Rússar hefðu beitt sér í forsetakosningunum 2016, sem Donald Trump vann.
Mueller fann tíu dæmi um mögulega hindrun á framgang réttvísinnar
Skýrsla Roberts Mueller verður afhend þingmönnum í Bandaríkjunum í dag. Á blaðamannafundi sagði dómsmálaráðherrann að Trump hefði tengst tíu atvikum sem mögulega hindruðu framgang réttvísinnar, en hann teldi sjálfur að fælu ekki í sér glæpi.
Kjarninn 18. apríl 2019
Þorsteinn Vilhjálmsson
Lífskjarasamningarnir: Rykið sest
Kjarninn 18. apríl 2019
Allir þessir heimar
Allir þessir heimar
Allir þessir heimar – Galdrahöfundur tveggja tungumála
Kjarninn 18. apríl 2019
Sigríður Á. Andersen þegar hún yfirgaf sinn síðasta ríkisráðsfund. Að minnsta kosti í bili.
Það helsta hingað til: Afsögn Sigríðar Á. Andersen
Kjarninn tók saman helstu fréttamál íslensks samfélags á fyrstu mánuðum ársins 2019. Eitt mál sem stendur þar upp úr er afsögn dómsmálaráðherra og dómur Mannréttindadómstóls Evrópu í Landsréttarmálinu.
Kjarninn 18. apríl 2019
Forsetinn sem varð til í beinni útsendingu á RÚV og þjóðin elskar
Á meðan að traust hríðfellur gagnvart Alþingi og borgarstjórn, og mælist undir 20 prósent, er einn þjóðkjörinn fulltrúi sem flestir landsmenn eru ánægðir með. Það er forseti landsins sem nýtur trausts 83 prósent landsmanna.
Kjarninn 18. apríl 2019
WOW skuldaði Isavia tvo milljarða í lok febrúar
Isavia gerði samkomulag við WOW air í september í fyrra um hvernig flugfélagið gæti greitt himinháa skuld sína við ríkisfyrirtækið. Á grundvelli þess samkomulags gat Isavia haldið vél frá WOW air á Keflavíkurflugvelli sem veði fyrir greiðslu.
Kjarninn 18. apríl 2019
Forstjóri Boeing: Max vélarnar verða þær öruggustu
Boeing vinnur nú að því að uppfæra hugbúnaðinn í 737 Max vélunum. Forstjórinn biðst afsökunar.
Kjarninn 18. apríl 2019
Björn Óli Hauksson.
Forstjóri Isavia hættur
Björn Óli Hauksson, sem stýrt hefur ríkisfyrirtækinu Isavia í áratug, er skyndilega hættur störfum. Hann hættir samstundis.
Kjarninn 17. apríl 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari