Örorkubyrði!

Einar Björnsson fjallar um stefnu stjórnvalda gagnvart öryrkjum í aðsendri grein en honum finnst gæta skilningsleysis á veruleika öryrkja.

Auglýsing

Mig langar að setja niður nokkur orð um þá sýn sem ég öryrk­inn hef á stefnu stjórn­valda gangvart öryrkj­um. Ég til heyri þessum hópi. Við erum sá þjóð­fé­lags­hópur sem harð­ast hefur orðið úti í hinu svo­kall­aða góð­æri sem sagt er að ríkt hafi hér á landi síð­ustu ár. Þar spilar stóra rullu afstaða stjórn­valda og skiln­ings­leysi þeirra á veru­leika öryrkja.

Verra en fyrir hrun

Til að byrja með má nefna að öryrkjar voru sá hópur sem mest var skertur í og eftir efna­hags­hrunið 2008. Þetta var bæði gert með fryst­ingu bóta­fjár­hæða og auk­inni kostn­að­ar­þát­töku, t.d. í heil­brigð­is­þjón­ustu. Síðan þá höfum við sem hópur borið skertan hlut frá borði á eig­in­lega öllum svið­um: Auknar tekju­teng­ing­ar, líf­eyrir hefur ekki hækkað sam­kvæmt lög­bundnum við­mið­um, frí­tekju­mörk fryst, auknar skerð­ingar gagn­vart líf­eyr­is­greiðsl­um, „krónu á móti krónu“ skerð­ing, aukin skatt­byrði og á engan hátt hefur verið komið til móts við þennan þjóð­fé­lags­hóp hvað varðar almennar hækk­anir á verð­lagi og t.d. hús­næði. Útkoman er sú að við sem hópur glímum við verri stöðu á allan hátt heldur en fyrir hrun.

Stefnu­laus töfra­lausn

Ekki hefur vantað fal­legar yfir­lýs­ingar stjórn­mála­manna fyrir allar þær kosn­ingar sem hér hafa verið síð­ustu ár og sér­stak­lega fyrir síð­ustu Alþing­is­kosn­ingar en efndir eru eng­ar. Okkur er lofað ein­hvers­konar bót en hún er háð skil­yrði sem stjórn­völd halda að sé ein­hvers konar töfra­lausn. Við eigum að þurfa að sætta okkur við að sett verði á svo­kallað starfs­getu­mat sem ekki er til bóta fyrir þennan hóp.

Auglýsing

Mig langar að setja þetta aðeins í sam­hengi við aðgerðir og yfir­lýs­ingar stjórn­valda síð­ustu ár. Hver er stefna stjórn­valda gagn­vart öryrkj­um? Spyr sá sem getur ekki gert sér neina grein fyrir því. Ann­ars vegar höfum við samn­ing Sam­ein­uðu þjóð­anna um rétt­indi fatl­aðs fólks þar sem skýrt er kveðið á að fatlað fólk eigi rétt á að lifa mann­sæm­andi lífi. Að fólk eigi að geta lifað með reisn og njóta fram­færslu sem geri því kleift að búa við sam­bæri­leg lífs­kjör og aðrir í sam­fé­lag­inu. Við eigum sam­kvæmt þeim samn­ingi að fá stuðn­ing til að eiga mögu­leika á að njóta allra þeirra tæki­færa sem nútíma­sam­fé­lag hefur upp á að bjóða til jafns við aðra, varð­andi búsetu, nám, fram­færslu og atvinnu­þát­töku. Þetta er ekki mögu­legt miðað við núver­andi stefnu stjórn­valda.

Bráðsmit­andi froða

Veru­leik­inn sem við búum við er allur ann­ar. Sést það kannski best í þeirri orð­ræðu sem á sér stað í sam­fé­lag­inu. Opin­ber­lega hefur ítrekað verið talað um örorku­byrði sam­fé­lags­ins, full­yrt er að hér sé gíf­ur­leg fjölgun öryrkja og tölur um það settar fram sem ekki eiga sér stoð í raun­veru­leik­an­um. Full­yrt er af opin­berum aðilum að bóta­svik séu veru­leg og tölur nefndar um það sem hlaupa á ein­hverjum millj­örðum árlega. Tölur sem kom síðar í ljós að voru byggðar á skoð­ana­könnun í Dan­mörku voru settar fram sem stað­reynd­ir. Þetta var síðan notað af bæði þing­mönnum og opin­berum stofn­un­um. Þetta er kannski til marks um að í íslensku sam­fé­lagi er litið á þennan hóp fólks sem svika­hrappa.

Það er talað um okkur eins og við séum að velja að vera ekki á vinnu­mark­aði til að geta lifað á rík­inu og því miður smitar þetta opin­bera við­horf líka við­horf almenn­ings.

Mark­viss aft­ur­för

Mig langar að skoða líka aðeins hvernig rík­is­valdið hefur að því er virð­ist mark­visst þrengt kjör þessa hóps. Líf­eyrir almanna­trygg­inga hefur síð­ustu ár ekki hækkað í sam­ræmi við þróun launa og verð­lags. Nú síð­ast var hækkun líf­eyris 4,7% sem er ekki í sam­ræmi við neinar þær við­mið­anir sem ætti að fara eftir sam­kvæmt lög­um. Þegar óskað var útskýr­inga frá fjár­mála­ráðu­neyt­inu á þess­ari hækkun komu svör sem segja í raun ekki neitt, það virð­ist vera metið á ein­hvern handa­hófs­kenndan hátt hvað líf­eyr­is­þegar eigi að fá árlega í hækkun líf­eyris almanna­trygg­inga og við höfum ekki fengið að sjá neinar for­sendur fyrir útreikn­ingi þess­arar upp­hæðar Þetta er ekki ein­stakt til­vik. Öryrkja­banda­lagið hefur látið reikna út hvað líf­eyrir hefði átt að hækka síð­asta ára­tug­inn eða svo miðað við verð­lag og launa­þróun og sést þar greini­lega að við sem hópur erum stöðugt að drag­ast aftur úr öðrum í sam­fé­lag­inu. Þetta er heldur ekki það eina sem gert er, frí­tekju­mörk öryrkja hafa verið óbreytt frá 2009. Skerð­ingar gagn­vart greiðslum úr líf­eyr­is­sjóðum hafa verið auknar og við búum ennþá við svo­kall­aða „krónu á móti krónu“ skerð­ingu hvað varðar aðrar tekj­ur.

Hvað svo?

Ég velti fyrir mér hvort hið opin­bera sé á með­vit­aðan hátt að skerða lífs­kjör öryrkja með þessum hætti eða hvort þetta sé ein­ungis skiln­ings­leysi þeirra sem koma að þessum málum af þeirra hálfu. Ég spyr sjálfan mig hvort leiðin til minnk­aðrar örorku­byrði sé að gera lífs­kjör okkar svo slæm að fólk veigri sér í veik­indum sínum að leita á náðir kerf­is­ins eða hvort stjórn­völd líti svo á að við séum öll að svíkja út bætur af því að við nennum ekki að vinna?

Hvenær ætla íslensk stjórn­völd að standa við þær alþjóða­skuld­bind­ingar sem þau hafa tekið á sig? Ég velti líka fyrir mér fyr­ir­ætl­unum stjórn­valda varð­andi starfs­getu­mat. Reynslan af því hefur hvergi verið góð og ekk­ert sem gefur til kynna að það muni verða ein­hvern veg­inn öðru­vísi hér. Öryrkjar fá ekki hluta­störf þegar þeir leita eftir því. Í því sam­bandi má nefna að milli 400 og 500 öryrkjar hafa verið skráðir í atvinnu­leit hjá Vinnu­mála­stofnun síð­ustu ár og ekki fengið störf.

Hvernig ætla stjórn­völd að skapa hluta­störf fyrir þá sem verða metnir með starfs­getu þegar vinnu­mark­að­ur­inn er ekki til­bú­inn til að veita öryrkjum vinnu?

Er örorku­byrði kannski byrði sem öryrkjum er gert að bera vegna skiln­ings­leysis hins opin­bera?

Höf­undur er í mál­efna­hópi ÖBÍ um kjara­mál.

Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttismálaráðherra.
Ráðherra skipar aðgerðahóp um verkefnið Karlar og jafnrétti
Meginhlutverk aðgerðahópsins er meðal annars að beita sér fyrir aðgerðum stjórnvalda um að auka þátttöku drengja og karla í öllu starfi og stefnumótun á sviði jafnréttismála.
Kjarninn 21. október 2018
Bergljót Kjartansdóttir
Friðarsamtal Dr. David Krieger og Dasaku Ikeda
Kjarninn 21. október 2018
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að tileinka sér nýja hæfileika
Kjarninn 21. október 2018
Þinglýst eignarhald skilyrði skráningar heimagistingar
Til stendur að breyta lögum um heimagistingu en breytingarnar miða að því að bæta ferlið við skráningu og eftirlit og að samræma betur málsmeðferð og ákvörðun sekta milli leyfisskyldrar gististarfsemi og skráningarskyldrar heimagistingar.
Kjarninn 21. október 2018
Ari Trausti Guðmundsson
Lagabreyting er varðar fiskeldi
Kjarninn 21. október 2018
Glæpamenn í jakkafötum
„Þeir ganga um í jakkafötum en eru glæpamenn“. Þetta er lýsing danska forsætisráðherrans á mönnum sem hafa orðið uppvísir að einhverju stærsta skattsvikamáli sem sögur fara af. Um er að ræða jafngildi um það bil tíu þúsund milljarða íslenskra króna.
Kjarninn 21. október 2018
Íslendingar borga þriðjung af því sem Danir borga fyrir kalda vatnið
Ódýrast er að nota kalt vatn á Íslandi af Norðurlöndunum.
Kjarninn 20. október 2018
María Pétursdóttir
Starfsgetumat – Upp á líf og dauða
Kjarninn 20. október 2018
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar