Auglýsing

Björn Bjarna­son, fyrr­ver­andi dóms- og mennta­mála­ráð­herra og áhrifa­maður í Sjálf­stæð­is­flokknum í ára­tugi, hefur á und­an­förnum vikum og mán­uðum tjáð sig afdrátt­ar­laust um þriðja orku­pakk­ann svo­nefnda.

Í stuttu máli segir hann marga efa­semda­menn vera að mis­skilja málið og að ekki þurfi að ótt­ast það að Ísland fram­selji full­veldi eða eign­ar­hald yfir orku­auð­lindum lands­ins, með því að taka 3. orku­pakk­ann upp í íslensk lög. 

Án þess að gera deilur um þriðja orku­pakk­ann að sér­stöku umtals­efni að þessu sinni, þá hefur hann nefnt í skrifum sín­um, að svo virð­ist sem miklar efa­semdir um þriðja orku­pakk­ann komi frá Nor­egi. Stundum beint með sím­tölum til þing­manna og síðan með öðrum boð­leið­u­m. 

Auglýsing

Fjallað var ítar­lega um þriðja orku­pakk­ann á vef Kjarn­ans á dög­un­um, en segja má að hann hafði valdið miklum titr­ingi í íslenskum stjórn­málum að und­an­förn­u. 

Nor­egur og orku­mál

Það er ástæða til að tala um Noreg í þessu sam­hengi. Þar í landi eru orku­mál hryggjar­stykkið í hag­kerf­inu og umfjöllun um þau eiga líka hið póli­tíska svið oft og tíð­um.

Ástæðan fyrir því er ekki aðeins hin mikla vel­megun lands­ins, sem fylgt hefur olíufund­inum í norskri lög­sögu, fyrir meira en hálfri öld - og síðan fram­sýnt fyr­ir­komu­lag norska olíu­sjóðs­ins frá 1996. Heldur ekki síður ákvörðun sem um náð­ist þverpóli­tískur meiri­hluti, að gera Noreg að risa­veldi fyrir umhverf­is­væna orku.

Sæstrengja­þjóð

Statkraft er 100 pró­sent í eigu norska rík­is­ins, og má segja að stefnu Nor­egs þegar kemur að end­ur­nýj­an­legum orku­gjöfum og raf­orku­sölu, sé hrint í fram­kvæmd í gegnum fyr­ir­tæk­ið. Svipað og segja má um Lands­virkjun og Lands­net á Ísland­i. 



Norsk stjórn­völd og Statkraft hafa þegar sett sér mark­mið um að raf­orku­sala til Evr­ópu verði jafn ábata­söm norska hag­kerf­inu og olíu­fram­leiðsla í náinni fram­tíð. Nor­dNed sæstreng­ur­inn milli Nor­egs og Hollands, sem tek­inn var í notkun um mitt ár 2008, tengir saman Noreg og Hol­land. Raf­orku­sala um sæstreng­inn hefur reynst mun ábata­sam­ari en reiknað var með þegar rök­rætt var um fram­kvæmd­ina á vett­vangi stjórn­mála og hjá Statkraft.



Fyrir liggur að Statkraft ætlar sér að leggja fleiri sæstrengi, bæði á Eystra­salti og svo lengsta sæstreng í heimi til Bret­lands. Sam­tals verða þeir orðnir sex innan 15 ára, ef allt gengur eft­ir.



Statkraft ætlar sér mun stærri hlut á sviði vind­orku, en hinn 2. októ­ber síð­ast­lið­inn var greint frá kaupum þess á umsvifa­miklum vind­orku­verk­efnum á Írlandi og í Bret­land­i.  

Stærð­argráða þeirra nemur um 1.500 mega­vött­um, eða um tveimur Kára­hnjúka­virkj­un­um, en fyr­ir­tækið hefur þegar sam­þykkt stefnu um að hafa 6 þús­und mega­vatta virkj­anir á sviði vind­orku fyrir 2025. Það eru um tíu Kára­hnjúka­virkj­an­ir, svo það sé sett í ein­falt og auð­skilj­an­legt sam­hengi.

Nor­egur er ekki bara olíu­stór­veldi heldur líka raf­orku­stór­veldi þegar kemur að end­ur­nýj­an­legri orku. Ástæðan fyrir því er fram­sýn og skyn­sam­leg stefna stjórn­mála­manna í land­inu. Flókn­ara er það ekki. Vegna þess að þegar það tekst, að marka skyn­sam­lega stefnu í svona mik­il­vægum mál­um, þá er fram­kvæmdin auð­veld­ari.

Hvernig skil­grein­ist þetta á vinstri og hægri kvarð­ann?

Það er ekki gott að segja hvernig á að greina stefnu Norð­manna á póli­tíska kvarða, en stundum er það þannig með skyn­sama stefnu að hún þarf ekk­ert að vera eignuð einum eða nein­um. 



Nokkrar stað­reyndir má taka til, sem verða að telj­ast merki­leg­ar, um Noreg og norska hag­kerf­ið:



1. Norska ríkið þjóð­nýtir svo til allar olíu­auð­lindir sín­ar. Það á um 70 pró­sent hlut í Statoil á móti norskum líf­eyr­is­sjóðum og einka­fjár­fest­um. Hagn­aður á olíu­fram­leiðslu er skatt­lagður með tæp­lega 80 pró­sent skatti.



Afrakst­ur­inn er settur í norska olíu­sjóð­inn, sem norska ríkið á og stýrir í gegnum sér­stakt sam­komu­lag við seðla­banka Nor­egs. Sjóð­ur­inn er í dag stærsti fjár­fest­inga­sjóður heims­ins og á eignir sem nema rúm­lega eitt þús­und millj­örðum Banda­ríkja­dala, eða sem nemur um 125 þús­und millj­örðum króna.



Þetta er upp­hæð sem nemur 24 millj­ónum króna á hvern núlif­andi Norð­mann. Til sam­an­burðar þá nema eignir íslenskra líf­eyr­is­sjóða 11,4 millj­ónum króna á hvern Íslend­ing. Sjóð­ur­inn fjár­festir ekki í Nor­egi, nema með agn­arsmáu hlut­falli af heild, og þá einkum í inn­viða­verk­efn­um. Þannig er lít­ill hluti sjóðs­ins not­aður í að fjár­magna umfangs­mikla sam­göngu- og fjar­skipta­stefnu lands­ins.

Norð­menn hefðu alveg geta valið aðra leið, eins og Rúss­ar, Sádí-­Ar­ab­ía, Níger­ía, Venes­ú­ela og fleiri olíu­fram­leiðslu­ríki gerðu. Þessum ríkjum hefur gengið illa að nýta þessar miklu auð­lindir sínar fyrir almanna­hag, ekki síst vegna spill­ing­ar, og hafa ekki náð að byggja upp nándar nærri eins góð lífs­kjör og sam­fé­lög, eins og Norð­menn hafa gert. 

Auð­söfn­unni í olíu­geir­anum fylgja mikil völd og Norð­menn hafa sífellt verið að fá meira vægi á hinu póli­tíska sviði, enda á norska ríkið meira en 1,3 pró­sent af öllum hluta­bréfum í heim­inum í gegnum olíu­sjóð­inn. Það er eng­inn norskur olíg­arki til. Nema þá rík­is­sjóð­ur­inn norski sé skil­greindur þannig.

2. Norska ríkið hefur haft þá reglu, að það á kjöl­festu­eign­ar­hluti í mörgum af kerf­is­lægt mik­il­vægum fyr­ir­tækjum í land­inu. Má þar nefna Statoil, DNB bank­ann, álf­ram­leið­and­ann Norsk Hydro, fjar­skipta­fyr­ir­tækið Tel­eN­or, og síðan hið fyrr­nefnda Statkraft.

Ástæðan er sú, að í Nor­egi hefur tek­ist að ná þverpóli­tískri sátt um bland­aðan mark­aðs­bú­skap, þar sem ábyrgð og eign­ar­hald hins opin­bera er við­ur­kennd, á sama tíma og mark­aðs­bú­skapur fær einnig að styrkja ávöxt­un­ar­markað fjár­magns. Má nefna að Statoil er skráð á markað í Nor­egi, og styrkir þannig fjár­magns­mark­að­inn í land­inu, eins og gefur að skilja. 

Þessi stefna markast af því, að það sé betra fyrir almenn­ing í Nor­egi, að vera með eign­ar­hald á þessum fyr­ir­tækjum hjá hinu opin­bera, með einka­fjár­fest­um. Þarna sé ákveðið jafn­vægi, sem þurfi að vera fyrir hendi, og stuðli meðal ann­ars óbeint að betri kjörum á alþjóð­legum fjár­magns­mörk­uð­um.

Getum lært af Norð­mönnum

Ísland getur alveg lært af Nor­egi, þegar kemur að lang­tíma­stefnu­mörkun í mál­um, eins og til dæmis í orku­mál­um. Það er algjör óþarfi að leyfa gömlum körlum á Íslandi að leiða umræð­una um mál sem varða fram­tíð Íslands. 

Fleiri þurfa að fá að leggja til mál­anna, og Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn, stærsti stjórn­mála­flokkur lands­ins, virð­ist þurfa að passa sér­stak­lega upp á þetta. Merki­legt var að sjá það um dag­inn, þegar eldri karlar í flokknum tóku yfir Val­höll og messuðu yfir „unga fólk­inu í flokkn­um. „Við hina ungu for­yst­u­­sveit Sjálf­­stæð­is­­flokks­ins í dag lang­ar mig að segja: Gætið að ykk­­ur. Sá þráður í sál­­ar­­lífi þessa flokks sem snýr að full­veldi og sjálf­­stæði er mjög sterk­­ur,“ sagði Styrmir Gunn­ars­son meðal ann­ars í ræðu sinni, og tal­aði til ungu kyn­slóð­ar­innar í flokkn­um.

Teng­ingar orku­neta landa er í grunn­inn sið­ferði­legt mál fyrir alla íbúa jarð­ar, þar sem þær stuðla að betri nýt­ingu orku og gera vist­vænni orku­bú­skap mögu­leg­an. Þriðji orku­pakk­inn snýst að stóru leyti um þetta og hvernig eigi að takast á við þessar áskor­anir með sam­eig­in­legu reglu­verki fyrir raf­orku- og jarð­gasmark­að. Þátt­taka í þessu verk­efni byggir á full­veldi ríkj­anna, en felur ekki í sér fram­sal á full­veld­inu. Hræðslu­á­róður um þátt­töku í þessu er óþarf­ur, því verk­efnin sem þessu tengj­ast eru nógu flókin fyr­ir.

Ísland er í þeirri ein­stöku stöðu í heim­in­um, að um 80 pró­sent af raf­orku lands­ins fer til stórnot­enda, einkum þriggja álf­ram­leið­anda. Landið er auk þess ekki með neinar teng­ingar við umheim­inn þegar kemur að raf­orku um streng.

Það sem passa þarf sér­stak­lega er að álf­ram­leið­end­urnir skipti sér ekki af því, hvernig orku­stefna lands­ins verður mót­uð. Ef Ísland ætlar að vera eyland þegar kemur að orku­mál­um, þá er það stefna útaf fyrir sig. Hún virð­ist hins vegar ólík­leg, sé litið til alþjóð­legra skuld­bind­inga og þró­unar í orku­málum heims­ins.

En það er líka eflaust eitt­hvað sem álf­ram­leið­end­urnir vilja, enda gæti orku­verðið marg­fald­ast ef sæstreng­ur­inn myndi tengja Ísland við umheim­inn. Það myndi skila sér í vasa eig­anda orku­sal­ans, Lands­virkj­un­ar, sem er íslenskur almenn­ing­ur. Alþingi ræður svo hvernig orku­verð eigi að mót­ast til almenn­ings. Sá réttur fer ekk­ert með þriðja orku­pakk­an­um.

Sæstreng­ur­inn er flókið mál og það virð­ist erfitt að koma honum á dag­skrá. Fróð­legt er í þessu sam­hengi, að velta fyrir sér hvernig Norð­menn hafa markað sína stefnu, og eru að fram­kvæma hana. Það er ekk­ert að ótt­ast þegar kemur að því að kynna sér þau mál og vinstri og hægri í stjórn­málum skiptir ekki öllu máli.

Benedikt: Jodie Foster er baráttukona
Stórleikkonan Jodie Foster ætlar sér að endurgera kvikmyndina Konan fer í stríð, sem Benedikt Erlingsson leikstýrði.
Kjarninn 10. desember 2018
Horft til þess að nýta skráðan markað til að selja hluti í ríkisbönkunum
Í Hvítbók stjórnvalda um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið kemur fram að vantraust á fjármálakerfinu sé enn „djúpstætt“. Langan tíma muni taka að ná upp trausti á því á nýjan leik.
Kjarninn 10. desember 2018
Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra.
Hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið lítur dagsins ljós
Gott regluverk og öflugt eftirlit, hagkvæmni í bankarekstri og traust eignarhald fjármálafyrirtækja eru þær þrjár meginstoðir sem framtíðarsýn íslensks fjármálakerfis þarf að mótast af.
Kjarninn 10. desember 2018
Sara Dögg Svanhildardóttir
Dýrt húsnæði og há gjöld ýta undir einsleitni
Kjarninn 10. desember 2018
Þögul mótmæli við síðustu þingsetningu
Meirihluti Íslendinga telur það mikilvægt að fá nýja stjórnarskrá
Meirihluti landsmanna segir það mikilvægt að Íslendingar fái nýja stjórnarskrá á yfirstandandi kjörtímabili, samkvæmt nýrri könnun MMR. Konur reyndust líklegri til að segja endurnýjun stjórnarskrár mikilvæga.
Kjarninn 10. desember 2018
Sigþrúður Guðmundsdóttir, Ásmundur Einar Daðason og Ellen Calmon
Efla fræðslu um þjónustu og lagaleg úrræði í þágu kvenna af erlendum uppruna
Konur af erlendum uppruna eru margar hverjar í bagalegri stöðu til að komast úr erfiðum heimilisaðstæðum. Þær kunna margar hverjar ekki tungumálið, þekkja ekki réttindi sín og eru upp á kvalara sína komnar.
Kjarninn 10. desember 2018
Nichole Leigh Mosty
Eitt mikilvægasta skjal tuttugustu aldarinnar og undirstaða frelsis, réttlætis og friðar í heiminum
Leslistinn 10. desember 2018
Uber á leiðinni á hlutabréfamarkað
Bandaríska skutlfyrirtækið Uber stefnir á að skrá félagið á hlutabréfamarkað á næsta ári. Talið er að Uber gæti reynst allt að 120 milljarða dala virði í frumútboðinu. Lyft, helsti samkeppnisaðili Uber, stefnir einnig á skráningu á hlutabréfamarkað.
Kjarninn 10. desember 2018
Meira úr sama flokkiLeiðari