Fjármálaráðherra og kjör láglaunafólks

Stefán Ólafsson segir yfirlýsingu fjármálaráðherra um að 1% starfandi fólks væru á lágmarkslaunum vera afar villandi. Um 20% allra á almennum vinnumarkaði séu með 304 þúsund krónur á mánuði eða minna í grunnlaun.

Auglýsing

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra sagði í Krydd­síld Stöðvar 2 á gaml­árs­dag að ein­ungis 1% af starf­andi fólki væri á lág­marks­launum á vinnu­mark­aði.

Þetta er eins vill­andi og nokkuð getur ver­ið!

Umsamin lág­marks­laun á árinu 2017 voru 280 þús­und krónur og á árinu 2018 voru þau 300 þús. kr. á mán­uði.

­Sam­kvæmt launa­könn­unum Hag­stofu Íslands voru árið 2017 tæp­lega 40% full­vinn­andi verka­fólks með umsamin lág­marks­laun eða minna í grunn­laun.

Helm­ingur verka­fólks var með 301.000 kr. eða minna í grunn­laun og 384.000 í reglu­leg laun (að teknu til­liti til álags vegna vakta­vinnu og eft­ir­vinnu, fastrar yfir­vinnu bónusa og kostn­að­ar­greiðslna). Inn í það mat vantar þó lág­launa­fólk í ferða­þjón­ustu, sem er stór hópur og mat Hag­stof­unnar telst því vera í neðri kant­in­um.

Ef horft er yfir allan almenna vinnu­mark­að­inn voru 20% með 304 þús. kr. á mán­uði eða minna í grunn­laun og 379 þús. í reglu­leg laun sam­kvæmt nýj­ustu launa­könnun Hag­stof­unn­ar.

Auglýsing
Menn geta svo bætt afkomu sína með greiddri yfir­vinnu. Það gerir verka­fólk í miklum mæli, enda er ekki hægt að draga fram lífið á Íslandi á lægstu launum nema með mik­illi yfir­vinnu.

En þá mæta menn fjár­mála­ráð­herr­anum sem tekur 36,9% af yfir­vinnu­tekjum lág­launa­fólks í stað­greiðslu tekju­skatts. Ríka fólkið sem bætir við sig fjár­magnstekjum greiðir hins vegar ein­ungis 22% af þeim í beina skatta (fjár­magnstekju­skatt) – óháð tekju­upp­hæð.

Skatt­lagn­ing fátækt­ar­kjara

Árið 1996 og fyrr voru lág­marks­laun á vinnu­mark­aði, sem og óskertur líf­eyrir TR, skatt­frjáls í tekju­skatts­kerf­inu.

Í dag greiðir fólk á lág­marks­launum hins vegar umtals­verðan tekju­skatt af launum sínum – jafn­vel þó launin dugi ekki fyrir lág­marks fram­færslu­kostn­aði sam­kvæmt við­miði vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins.

Það er afleið­ing af því að skatt­lagn­ing lægstu launa hefur auk­ist umtals­vert umfram skatt­byrði hæstu tekju­hópa frá 1996 til 2018 (sjá um það hér og skýrslu ASÍ frá 2016).   

Skatt­lagn­ing lágra launa setur því stórt strik í afkomu lág­launa­fólks á Íslandi nú á dög­um.

Þetta er sýnt í með­fylgj­andi töflu sem sýnir tekj­ur, stað­greiðslu og fram­færslu­kostnað hjá ein­stak­lingum sem eru með laun á bil­inu 275.000 og 525.000 krónur á mán­uði. Allar töl­urnar í töfl­unni mið­ast við árið 2018.

Af töfl­unni má sjá að vegna beinnar skatt­lagn­ingar launa, allt að 500 þús­und krónum á mán­uði, þá duga tekj­urnar ekki fyrir fram­færslu­kostn­aði, eins og vel­ferð­ar­ráðu­neytið hefur metið hann (sjá dálk­inn „Af­kom­a”, lengst til hægri).

Sá sem er með 300 þús. kr. á mán­uði (lína 2) fær útborg­aðar 235.508 krónur eftir skatt og iðgjöld í líf­eyr­is­sjóð. Fram­færslu­kostn­aður hans án hús­næð­is­kostn­aðar er 228.850. Ef bætt er við algjörum lág­marks hús­næð­is­kostn­aði (125 þús. kr. á mán.) þá er fram­færslu­kostn­aður 353.000 kr. og við­kom­andi í mínus sem nemur 117 þús­und krónum í hverjum mán­uði.Tafla: Stefán Ólafsson.

Menn þurfa í reynd að vera með nærri 500 þús­und krónur í laun/­tekjur á mán­uði (fyrir skatt) til að eiga fyrir lág­marks fram­færslu­kostn­aði á Íslandi, sem vel að merkja er nú sá dýr­asti í Evr­ópu.

Sá sem er með 425 þús­und krónur á mán­uði, sem er krafa verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar um lág­marks­laun fyrir lok næsta samn­ings­tíma­bils, er samt með nei­kvæða afkomu upp á 41.800 krónur á mán­uði – vegna skatt­heimt­unn­ar.

Stjórn­völd horf­ist í augu við stað­reyndir – og taki á vand­anum

Til að brúa bilið og ná endum saman í afkom­unni þarf lág­launa­fólk því bæði kaup­hækkun og lækkun beinna skatta – eins og fram kemur í kröfu­gerð verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar.

Þetta er hin raunsanna mynd af afkomu fólks sem er í lægri enda tekju­stig­ans. Staðan í efri hluta tekju­stig­ans á Íslandi er hins vegar ein sú albesta á Vest­ur­lönd­um, meðal ann­ars vegna til­tölu­lega lágra skatta á hæstu tekjur hér á landi.

Þegar fjár­mála­ráð­herra segir að ein­ungis 1% vinn­andi fólks sé á lág­marks­launum þá er hann ekki ein­ungis að villa stór­lega um fyrir fólki, heldur horfir hann einnig fram­hjá því hvernig skatt­kerfið (sem hann stýr­ir) fer með afkomu lág­launa­fólks. Sú með­ferð hefur versnað umtals­vert á stjórn­ar­tíma hans, frá 2013 til 2018.

Auglýsing
Stuðningur bóta­kerf­is­ins við ungt fjöl­skyldu­fólk (barna- og vaxta­bæt­ur) hefur einnig rýrnað veru­lega frá 2013 til 2018.

Stjórn­völd hafa nú lofað að breyta skatta- og bóta­kerf­inu svo það bæti afkomu þeirra lægst laun­uðu og lægri milli­hópa.

Taflan hér að ofan gefur skýra mynd af því verk­efni sem við blasir, ef menn eiga að geta náð því að lifa af heild­ar­launum undir 500 þús­und krónum á mán­uði – í dýrasta landi Evr­ópu.

Fram­lag stjórn­valda, með lækkun skatta á lægri tekju­hópa, þarf því að vera umtals­vert og ná vel upp eftir milli­tekju­hóp­un­um.

Það er fjár­mála­ráð­herra ekki sæm­andi að gera lítið úr erf­ið­leikum lág­launa­fólks við að láta enda ná sam­an.

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og sér­fræð­ingur í hluta­starfi hjá Efl­ingu stétt­ar­fé­lagi.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur aðsetur í Húsi verslunarinnar
Tæp tíu prósent útistandandi sjóðfélagalána LIVE í greiðsluhléi
Sjóðfélagalán í greiðsluhléi nema samtals um ellefu milljörðum króna. Til samanburðar námu útistandandi sjóðfélagalán Lífeyrissjóðs verzlunarmanna við lok árs 2019 rúmum 120 milljörðum. Ávöxtun sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum ársins áætluð 3,5 prósent.
Kjarninn 3. júní 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Twitter tekur á rugli og Síminn sektaður
Kjarninn 3. júní 2020
Ástþór Ólafsson
Árið 1970 og upp úr
Kjarninn 3. júní 2020
Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins.
Sjálfstæðisflokkurinn áfram nærri kjörfylgi í nýrri könnun Gallup
Afar litlar breytingar urðu á fylgi flokka á milli mánaða, samkvæmt nýjum þjóðarpúlsi Gallup. Sjálfstæðisflokkurinn er áfram nærri kjörfylgi sínu og stuðningur við ríkisstjórnina mælist tæp 60 prósent á meðal þeirra sem taka afstöðu.
Kjarninn 3. júní 2020
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Samtök ferðaþjónustunnar telja að um 250 þúsund ferðamenn gætu komið hingað til lands það sem eftir lifir árs.
Ferðamenn greiði kostnað af skimun
Með greiðslu ferðamanna fyrir sýnatöku má stuðla að því að þeir sem sækja landið heim séu efnameiri ferðamenn sem eyði meiru og dvelji lengur, segir í greinargerð fjármálaráðuneytisins um hagræn áhrif þess að aflétta ferðatakmörkunum til Íslands.
Kjarninn 3. júní 2020
Ekkert pláss fyrir íhald í stjórnmálum næstu árin
Alvarlegt ástand er nú komið upp í íslensku efnahagslífi. Mörg hundruð milljarða króna tap í ríkisrekstri er fyrirsjáanlegt, tugir þúsunda verða án atvinnu að öllu leyti eða hluta og þúsundir fyrirtækja standa frammi fyrir algjörri óvissu.
Kjarninn 3. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar