Fjármálaráðherra og kjör láglaunafólks

Stefán Ólafsson segir yfirlýsingu fjármálaráðherra um að 1% starfandi fólks væru á lágmarkslaunum vera afar villandi. Um 20% allra á almennum vinnumarkaði séu með 304 þúsund krónur á mánuði eða minna í grunnlaun.

Auglýsing

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra sagði í Krydd­síld Stöðvar 2 á gaml­árs­dag að ein­ungis 1% af starf­andi fólki væri á lág­marks­launum á vinnu­mark­aði.

Þetta er eins vill­andi og nokkuð getur ver­ið!

Umsamin lág­marks­laun á árinu 2017 voru 280 þús­und krónur og á árinu 2018 voru þau 300 þús. kr. á mán­uði.

­Sam­kvæmt launa­könn­unum Hag­stofu Íslands voru árið 2017 tæp­lega 40% full­vinn­andi verka­fólks með umsamin lág­marks­laun eða minna í grunn­laun.

Helm­ingur verka­fólks var með 301.000 kr. eða minna í grunn­laun og 384.000 í reglu­leg laun (að teknu til­liti til álags vegna vakta­vinnu og eft­ir­vinnu, fastrar yfir­vinnu bónusa og kostn­að­ar­greiðslna). Inn í það mat vantar þó lág­launa­fólk í ferða­þjón­ustu, sem er stór hópur og mat Hag­stof­unnar telst því vera í neðri kant­in­um.

Ef horft er yfir allan almenna vinnu­mark­að­inn voru 20% með 304 þús. kr. á mán­uði eða minna í grunn­laun og 379 þús. í reglu­leg laun sam­kvæmt nýj­ustu launa­könnun Hag­stof­unn­ar.

Auglýsing
Menn geta svo bætt afkomu sína með greiddri yfir­vinnu. Það gerir verka­fólk í miklum mæli, enda er ekki hægt að draga fram lífið á Íslandi á lægstu launum nema með mik­illi yfir­vinnu.

En þá mæta menn fjár­mála­ráð­herr­anum sem tekur 36,9% af yfir­vinnu­tekjum lág­launa­fólks í stað­greiðslu tekju­skatts. Ríka fólkið sem bætir við sig fjár­magnstekjum greiðir hins vegar ein­ungis 22% af þeim í beina skatta (fjár­magnstekju­skatt) – óháð tekju­upp­hæð.

Skatt­lagn­ing fátækt­ar­kjara

Árið 1996 og fyrr voru lág­marks­laun á vinnu­mark­aði, sem og óskertur líf­eyrir TR, skatt­frjáls í tekju­skatts­kerf­inu.

Í dag greiðir fólk á lág­marks­launum hins vegar umtals­verðan tekju­skatt af launum sínum – jafn­vel þó launin dugi ekki fyrir lág­marks fram­færslu­kostn­aði sam­kvæmt við­miði vel­ferð­ar­ráðu­neyt­is­ins.

Það er afleið­ing af því að skatt­lagn­ing lægstu launa hefur auk­ist umtals­vert umfram skatt­byrði hæstu tekju­hópa frá 1996 til 2018 (sjá um það hér og skýrslu ASÍ frá 2016).   

Skatt­lagn­ing lágra launa setur því stórt strik í afkomu lág­launa­fólks á Íslandi nú á dög­um.

Þetta er sýnt í með­fylgj­andi töflu sem sýnir tekj­ur, stað­greiðslu og fram­færslu­kostnað hjá ein­stak­lingum sem eru með laun á bil­inu 275.000 og 525.000 krónur á mán­uði. Allar töl­urnar í töfl­unni mið­ast við árið 2018.

Af töfl­unni má sjá að vegna beinnar skatt­lagn­ingar launa, allt að 500 þús­und krónum á mán­uði, þá duga tekj­urnar ekki fyrir fram­færslu­kostn­aði, eins og vel­ferð­ar­ráðu­neytið hefur metið hann (sjá dálk­inn „Af­kom­a”, lengst til hægri).

Sá sem er með 300 þús. kr. á mán­uði (lína 2) fær útborg­aðar 235.508 krónur eftir skatt og iðgjöld í líf­eyr­is­sjóð. Fram­færslu­kostn­aður hans án hús­næð­is­kostn­aðar er 228.850. Ef bætt er við algjörum lág­marks hús­næð­is­kostn­aði (125 þús. kr. á mán.) þá er fram­færslu­kostn­aður 353.000 kr. og við­kom­andi í mínus sem nemur 117 þús­und krónum í hverjum mán­uði.Tafla: Stefán Ólafsson.

Menn þurfa í reynd að vera með nærri 500 þús­und krónur í laun/­tekjur á mán­uði (fyrir skatt) til að eiga fyrir lág­marks fram­færslu­kostn­aði á Íslandi, sem vel að merkja er nú sá dýr­asti í Evr­ópu.

Sá sem er með 425 þús­und krónur á mán­uði, sem er krafa verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar um lág­marks­laun fyrir lok næsta samn­ings­tíma­bils, er samt með nei­kvæða afkomu upp á 41.800 krónur á mán­uði – vegna skatt­heimt­unn­ar.

Stjórn­völd horf­ist í augu við stað­reyndir – og taki á vand­anum

Til að brúa bilið og ná endum saman í afkom­unni þarf lág­launa­fólk því bæði kaup­hækkun og lækkun beinna skatta – eins og fram kemur í kröfu­gerð verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar.

Þetta er hin raunsanna mynd af afkomu fólks sem er í lægri enda tekju­stig­ans. Staðan í efri hluta tekju­stig­ans á Íslandi er hins vegar ein sú albesta á Vest­ur­lönd­um, meðal ann­ars vegna til­tölu­lega lágra skatta á hæstu tekjur hér á landi.

Þegar fjár­mála­ráð­herra segir að ein­ungis 1% vinn­andi fólks sé á lág­marks­launum þá er hann ekki ein­ungis að villa stór­lega um fyrir fólki, heldur horfir hann einnig fram­hjá því hvernig skatt­kerfið (sem hann stýr­ir) fer með afkomu lág­launa­fólks. Sú með­ferð hefur versnað umtals­vert á stjórn­ar­tíma hans, frá 2013 til 2018.

Auglýsing
Stuðningur bóta­kerf­is­ins við ungt fjöl­skyldu­fólk (barna- og vaxta­bæt­ur) hefur einnig rýrnað veru­lega frá 2013 til 2018.

Stjórn­völd hafa nú lofað að breyta skatta- og bóta­kerf­inu svo það bæti afkomu þeirra lægst laun­uðu og lægri milli­hópa.

Taflan hér að ofan gefur skýra mynd af því verk­efni sem við blasir, ef menn eiga að geta náð því að lifa af heild­ar­launum undir 500 þús­und krónum á mán­uði – í dýrasta landi Evr­ópu.

Fram­lag stjórn­valda, með lækkun skatta á lægri tekju­hópa, þarf því að vera umtals­vert og ná vel upp eftir milli­tekju­hóp­un­um.

Það er fjár­mála­ráð­herra ekki sæm­andi að gera lítið úr erf­ið­leikum lág­launa­fólks við að láta enda ná sam­an.

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og sér­fræð­ingur í hluta­starfi hjá Efl­ingu stétt­ar­fé­lagi.

Rakel Guðmundsdóttir
Sumt þarf að banna
Leslistinn 15. janúar 2019
Brexit-samningi May hafnað í breska þinginu
Næstu skref í Brexit-málinu eru óljós. Vantrausttillaga er líkleg.
Kjarninn 15. janúar 2019
Norski bankinn DNB hefur verið álitinn besti kosturinn
DNB bankinn norski, þar sem norska ríkið er stærsti eigandi, hefur þó nokkra stóra viðskiptavini hér á landi. Ef Íslandsbanki verður seldur þykir hann spennandi kostur sem kaupandi.
Kjarninn 15. janúar 2019
ÚR kærir ákvörðun Fiskistofu til ráðuneytis
Útgerðarfélag Reykjavíkur segir að allt verði gert til að hnekkja ákvörðun Fiskistofu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Sara Dögg Svanhildardóttir
Birtir til í Garðabæ
Kjarninn 15. janúar 2019
Gylfi Arnbjörnsson, fyrrverandi forseti ASÍ.
Gylfi Arnbjörnsson sækir um stöðu ráðuneytisstjóra
Fyrrverandi forseti Alþýðusambands Íslands sækir um stöðu ráðuneytisstjóra í heilbrigðisráðuneytinu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar
Samkvæmt forseta Alþingis voru mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar í gær til þess að Klausturmálið kom­ist í far­veg. Sú umræða verður tek­in áfram á fundi þing­flokks­formanna í dag.
Kjarninn 15. janúar 2019
Karl Gauti Hjaltason, Inga Sæland og Ólafur Ísleifsson
Ríkisendurskoðandi tjáir sig ekki um fundinn við Ólaf og Karl Gauta
Ríkisendurskoðandi er trúnaðarmaður Alþingismanna og getur því ekki gefið upp hvort Ólafur Ísleifsson og Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi þingmenn Flokks fólksins, hafi átt fund með embættinu á síðasta ári um fjármálastjórnun Ingu Sæland.
Kjarninn 15. janúar 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar