Vaxandi skattpíning láglaunafólks á Íslandi

Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, segir að skattbyrði láglaunafjölskyldna hafi aukist meira hér en í nokkru öðru vestrænu OECD-ríki á síðustu tveimur áratugum.

Auglýsing

Í nýlegum umræðum um skatta­mál hefur komið fram að skatt­byrði hefur verið færð af hálauna- og stór­eigna­fólki yfir á lægri og milli tekju­hópa á síð­ustu 2-3 ára­tug­um. Þetta hefur bitnað hlut­falls­lega mest á þeim allra lægst laun­uðu (sjá hér).   

Þessi þróun hefur verið ein­stök í hópi vest­rænna OECD-­ríkja. Þar hefur frekar dregið úr skatt­lagn­ingu lág­launa­fólks.

Myndin hér að neðan sýnir breyt­ingu á skatt­byrði lág­launa­hjóna sem eru með tvö börn á fram­færi sínu, í OECD-­ríkj­unum frá 2000 til 2017.Mynd 1: Mest aukning á skattbyrði láglaunahjóna á Íslandi (miðað er við samanlagða álagningu í tekjuskatti og lífeyrisiðgjöldum launafólks). Heimild: OECD, Taxing Wages 2018.

Af 32 OECD-­ríkjum var skatt­lagn­ing lág­launa­hjóna lækkuð í 26 á tíma­bil­inu, en skatt­byrði var aukin í 6 löndum – lang­mest á Íslandi.

Álagn­ing á lág­launa­hjón hér á landi fór úr um 20% í 25% frá árinu 2000 til 2017.

Hinar nor­rænu þjóð­irnar voru áður með meiri skatt­byrði á þennan hóp en Ísland, en hafa allar lækkað þessa skatt­byrði lág­launa­fólks í seinni tíð. Ein­ungis Dan­mörk er enn með meiri álagn­ingu á lág­launa­hjón en Ísland (en þar fær fjöl­skyldu­fólk meira frá vel­ferð­ar­kerf­inu til baka en á Ísland­i).

Að með­al­tali lækk­aði skatt­byrði lág­launa­hjóna um 1,7 %-stig i OECD-­ríkj­un­um, en jókst um 5,1 %-stig á íslandi (sem er um 25% hækkun á skatt­greiðsl­u­m).

Nú er Ísland komið með eina hæstu skatt­byrð­ina á lág­launa­fjöl­skyldur meðal OECD-­ríkja (3. hæstu fyrir ein­stætt for­eldri með 2 börn og sjö­undu hæstu fyrir lág­launa­hjón með 2 börn).

Þessi þróun á Íslandi hefur því ekki ein­ungis verið óvenju­leg, heldur bein­línis ein­stök! Og hún hefur auk­ist veru­lega á síð­ustu 4-5 árum.

Á sama tíma lækk­aði skatt­byrði hátekju­fólks

Eins og ég hef áður rakið þá jókst skatt­byrði lág­tekju­fólks á Íslandi vegna kerf­is­bund­innar rýrn­unar per­sónu­af­slátt­ar­ins (og þar með skatt­leys­is­markanna) og einnig vegna rýrn­unar vaxta- og barna­bóta.

Auglýsing
Í dag er það orðið svo að hjón með börn sem búa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu fá engar vaxta­bæt­ur, nán­ast alveg sama hversu lágar tekjur þau hafa. Vaxta­bætur drag­ast frá álögðum skatti og þegar þær hverf þá eykst skatt­byrð­in.

Það eru ein­ungis ein­stæðir for­eldrar og lands­byggð­ar­fólk sem enn fær slíkar bætur hér á landi – sem þó hafa rýrn­að.

Þörfin fyrir slíkan stuðn­ing er auð­vitað lang­mest á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, þar sem hús­næð­is­verð hefur farið í allra hæstu hæð­ir.

Á sama tíma hefur hátekju- og stór­eigna­fólk notið sér­stakra skatt­fríð­inda í formi fjár­magnstekju­skatts, sem færði þeim mun lægri skatt­byrði en venju­legt vinn­andi fólk býr við.

Brask­arar (há­tekju­menn sem láta pen­ing­ana vinna fyrir sig) eru sem sagt verð­laun­aðir í skatt­kerf­inu en venju­legt vinn­andi fólk skatt­pínt – með vax­andi þunga.

Vegna þeirra fríð­inda sem hátekju- og stór­eigna­fólk býr við þarf sífellt að hækka skatta á lág­launa­fólkið til að ríkið haldi tekjum sín­um.

Svona öfug­snúið er tekju­skatts­kerfið á Íslandi orð­ið.

Skatt­byrði lág­launa­fjöl­skyldna hefur auk­ist meira hér en í nokkru öðru vest­rænu OECD-­ríki á síð­ustu tveimur ára­tug­um.

Er ekki mál að linni og undið sé ofanaf stóru skatta­til­færsl­unni?

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og starfar í hluta­starfi sem sér­fræð­ingur hjá Efl­ingu stétt­ar­fé­lagi.

Skýr­ing: 

Lág­launa­hjón eru skv. skil­grein­ingu OECD hjón eða sam­búð­ar­fólk þar sem annar aðil­inn er með með­al­laun en hinn með tæp­lega þriðj­ung með­al­launa. Þau sem eru með minna en þetta eru undir fátækt­ar­mörk­um.

Rakel Guðmundsdóttir
Sumt þarf að banna
Leslistinn 15. janúar 2019
Brexit-samningi May hafnað í breska þinginu
Næstu skref í Brexit-málinu eru óljós. Vantrausttillaga er líkleg.
Kjarninn 15. janúar 2019
Norski bankinn DNB hefur verið álitinn besti kosturinn
DNB bankinn norski, þar sem norska ríkið er stærsti eigandi, hefur þó nokkra stóra viðskiptavini hér á landi. Ef Íslandsbanki verður seldur þykir hann spennandi kostur sem kaupandi.
Kjarninn 15. janúar 2019
ÚR kærir ákvörðun Fiskistofu til ráðuneytis
Útgerðarfélag Reykjavíkur segir að allt verði gert til að hnekkja ákvörðun Fiskistofu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Sara Dögg Svanhildardóttir
Birtir til í Garðabæ
Kjarninn 15. janúar 2019
Gylfi Arnbjörnsson, fyrrverandi forseti ASÍ.
Gylfi Arnbjörnsson sækir um stöðu ráðuneytisstjóra
Fyrrverandi forseti Alþýðusambands Íslands sækir um stöðu ráðuneytisstjóra í heilbrigðisráðuneytinu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar
Samkvæmt forseta Alþingis voru mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar í gær til þess að Klausturmálið kom­ist í far­veg. Sú umræða verður tek­in áfram á fundi þing­flokks­formanna í dag.
Kjarninn 15. janúar 2019
Karl Gauti Hjaltason, Inga Sæland og Ólafur Ísleifsson
Ríkisendurskoðandi tjáir sig ekki um fundinn við Ólaf og Karl Gauta
Ríkisendurskoðandi er trúnaðarmaður Alþingismanna og getur því ekki gefið upp hvort Ólafur Ísleifsson og Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi þingmenn Flokks fólksins, hafi átt fund með embættinu á síðasta ári um fjármálastjórnun Ingu Sæland.
Kjarninn 15. janúar 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar