Vaxandi skattpíning láglaunafólks á Íslandi

Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, segir að skattbyrði láglaunafjölskyldna hafi aukist meira hér en í nokkru öðru vestrænu OECD-ríki á síðustu tveimur áratugum.

Auglýsing

Í nýlegum umræðum um skatta­mál hefur komið fram að skatt­byrði hefur verið færð af hálauna- og stór­eigna­fólki yfir á lægri og milli tekju­hópa á síð­ustu 2-3 ára­tug­um. Þetta hefur bitnað hlut­falls­lega mest á þeim allra lægst laun­uðu (sjá hér).   

Þessi þróun hefur verið ein­stök í hópi vest­rænna OECD-­ríkja. Þar hefur frekar dregið úr skatt­lagn­ingu lág­launa­fólks.

Myndin hér að neðan sýnir breyt­ingu á skatt­byrði lág­launa­hjóna sem eru með tvö börn á fram­færi sínu, í OECD-­ríkj­unum frá 2000 til 2017.Mynd 1: Mest aukning á skattbyrði láglaunahjóna á Íslandi (miðað er við samanlagða álagningu í tekjuskatti og lífeyrisiðgjöldum launafólks). Heimild: OECD, Taxing Wages 2018.

Af 32 OECD-­ríkjum var skatt­lagn­ing lág­launa­hjóna lækkuð í 26 á tíma­bil­inu, en skatt­byrði var aukin í 6 löndum – lang­mest á Íslandi.

Álagn­ing á lág­launa­hjón hér á landi fór úr um 20% í 25% frá árinu 2000 til 2017.

Hinar nor­rænu þjóð­irnar voru áður með meiri skatt­byrði á þennan hóp en Ísland, en hafa allar lækkað þessa skatt­byrði lág­launa­fólks í seinni tíð. Ein­ungis Dan­mörk er enn með meiri álagn­ingu á lág­launa­hjón en Ísland (en þar fær fjöl­skyldu­fólk meira frá vel­ferð­ar­kerf­inu til baka en á Ísland­i).

Að með­al­tali lækk­aði skatt­byrði lág­launa­hjóna um 1,7 %-stig i OECD-­ríkj­un­um, en jókst um 5,1 %-stig á íslandi (sem er um 25% hækkun á skatt­greiðsl­u­m).

Nú er Ísland komið með eina hæstu skatt­byrð­ina á lág­launa­fjöl­skyldur meðal OECD-­ríkja (3. hæstu fyrir ein­stætt for­eldri með 2 börn og sjö­undu hæstu fyrir lág­launa­hjón með 2 börn).

Þessi þróun á Íslandi hefur því ekki ein­ungis verið óvenju­leg, heldur bein­línis ein­stök! Og hún hefur auk­ist veru­lega á síð­ustu 4-5 árum.

Á sama tíma lækk­aði skatt­byrði hátekju­fólks

Eins og ég hef áður rakið þá jókst skatt­byrði lág­tekju­fólks á Íslandi vegna kerf­is­bund­innar rýrn­unar per­sónu­af­slátt­ar­ins (og þar með skatt­leys­is­markanna) og einnig vegna rýrn­unar vaxta- og barna­bóta.

Auglýsing
Í dag er það orðið svo að hjón með börn sem búa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu fá engar vaxta­bæt­ur, nán­ast alveg sama hversu lágar tekjur þau hafa. Vaxta­bætur drag­ast frá álögðum skatti og þegar þær hverf þá eykst skatt­byrð­in.

Það eru ein­ungis ein­stæðir for­eldrar og lands­byggð­ar­fólk sem enn fær slíkar bætur hér á landi – sem þó hafa rýrn­að.

Þörfin fyrir slíkan stuðn­ing er auð­vitað lang­mest á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, þar sem hús­næð­is­verð hefur farið í allra hæstu hæð­ir.

Á sama tíma hefur hátekju- og stór­eigna­fólk notið sér­stakra skatt­fríð­inda í formi fjár­magnstekju­skatts, sem færði þeim mun lægri skatt­byrði en venju­legt vinn­andi fólk býr við.

Brask­arar (há­tekju­menn sem láta pen­ing­ana vinna fyrir sig) eru sem sagt verð­laun­aðir í skatt­kerf­inu en venju­legt vinn­andi fólk skatt­pínt – með vax­andi þunga.

Vegna þeirra fríð­inda sem hátekju- og stór­eigna­fólk býr við þarf sífellt að hækka skatta á lág­launa­fólkið til að ríkið haldi tekjum sín­um.

Svona öfug­snúið er tekju­skatts­kerfið á Íslandi orð­ið.

Skatt­byrði lág­launa­fjöl­skyldna hefur auk­ist meira hér en í nokkru öðru vest­rænu OECD-­ríki á síð­ustu tveimur ára­tug­um.

Er ekki mál að linni og undið sé ofanaf stóru skatta­til­færsl­unni?

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og starfar í hluta­starfi sem sér­fræð­ingur hjá Efl­ingu stétt­ar­fé­lagi.

Skýr­ing: 

Lág­launa­hjón eru skv. skil­grein­ingu OECD hjón eða sam­búð­ar­fólk þar sem annar aðil­inn er með með­al­laun en hinn með tæp­lega þriðj­ung með­al­launa. Þau sem eru með minna en þetta eru undir fátækt­ar­mörk­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, og Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík.
Dagur: Mesta hækkun lægstu launa sem samið hefur verið um í kjarasamningum
Borgarstjórinn í Reykjavík opinberaði hvað felst í tilboði borgarinnar til ófaglærðra starfsmanna Eflingar í sjónvarpsviðtali í kvöld. Hann segir tilboðið upp á mestu hækkun lægstu launa í Íslandssögunni.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Frá baráttufundi á vegum Eflingar fyrr í mánuðinum.
Segja borgina hafa slegið á sáttarhönd láglaunafólks – Verkfallið heldur áfram
Engin lausn er í sjónmáli í deilum Eflingar við Reykjavíkurborg eftir að tilboði sem Efling lagði fram í gær til lausnar á deilunni var ekki tekið.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Krínólín, kjólar og ómældur kvennakraftur!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Konur & krínólin eftir Eddu Björgvinsdóttur.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Sanna Magdalena Mörtudóttir
Láglaunastefnan gerir mann svangan
Kjarninn 19. febrúar 2020
Loftslagsbreytingar, hnignun vistkerfa, fólksflótti, stríðsátök, ójöfnuður og skaðleg markaðssetning er meðal þess sem ógnar heilsu og framtíð barna í öllum löndum.
Loftslagsbreytingar ógn við framtíð allra barna
Ísland er eitt besta landið í veröldinni fyrir börn en samkvæmt nýrri skýrslu UNICEF, WHO og læknaritsins Lancet dregur mikil losun gróðurhúsalofttegunda okkur niður listann yfir sjálfbærni.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Þorsteinn Már Baldvinsson, fyrrverandi og líkast til verðandi forstjóri Samherja.
Búist við að Þorsteinn Már snúi aftur sem forstjóri Samherja í næsta mánuði
Tímabundnu leyfi Þorsteins Más Baldvinssonar frá forstjórastóli Samherja virðist vera að fara að ljúka. Sitjandi forstjóri reiknar með að hann snúi aftur í næsta mánuði. Engin niðurstaða liggur fyrir í rannsókn Samherjamálsins hérlendis.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Útvegsmenn vilja að sjómenn greiði hlutdeild í veiðigjaldi til stjórnvalda
Ein af nítján kröfum Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi er að sjómenn greiði hlut í veiðigjaldi og kolefnisgjaldi. Formanni Sjómannasambands Íslands líst ekki kröfurnar „frekar en endranær.“
Kjarninn 19. febrúar 2020
Hluthafar Arion banka gætu tekið út tugi milljarða úr bankanum í ár
Áframhaldandi breytt fjármögnun, samdráttur í útlánum, stórtæk uppkaup á eigin bréfum og arðgreiðslur sem eru langt umfram hagnað eru allt leiðir sem er verið að fullnýta til að auka getu Arion banka til að greiða út eigið fé bankans í vasa hluthafa.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar