Vaxandi skattpíning láglaunafólks á Íslandi

Stefán Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, segir að skattbyrði láglaunafjölskyldna hafi aukist meira hér en í nokkru öðru vestrænu OECD-ríki á síðustu tveimur áratugum.

Auglýsing

Í nýlegum umræðum um skatta­mál hefur komið fram að skatt­byrði hefur verið færð af hálauna- og stór­eigna­fólki yfir á lægri og milli tekju­hópa á síð­ustu 2-3 ára­tug­um. Þetta hefur bitnað hlut­falls­lega mest á þeim allra lægst laun­uðu (sjá hér).   

Þessi þróun hefur verið ein­stök í hópi vest­rænna OECD-­ríkja. Þar hefur frekar dregið úr skatt­lagn­ingu lág­launa­fólks.

Myndin hér að neðan sýnir breyt­ingu á skatt­byrði lág­launa­hjóna sem eru með tvö börn á fram­færi sínu, í OECD-­ríkj­unum frá 2000 til 2017.Mynd 1: Mest aukning á skattbyrði láglaunahjóna á Íslandi (miðað er við samanlagða álagningu í tekjuskatti og lífeyrisiðgjöldum launafólks). Heimild: OECD, Taxing Wages 2018.

Af 32 OECD-­ríkjum var skatt­lagn­ing lág­launa­hjóna lækkuð í 26 á tíma­bil­inu, en skatt­byrði var aukin í 6 löndum – lang­mest á Íslandi.

Álagn­ing á lág­launa­hjón hér á landi fór úr um 20% í 25% frá árinu 2000 til 2017.

Hinar nor­rænu þjóð­irnar voru áður með meiri skatt­byrði á þennan hóp en Ísland, en hafa allar lækkað þessa skatt­byrði lág­launa­fólks í seinni tíð. Ein­ungis Dan­mörk er enn með meiri álagn­ingu á lág­launa­hjón en Ísland (en þar fær fjöl­skyldu­fólk meira frá vel­ferð­ar­kerf­inu til baka en á Ísland­i).

Að með­al­tali lækk­aði skatt­byrði lág­launa­hjóna um 1,7 %-stig i OECD-­ríkj­un­um, en jókst um 5,1 %-stig á íslandi (sem er um 25% hækkun á skatt­greiðsl­u­m).

Nú er Ísland komið með eina hæstu skatt­byrð­ina á lág­launa­fjöl­skyldur meðal OECD-­ríkja (3. hæstu fyrir ein­stætt for­eldri með 2 börn og sjö­undu hæstu fyrir lág­launa­hjón með 2 börn).

Þessi þróun á Íslandi hefur því ekki ein­ungis verið óvenju­leg, heldur bein­línis ein­stök! Og hún hefur auk­ist veru­lega á síð­ustu 4-5 árum.

Á sama tíma lækk­aði skatt­byrði hátekju­fólks

Eins og ég hef áður rakið þá jókst skatt­byrði lág­tekju­fólks á Íslandi vegna kerf­is­bund­innar rýrn­unar per­sónu­af­slátt­ar­ins (og þar með skatt­leys­is­markanna) og einnig vegna rýrn­unar vaxta- og barna­bóta.

Auglýsing
Í dag er það orðið svo að hjón með börn sem búa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu fá engar vaxta­bæt­ur, nán­ast alveg sama hversu lágar tekjur þau hafa. Vaxta­bætur drag­ast frá álögðum skatti og þegar þær hverf þá eykst skatt­byrð­in.

Það eru ein­ungis ein­stæðir for­eldrar og lands­byggð­ar­fólk sem enn fær slíkar bætur hér á landi – sem þó hafa rýrn­að.

Þörfin fyrir slíkan stuðn­ing er auð­vitað lang­mest á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, þar sem hús­næð­is­verð hefur farið í allra hæstu hæð­ir.

Á sama tíma hefur hátekju- og stór­eigna­fólk notið sér­stakra skatt­fríð­inda í formi fjár­magnstekju­skatts, sem færði þeim mun lægri skatt­byrði en venju­legt vinn­andi fólk býr við.

Brask­arar (há­tekju­menn sem láta pen­ing­ana vinna fyrir sig) eru sem sagt verð­laun­aðir í skatt­kerf­inu en venju­legt vinn­andi fólk skatt­pínt – með vax­andi þunga.

Vegna þeirra fríð­inda sem hátekju- og stór­eigna­fólk býr við þarf sífellt að hækka skatta á lág­launa­fólkið til að ríkið haldi tekjum sín­um.

Svona öfug­snúið er tekju­skatts­kerfið á Íslandi orð­ið.

Skatt­byrði lág­launa­fjöl­skyldna hefur auk­ist meira hér en í nokkru öðru vest­rænu OECD-­ríki á síð­ustu tveimur ára­tug­um.

Er ekki mál að linni og undið sé ofanaf stóru skatta­til­færsl­unni?

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og starfar í hluta­starfi sem sér­fræð­ingur hjá Efl­ingu stétt­ar­fé­lagi.

Skýr­ing: 

Lág­launa­hjón eru skv. skil­grein­ingu OECD hjón eða sam­búð­ar­fólk þar sem annar aðil­inn er með með­al­laun en hinn með tæp­lega þriðj­ung með­al­launa. Þau sem eru með minna en þetta eru undir fátækt­ar­mörk­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Játning Þórólfs: Er á „nippinu“ að herða aðgerðir
„Ég játa að ég er alveg á nippinu [að herða aðgerðir] og er búinn að vera þar lengi,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir, „og það þarf ekki mikið út af að bregða svo ég taki upp blaðið.“
Kjarninn 1. október 2020
Nína Þorkelsdóttir
Hvað er lagalæsi og af hverju skiptir það máli?
Kjarninn 1. október 2020
Píratar eru með svokallaðan flatan strúktúr í flokksstarfi sínu. Kastað var upp á að Jón Þór Ólafsson tæki við embætti flokksformanns.
Helgi Hrafn verður þingflokksformaður og Jón Þór nýr formaður Pírata
Helgi Hrafn Gunnarsson hefur verið kjörinn nýr þingflokksformaður Pírata og kastað hefur verið upp á að Jón Þór Ólafsson verði nýr formaður flokksins, en því embætti fylgja engar formlegar skyldur eða vald.
Kjarninn 1. október 2020
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 21. þáttur: Fyrsti Samúræinn
Kjarninn 1. október 2020
Síðustu daga hefur fjölgað í hópi þeirra sem þurfa á sjúkrahús innlögn að halda vegna COVID-19.
Þrettán á sjúkrahúsi með COVID-19 – tveir í öndunarvél
Sjúklingum sem lagðir hafa verið inn á Landspítalann með COVID-19 hefur fjölgað úr tíu í þrettán frá því í gær. Smitsjúkdómadeild hefur verið breytt í farsóttareiningu og unnið er að skipulagi á lungnadeild svo unnt verði að taka við fleiri COVID-sjúkum.
Kjarninn 1. október 2020
Lilja Alfreðsdóttir er mennta- og menningarmálaráðherra og fer með málefni fjölmiðla í ríkisstjórn Íslands.
Framlög til RÚV skert um 310 milljónir en aðrir fjölmiðlar fá 392 milljóna stuðning
Ríkisstjórnin boðar styrki til einkarekinna fjölmiðla á næsta ári. Frumvarp um slíka verður lagt fram í þriðja sinn í haust. Ráðherra telur að síðustu greiðslur til þeirra hafi verið sanngjörn útfærsla.
Kjarninn 1. október 2020
Útgjöld aukin, tekjur lækka og niðurstaðan er 533 milljarða króna halli á tveimur árum
Stjórnvöld ætla ekki að skera niður eða hækka skatta til að takast á við yfirstandandi kreppu vegna kórónuveirufaraldursins. Í fjárlagafrumvarpi næsta árs kemur fram að tekjur og gjöld verði nánast þau sömu og áætlað er að þau verði í ár.
Kjarninn 1. október 2020
Karl Hafsteinsson, Bjarni Benediktsson, Aldís Hafsteinsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson við undirritun samningsins í morgun
Tæpir fimm milljarðar króna til sveitarfélaganna
Ráðherrar ríkisstjórnarinnar undirrituðu viljayfirlýsingu um að auka fjárveitingar til sveitarfélaganna um tæpa fimm milljarða króna til að bæta skuldastöðu þeirra til næstu fimm ára.
Kjarninn 1. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar