Er ríkið að eyðileggja lífeyrissjóðina?

Kristján Þórður Snæbjarnarson, formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, segir að ein mest aðkallandi spurningin, þegar kemur að kjaramálum, sé hvort að lífeyriskerfið hér á landi sé í raun og veru að virka.

Auglýsing

Þegar líf­eyr­is­sjóð­unum var komið á fót á sínum tíma var hugs­unin sú að söfnun í sjóð­ina myndi hækka eft­ir­launa­greiðslur og bæta lífs­gæði fólks á efri árum. Fólk átti að geta hætt að vinna áhyggju­laust þegar að starfs­lokum kæmi og notið sparn­aðar síns. Greiðslur úr líf­eyr­is­sjóðum áttu að bæt­ast við sann­gjarnar greiðslur almanna­trygg­inga.

Ein mest aðkallandi spurn­ing sam­tím­ans þegar kemur að kjara­málum er sú hvort þetta kerfi sé í raun og veru að virka. Eru ­laun­þeg­arað njóta góðs af líf­eyr­is­sparn­aði sín­um? Hefur rík­is­valdið kippt stoð­unum undan þessu kerfi?

Sátt um sparnað

Á meðal aðila vinnu­mark­að­ar­ins hefur ríkt góð sátt um það mark­mið, að byggja upp öfl­ugan sparnað í gegnum líf­eyr­is­sjóð­ina. Á und­an­förnum árum hafa aðild­ar­fé­lög ASÍ unnið að því að jafna líf­eyr­is­rétt­indi á almennum og opin­berum vinnu­mark­aði. Stórt skref var stigið í tengslum við hið svo­kall­aða ramma­sam­komu­lag þar sem samið var um að mót­fram­lag atvinnu­rek­enda yrði hækkað upp í 11,5% eða um 3,5 pró­sentu­stig. Þar með er búið að móta grund­völl fyrir því að rétt­inda­á­vinnsla iðgjalda í líf­eyr­is­sjóði geti skilað sjóð­fé­lögum 72% af með­al­ævi­tekjum við­kom­andi. Fyrir breyt­ing­una voru iðgjöld að veita að lág­marki 56% af með­al­ævi­tekjum þess sem greitt hafði í líf­eyr­is­sjóð af öllum laun­um. Það sér hver maður að þegar þessi hækkun er farin að skila sér í vasa þeirra sem hafa greitt hækkað iðgjald heila starfsævi þá getur munað veru­lega um þennan sparnað á efri árum.

Auglýsing

Grimmi­legar skerð­ingar

Allt er þetta til sóma. En víkjum þá að afskiptum rík­is­valds­ins. Þetta góða kerfi hefur aldrei fengið að standa í friði. Vegna ágangs rík­is­valds­ins fær kerfið ekki að skila árangri, óhindr­að. Þetta er sorg­legt. Rík­is­valdið virð­ist ekki getað unað við þá hugs­un, að fólk fái að njóta sparn­aðar á efri árum. Einkar grimmi­legum skerð­ingum er beitt af hálfu rík­is­ins. Laun­þegar sem spara í líf­eyr­is­kerf­inu fá minna úr almanna­trygg­inga­kerf­inu, nán­ast sem sparn­aði sínum nem­ur. Þannig kemur rík­is­valdið aftan að laun­þeg­um. Spurn­ingin er orðin stór og aðkallandi: Af hverju á fólk að spara kaupið sitt núna, ef sparn­að­ur­inn leiðir ein­ungis til skerð­inga á öðrum tekjum síð­ar? Viljum við virki­lega að það sé betra að sleppa því að spara?

Afskipti rík­is­ins af kjara­málum

Í tengslum við gerð kjara­samn­inga verður auð­vitað að ræða þessi mál. Full­trúum rík­is­valds­ins er tíð­rætt um að aðkoma rík­is­ins eigi að vera sem minnst, og að aðilar vinnu­mark­að­ar­ins eigi að sjá um að semja sín á milli. Fjár­mála­ráð­herra ítrek­aði þetta sjón­ar­mið í ræðu­stól Alþingis fyrir skömmu. Það er gott og gilt. Það sem flækir málið er hins vegar sú stað­reynd, að rík­is­valdið virð­ist ekki tvínóna við að stíga inn í kjara­málin þegar kemur að því að kippa grund­vell­inum undan kerfum sem vinnu­mark­að­ur­inn hefur með samn­ingum komið á fót. Á meðan svo er, þá er rík­is­valdið auð­vitað ákaf­lega stór aðili að kjara­samn­ingum og verður að koma að borð­inu. Ríkið getur ekki sífellt hoggið úr laun­sátri, eftir á.

Á skjön við heil­brigð mark­mið

Það er sjálf­sögð krafa almenn­ings að þessum skerð­ingum verði alfarið hætt enda eigum við að tryggja öllum mann­sæm­andi elli­líf­eyri. Líf­eyr­is­sparn­aður er afrakstur vinnu fólks og á ekki að leiða til skerð­inga á kjörum síð­ar. Það á ekki að refsa fólki fyrir að spara.

Afskipti rík­is­ins eru hróp­lega á skjön við heil­brigð mark­mið vinnu­mark­að­ar­ins. Sama er uppi á ten­ingn­um þegar kemur að mál­efnum öryrkja. Á vinnu­mark­aði er keppt að því að öryrkjar geti aflað sér tekna og lagt fyr­ir, þrátt fyrir skerta starfs­getu. Rík­is­valdið hins vegar vinnur gegn slíkum mark­mið­um. Fólk fest­ist í lág­launa­gildrum hins opin­bera. Ef tæki­færi gefst til að afla ein­hverra tekna er hver króna tekin af við­kom­andi með skerð­ingum Trygg­inga­stofn­un­ar. Allir bjargir eru bann­að­ar. Jafn­vel vaxta­tekjur af sparn­aði eru teknar inn í skerð­ing­ar­út­reikn­inga.

Órétt­lát stefna

Á sama tíma og þessar skerð­ingar eiga sér stað, styður hið opin­bera dyggi­lega við bakið á þeim sem eiga fyr­ir­tæki, taka arð­greiðslur út úr fyr­ir­tækjum og greiða sára­lítið til sam­fé­lags­ins og sam­neysl­unn­ar.

Svona eru afskipti rík­is­ins. Næst þegar fjár­mála­ráð­herra segir að ríkið eigi ekki að skipta sér af kjara­við­ræð­um, mætti hann gjarnan íhuga þessi mál af meiri dýpt. Hann mætti hugsa um skerð­ing­arnar og hvernig þær eru einmitt dæmi um frek­leg afskipti af kjara­mál­um. Fátt myndi hafa betri áhrif á vinnu­mark­að­inn, en ef rík­is­valdið myndi hætta þessum skerð­ingum á tekjum þeirra sem verst hafa það í sam­fé­lag­inu. Þar er bolt­inn hjá Bjarna.



Höf­undur er for­­maður Raf­­iðn­­að­­ar­­sam­­bands Íslands og 2. vara­­for­­seti Alþýð­u­­sam­­bands Íslands.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður VG.
Kallar eftir heildstæðri úttekt á starfsháttum og viðskiptaháttum Samherja
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður VG, segir að enn sé margt mjög óljóst og óskýrt eftir að hafa rætt við sjávarútvegsráðherra á fundi atvinnuveganefndar í gær. Þar á meðal hæfi ráðherra til að byggja upp traust í kjölfar Samherjamálsins.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Unnur Gunnarsdóttir, forstjóri Fjármálaeftirlitsins.
FME kallar eftir upplýsingum frá íslenskum bönkum um Samherja
Íslensku bankarnir eiga að upplýsa Fjármálaeftirlitið um það hvernig eftirliti þeirra með viðskiptum við Samherja hafi verið háttað.
Kjarninn 21. nóvember 2019
James Hatuikulipi.
Enn einn „hákarlinn“ fellur – Hatuikulipi segir af sér
Allir þrír áhrifamennirnir í Namibíu sem tryggðu Samherja kvóta á undirverði gegn ætluðum mútugreiðslum hafa nú sagt af sér.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Mussila hlýtur Norrænu EdTech verðlaunin
Sprotafyrirtækið Mussila framleiðir hugbúnað sem kennir börnum tónlist í gegnum skapandi umhverfi.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Vitundarvarpið
Vitundarvarpið
Vitundarvarpið – Lífið breyttist eftir að Kamilla kynntist kakóinu
Kjarninn 20. nóvember 2019
Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Menntamálaráðuneytið telur sig hafa uppfyllt eftirlitsskyldu sína með RÚV
Mennta- og menningarmálaráðuneytið tekur ekki afstöðu til ábend­ingar Rík­is­end­ur­skoð­unar um að færa eign­ar­hlut rík­is­ins í RÚV til fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins. Ráðu­neytið segir að það sé Alþingis að ákvarða um slíkt.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Haukur ráðinn framkvæmdastjóri fjármálastöðugleika hjá Seðlabankanum
Enn hefur ekki verið ráðið í stöðu varaseðlabankastjóra á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Ásta Svavarsdóttir
Þú ert svo sæt svona réttindalaus
Kjarninn 20. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiInnlent