Er ríkið að eyðileggja lífeyrissjóðina?

Kristján Þórður Snæbjarnarson, formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, segir að ein mest aðkallandi spurningin, þegar kemur að kjaramálum, sé hvort að lífeyriskerfið hér á landi sé í raun og veru að virka.

Auglýsing

Þegar líf­eyr­is­sjóð­unum var komið á fót á sínum tíma var hugs­unin sú að söfnun í sjóð­ina myndi hækka eft­ir­launa­greiðslur og bæta lífs­gæði fólks á efri árum. Fólk átti að geta hætt að vinna áhyggju­laust þegar að starfs­lokum kæmi og notið sparn­aðar síns. Greiðslur úr líf­eyr­is­sjóðum áttu að bæt­ast við sann­gjarnar greiðslur almanna­trygg­inga.

Ein mest aðkallandi spurn­ing sam­tím­ans þegar kemur að kjara­málum er sú hvort þetta kerfi sé í raun og veru að virka. Eru ­laun­þeg­arað njóta góðs af líf­eyr­is­sparn­aði sín­um? Hefur rík­is­valdið kippt stoð­unum undan þessu kerfi?

Sátt um sparnað

Á meðal aðila vinnu­mark­að­ar­ins hefur ríkt góð sátt um það mark­mið, að byggja upp öfl­ugan sparnað í gegnum líf­eyr­is­sjóð­ina. Á und­an­förnum árum hafa aðild­ar­fé­lög ASÍ unnið að því að jafna líf­eyr­is­rétt­indi á almennum og opin­berum vinnu­mark­aði. Stórt skref var stigið í tengslum við hið svo­kall­aða ramma­sam­komu­lag þar sem samið var um að mót­fram­lag atvinnu­rek­enda yrði hækkað upp í 11,5% eða um 3,5 pró­sentu­stig. Þar með er búið að móta grund­völl fyrir því að rétt­inda­á­vinnsla iðgjalda í líf­eyr­is­sjóði geti skilað sjóð­fé­lögum 72% af með­al­ævi­tekjum við­kom­andi. Fyrir breyt­ing­una voru iðgjöld að veita að lág­marki 56% af með­al­ævi­tekjum þess sem greitt hafði í líf­eyr­is­sjóð af öllum laun­um. Það sér hver maður að þegar þessi hækkun er farin að skila sér í vasa þeirra sem hafa greitt hækkað iðgjald heila starfsævi þá getur munað veru­lega um þennan sparnað á efri árum.

Auglýsing

Grimmi­legar skerð­ingar

Allt er þetta til sóma. En víkjum þá að afskiptum rík­is­valds­ins. Þetta góða kerfi hefur aldrei fengið að standa í friði. Vegna ágangs rík­is­valds­ins fær kerfið ekki að skila árangri, óhindr­að. Þetta er sorg­legt. Rík­is­valdið virð­ist ekki getað unað við þá hugs­un, að fólk fái að njóta sparn­aðar á efri árum. Einkar grimmi­legum skerð­ingum er beitt af hálfu rík­is­ins. Laun­þegar sem spara í líf­eyr­is­kerf­inu fá minna úr almanna­trygg­inga­kerf­inu, nán­ast sem sparn­aði sínum nem­ur. Þannig kemur rík­is­valdið aftan að laun­þeg­um. Spurn­ingin er orðin stór og aðkallandi: Af hverju á fólk að spara kaupið sitt núna, ef sparn­að­ur­inn leiðir ein­ungis til skerð­inga á öðrum tekjum síð­ar? Viljum við virki­lega að það sé betra að sleppa því að spara?

Afskipti rík­is­ins af kjara­málum

Í tengslum við gerð kjara­samn­inga verður auð­vitað að ræða þessi mál. Full­trúum rík­is­valds­ins er tíð­rætt um að aðkoma rík­is­ins eigi að vera sem minnst, og að aðilar vinnu­mark­að­ar­ins eigi að sjá um að semja sín á milli. Fjár­mála­ráð­herra ítrek­aði þetta sjón­ar­mið í ræðu­stól Alþingis fyrir skömmu. Það er gott og gilt. Það sem flækir málið er hins vegar sú stað­reynd, að rík­is­valdið virð­ist ekki tvínóna við að stíga inn í kjara­málin þegar kemur að því að kippa grund­vell­inum undan kerfum sem vinnu­mark­að­ur­inn hefur með samn­ingum komið á fót. Á meðan svo er, þá er rík­is­valdið auð­vitað ákaf­lega stór aðili að kjara­samn­ingum og verður að koma að borð­inu. Ríkið getur ekki sífellt hoggið úr laun­sátri, eftir á.

Á skjön við heil­brigð mark­mið

Það er sjálf­sögð krafa almenn­ings að þessum skerð­ingum verði alfarið hætt enda eigum við að tryggja öllum mann­sæm­andi elli­líf­eyri. Líf­eyr­is­sparn­aður er afrakstur vinnu fólks og á ekki að leiða til skerð­inga á kjörum síð­ar. Það á ekki að refsa fólki fyrir að spara.

Afskipti rík­is­ins eru hróp­lega á skjön við heil­brigð mark­mið vinnu­mark­að­ar­ins. Sama er uppi á ten­ingn­um þegar kemur að mál­efnum öryrkja. Á vinnu­mark­aði er keppt að því að öryrkjar geti aflað sér tekna og lagt fyr­ir, þrátt fyrir skerta starfs­getu. Rík­is­valdið hins vegar vinnur gegn slíkum mark­mið­um. Fólk fest­ist í lág­launa­gildrum hins opin­bera. Ef tæki­færi gefst til að afla ein­hverra tekna er hver króna tekin af við­kom­andi með skerð­ingum Trygg­inga­stofn­un­ar. Allir bjargir eru bann­að­ar. Jafn­vel vaxta­tekjur af sparn­aði eru teknar inn í skerð­ing­ar­út­reikn­inga.

Órétt­lát stefna

Á sama tíma og þessar skerð­ingar eiga sér stað, styður hið opin­bera dyggi­lega við bakið á þeim sem eiga fyr­ir­tæki, taka arð­greiðslur út úr fyr­ir­tækjum og greiða sára­lítið til sam­fé­lags­ins og sam­neysl­unn­ar.

Svona eru afskipti rík­is­ins. Næst þegar fjár­mála­ráð­herra segir að ríkið eigi ekki að skipta sér af kjara­við­ræð­um, mætti hann gjarnan íhuga þessi mál af meiri dýpt. Hann mætti hugsa um skerð­ing­arnar og hvernig þær eru einmitt dæmi um frek­leg afskipti af kjara­mál­um. Fátt myndi hafa betri áhrif á vinnu­mark­að­inn, en ef rík­is­valdið myndi hætta þessum skerð­ingum á tekjum þeirra sem verst hafa það í sam­fé­lag­inu. Þar er bolt­inn hjá Bjarna.



Höf­undur er for­­maður Raf­­iðn­­að­­ar­­sam­­bands Íslands og 2. vara­­for­­seti Alþýð­u­­sam­­bands Íslands.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eftir samrunan er búist við að TM verði dótturfélag Kviku.
Samrunaviðræður Kviku og TM hafnar
Stjórnir Kviku banka og TM samþykktu í dag að hefja viðræður um sameiningu félaganna tveggja í dag.
Kjarninn 28. september 2020
Jacinda Ardern, forsætisráðherra Nýja-Sjálands.
Ardern vill fresta lokun álvers Rio Tinto með ríkisstuðningi
Forsætisráðherra Nýja-Sjálands er tilbúin að niðurgreiða rafmagn til Rio Tinto til þess að seinka lokun álvers á þeirra vegum þar í landi, nái hún kjöri í næstu kosningum.
Kjarninn 28. september 2020
Jón Snædal
Dánaraðstoð eða líknardráp
Kjarninn 28. september 2020
Alma Möller, landlæknir.
Fólk sem fékk COVID hefur fengið lungnabólgu löngu síðar
Dæmi eru um að fólk sem fékk COVID-19 í vetur hafi fengið lungnabólgu mörgum vikum síðar. Það er mat bæði landlæknis og sóttvarnalæknis að þó að ónæmi fyrir kórónuveirunni sé til staðar hjá þessum hópi verði hann að fara varlega.
Kjarninn 28. september 2020
Jón Steindór Valdimarsson
Hálfur björgunarhringur dugar skammt
Kjarninn 28. september 2020
Drífa Snædal
Vitræn umræða um efnahagsmál: Átta atriði sem Samtök atvinnulífsins mættu hafa í huga
Kjarninn 28. september 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Þetta er alls ekki búið“
„Við megum ekki slaka á,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir. „Þetta er alls ekki búið.“ Varúðarráðstafanir séu „klárlega“ komnar til að vera í einhverja mánuði í viðbót.
Kjarninn 28. september 2020
Störukeppni á vinnumarkaði
Samtök atvinnulífsins hafa boðað atkvæðagreiðslu um hvort segja eigi upp Lífskjarasamningnum. Verkalýðshreyfingin telur að forsendur samningsins standi og trúir því ekki að samstaða sé um það á meðal atvinnurekenda að leggja í stríð á vinnumarkaði.
Kjarninn 28. september 2020
Meira úr sama flokkiInnlent