Lýðræðið, skattatilfærslan og músin sem læðist

Þorsteinn Vilhjálmsson segir ríkisstjórnina standa á krossgötum. Framundan sé það ögrandi verkefni að leggja sitt af mörkum til kjaraviðræðna vinnumarkaðarins með ýmsum hætti og víkja þar með af braut sérhagsmuna og spillingar.

Auglýsing

Fróð­legt hefur verið að fylgj­ast með fyrstu við­brögðum við vand­aðri skýrslu þeirra Ind­riða Þor­láks­sonar og Stef­áns Ólafs­sonar um íslenska tekju­skatts­kerf­ið. Í fyrstu ríkti þögn eins og menn átt­uðu sig ekki á því að skýrslan er afar vönduð og skrifuð af yfir­burða þekk­ingu – og sætir þannig miklum tíð­indum í íslenskri þjóð­mála­um­ræðu. En björn­inn vakn­aði á sunnu­dags­morgun í Silfr­inu.

Mér sýn­ist að því verði vart í móti mælt að tekju­skatts­byrði á Íslandi hafi færst á und­an­förnum ára­tugum frá þeim tekju­hæstu til þeirra sem minnstar hafa tekj­urn­ar. Sumir halda því fram að þetta hafi allt gerst sam­kvæmt leik­reglum lýð­ræð­is­ins. Það er þó því miður aðeins hálf­sann­leik­ur, því að músin sem læð­ist á það til að gabba fólk til verka í smá­skömmtum þannig að fáir geri sér grein fyrir hvað í þeim fel­st, og slíkt getur ekki talist til lýð­ræð­is.

Þetta er rakið og útskýrt í skýrsl­unni allar götur frá 1993 eða svo, til dæmis hvernig skattar af hæstu tekjum hafa verið lækk­aðir vís­vit­andi og skatt­leys­is­mörkum haldið föstum í krónu­tölu milli ára með þeim afleið­ingum – sem voru auð­vitað fyr­ir­sjá­an­legar ef menn hefðu viljað sjá – að skatt­byrði á lág­launa­fólk jókst mjög. En þessa sögu má rekja lengra aftur í tím­ann.

Auglýsing
Á árunum frá því um 1950 til 1990 eða svo ríkti hér á landi mikil verð­bólga sem skekkti bæði sjálft verð­lagið og ýmiss konar ákvarð­anir manna. Ein leiðin til þess er ‘að­ferð hinnar föstu krónu­tölu.’ Ef stjórn­mála­menn höfðu til dæmis ákveðið að verja til­tek­inni fjár­hæð til ákveð­innar starf­semi næsta ár en vildu svo í raun draga úr henni fram­vegis svo að lítið bæri á, þá gátu þeir gert það með því að halda krónu­töl­unni fastri ár eftir ár þar til að verð­bólgan hafði gert hana verð­lausa. “Þetta var mikið tek­ið” hjá stjórn­mála­mönn­um, eins afgreiðslu­fólk í búðum segir um vör­urn­ar.

Þessi aðferð var ekki bara notuð óspart í fjár­veit­ingum heldur einnig til dæmis í ákvörð­unum í fjár­lögum um álagn­ingu tekju­skatts. Í skatt­stiga eru settar niður tölur sem ákvarða til dæmis skatt­leys­is­mörk og tekju­mörk þar sem álagn­ing­ar­pró­sentan breyt­ist (yf­ir­leitt til hækk­unar með vax­andi tekj­u­m). Hinar ýmsu rík­is­stjórnir eft­ir­stríðs­ár­anna komust að því að þær gátu – svo að lítið bæri á -- haldið þessum krónu­tölum föstum frá ári til árs. Þannig leit út fyrir að ekk­ert hefði breyst í skatta­kerf­inu milli ára, þegar reyndin var hins vegar sú, vegna verð­bólgu og launa­hækk­ana, að bæði hækk­uðu skattar á lægstu tekjur veru­lega og auk þess fækk­aði þeim sem greiddu enga skatta vegna lágra tekna. Með þess­ari aðferð fékk rík­is­stjórn hvers tíma kær­komna hjálp við það erf­iða verk­efni að hækka tekjur rík­is­sjóðs til móts við vax­andi verk­efni hans á þessum tíma, vegna hvers konar inn­viða svo sem velferð­ar­mála, skóla­halds, heil­brigð­is­mála, sam­göngu­mála og svo fram­veg­is.

Auglýsing
Ríkisstjórn okkar stendur nú á kross­götum á ferli sín­um. Framundan er það ögrandi verk­efni að leggja sitt af mörkum til kjara­við­ræðna vinnu­mark­að­ar­ins með því að taka ræki­lega til hendi í skatt­kerfi okk­ar, vinda ofan af afrekum mús­ar­innar sem lædd­ist og stuðla þannig enn betur að þeim stöð­ug­leika sem menn segj­ast vilja hafa, í stað óstöð­ug­leik­ans sem rang­lát tekju­skipt­ing leiðir af sér með kraum­andi óánægju, ólgu og átök­um. Með því mundi stjórnin víkja af þeirri braut sér­hags­muna og spill­ingar sem hún hefur fylgt fram að þessu og sýna okkur að henni er umhugað um almanna­heill, þrátt fyrir allt.

Flokk­arnir sem standa að núver­andi rík­is­stjórn hafa sam­tals 35 þing­menn af 63. Af þessum 35 eru 16 sjálf­stæð­is­menn en þeir hafa, með þegj­andi sam­þykki hinna 19, hagað sér eins og þeir væru 20-25, en það eru gamlar tölur sem kjós­endur hafa breytt. Þannig hefur hingað til stefnt í það að þessi stjórn yrði í  raun skráð á blöð sög­unnar sem hægri stjórn. En ef hún snýr nú við blað­inu eins og hér er lagt til, þá yrði hún kannski kölluð miðju­stjórn eins og flestir hefðu vænt­an­lega gert ráð fyrir þegar hún var mynd­uð.

Höf­undur er pró­fessor á eft­ir­launum og áhuga­maður um þjóð­fé­lags­mál.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kristrún í formannsframboð: „Samfylkingin þarf að ná virkari tengingu við venjulegt fólk“
Kristrún Frostadóttir ætlar sér að verða næsti formaður Samfylkingarinnar. Hún ætlar að leggja áherslu á kjarnamál jafnaðarmanna, jákvæða pólitík, meiri samkennd og minni einstaklingshyggju. „Ég veit að það er hægt að stjórna landinu betur.“
Kjarninn 19. ágúst 2022
Í könnuninni var spurt hvaða verkalýðsleiðtoga fólk treysti helst til að leiða ASÍ. Auk þessara fjögurra var nafn Kristjáns Þórðar Snæbjarnarsonar á listanum.
Reykvíkingar, háskólamenntaðir og kjósendur Vinstri grænna báru mest traust til Drífu
Drífa Snædal naut mests trausts kjósenda allra flokka nema Sósíalistaflokks Íslands til þess að leiða Alþýðusamband áfram næstu tvö árin, samkvæmt niðurstöðum nýlegrar könnunar sem Gallup var falið að framkvæma.
Kjarninn 19. ágúst 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - Húðtóna heyrnartól frá Kardashian
Kjarninn 19. ágúst 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Nýr íslenskur „banki“
Kjarninn 19. ágúst 2022
Sjúklingar þurfa ekki að eiga snjallsíma til að nýta sér þjónustu Uber Health.
Uber haslar sér völl í heilbrigðisþjónustu
Ástralskir læknar geta nú bókað akstur fyrir sjúklinga sína á læknastofur og sjúkrahús hjá farveitunni Uber. Margir hafa lýst yfir efasemdum um að fyrirtækinu sé treystandi fyrir heilbrigðisupplýsingum fólks.
Kjarninn 19. ágúst 2022
Björk um Katrínu Jakobsdóttur: „Hún hefur ekki gert neitt fyrir umhverfið“
Þekktasta tónlistarkona Íslandssögunnar segir að forsætisráðherra hafi gert sig fokreiða árið 2019 með því að draga sig út úr því að lýsa yfir neyðarástandi í loftslagsmálum með henni og Gretu Thunberg.
Kjarninn 19. ágúst 2022
Þorsteinn Víglundsson
Vinnumarkaður í úlfakreppu
Kjarninn 19. ágúst 2022
Kristrún Frostadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
Kristrún boðar til fundar– Telur að Samfylkingin geti náð aftur vopnum sínum
Kristrún Frostadóttir mun tilkynna um framboð sitt til formann Samfylkingarinnar á fundi í dag. Þar ætlar hún að segja frá því hvernig hún telur að endurvekja megi „von og trú fólks á að það sé hægt að breyta og reka samfélagið okkar betur.“
Kjarninn 19. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar