Lýðræðið, skattatilfærslan og músin sem læðist

Þorsteinn Vilhjálmsson segir ríkisstjórnina standa á krossgötum. Framundan sé það ögrandi verkefni að leggja sitt af mörkum til kjaraviðræðna vinnumarkaðarins með ýmsum hætti og víkja þar með af braut sérhagsmuna og spillingar.

Auglýsing

Fróð­legt hefur verið að fylgj­ast með fyrstu við­brögðum við vand­aðri skýrslu þeirra Ind­riða Þor­láks­sonar og Stef­áns Ólafs­sonar um íslenska tekju­skatts­kerf­ið. Í fyrstu ríkti þögn eins og menn átt­uðu sig ekki á því að skýrslan er afar vönduð og skrifuð af yfir­burða þekk­ingu – og sætir þannig miklum tíð­indum í íslenskri þjóð­mála­um­ræðu. En björn­inn vakn­aði á sunnu­dags­morgun í Silfr­inu.

Mér sýn­ist að því verði vart í móti mælt að tekju­skatts­byrði á Íslandi hafi færst á und­an­förnum ára­tugum frá þeim tekju­hæstu til þeirra sem minnstar hafa tekj­urn­ar. Sumir halda því fram að þetta hafi allt gerst sam­kvæmt leik­reglum lýð­ræð­is­ins. Það er þó því miður aðeins hálf­sann­leik­ur, því að músin sem læð­ist á það til að gabba fólk til verka í smá­skömmtum þannig að fáir geri sér grein fyrir hvað í þeim fel­st, og slíkt getur ekki talist til lýð­ræð­is.

Þetta er rakið og útskýrt í skýrsl­unni allar götur frá 1993 eða svo, til dæmis hvernig skattar af hæstu tekjum hafa verið lækk­aðir vís­vit­andi og skatt­leys­is­mörkum haldið föstum í krónu­tölu milli ára með þeim afleið­ingum – sem voru auð­vitað fyr­ir­sjá­an­legar ef menn hefðu viljað sjá – að skatt­byrði á lág­launa­fólk jókst mjög. En þessa sögu má rekja lengra aftur í tím­ann.

Auglýsing
Á árunum frá því um 1950 til 1990 eða svo ríkti hér á landi mikil verð­bólga sem skekkti bæði sjálft verð­lagið og ýmiss konar ákvarð­anir manna. Ein leiðin til þess er ‘að­ferð hinnar föstu krónu­tölu.’ Ef stjórn­mála­menn höfðu til dæmis ákveðið að verja til­tek­inni fjár­hæð til ákveð­innar starf­semi næsta ár en vildu svo í raun draga úr henni fram­vegis svo að lítið bæri á, þá gátu þeir gert það með því að halda krónu­töl­unni fastri ár eftir ár þar til að verð­bólgan hafði gert hana verð­lausa. “Þetta var mikið tek­ið” hjá stjórn­mála­mönn­um, eins afgreiðslu­fólk í búðum segir um vör­urn­ar.

Þessi aðferð var ekki bara notuð óspart í fjár­veit­ingum heldur einnig til dæmis í ákvörð­unum í fjár­lögum um álagn­ingu tekju­skatts. Í skatt­stiga eru settar niður tölur sem ákvarða til dæmis skatt­leys­is­mörk og tekju­mörk þar sem álagn­ing­ar­pró­sentan breyt­ist (yf­ir­leitt til hækk­unar með vax­andi tekj­u­m). Hinar ýmsu rík­is­stjórnir eft­ir­stríðs­ár­anna komust að því að þær gátu – svo að lítið bæri á -- haldið þessum krónu­tölum föstum frá ári til árs. Þannig leit út fyrir að ekk­ert hefði breyst í skatta­kerf­inu milli ára, þegar reyndin var hins vegar sú, vegna verð­bólgu og launa­hækk­ana, að bæði hækk­uðu skattar á lægstu tekjur veru­lega og auk þess fækk­aði þeim sem greiddu enga skatta vegna lágra tekna. Með þess­ari aðferð fékk rík­is­stjórn hvers tíma kær­komna hjálp við það erf­iða verk­efni að hækka tekjur rík­is­sjóðs til móts við vax­andi verk­efni hans á þessum tíma, vegna hvers konar inn­viða svo sem velferð­ar­mála, skóla­halds, heil­brigð­is­mála, sam­göngu­mála og svo fram­veg­is.

Auglýsing
Ríkisstjórn okkar stendur nú á kross­götum á ferli sín­um. Framundan er það ögrandi verk­efni að leggja sitt af mörkum til kjara­við­ræðna vinnu­mark­að­ar­ins með því að taka ræki­lega til hendi í skatt­kerfi okk­ar, vinda ofan af afrekum mús­ar­innar sem lædd­ist og stuðla þannig enn betur að þeim stöð­ug­leika sem menn segj­ast vilja hafa, í stað óstöð­ug­leik­ans sem rang­lát tekju­skipt­ing leiðir af sér með kraum­andi óánægju, ólgu og átök­um. Með því mundi stjórnin víkja af þeirri braut sér­hags­muna og spill­ingar sem hún hefur fylgt fram að þessu og sýna okkur að henni er umhugað um almanna­heill, þrátt fyrir allt.

Flokk­arnir sem standa að núver­andi rík­is­stjórn hafa sam­tals 35 þing­menn af 63. Af þessum 35 eru 16 sjálf­stæð­is­menn en þeir hafa, með þegj­andi sam­þykki hinna 19, hagað sér eins og þeir væru 20-25, en það eru gamlar tölur sem kjós­endur hafa breytt. Þannig hefur hingað til stefnt í það að þessi stjórn yrði í  raun skráð á blöð sög­unnar sem hægri stjórn. En ef hún snýr nú við blað­inu eins og hér er lagt til, þá yrði hún kannski kölluð miðju­stjórn eins og flestir hefðu vænt­an­lega gert ráð fyrir þegar hún var mynd­uð.

Höf­undur er pró­fessor á eft­ir­launum og áhuga­maður um þjóð­fé­lags­mál.

Skiptastjóri segir að forsvarsmenn Primera hafi mögulega valdið félaginu tjóni
Í skýrslu skiptastjóra þrotabúsins kemur fram að forsvarsmenn flugfélagsins Primera air kunni að hafa bakað félaginu tjóni í tveimur tilvika. Skiptastjóri hyggst höfða riftunarmál og reyna að endurheimta um 520 milljónir króna.
Kjarninn 20. febrúar 2019
FEB: Sú óréttláta skerðing sem viðgengst í dag stuðlar að fátækt meðal eldri borgara
Félag eldri borgara fagnar kröfu stéttarfélaga og sambanda innan ASÍ um að stigið verði ákveðið skref til lækkunar á skerðingu almannatrygginga úr 45 prósent í 30 prósent vegna lífeyris frá lífeyrissjóðum.
Kjarninn 20. febrúar 2019
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Segir það hafa legið fyrir að ríkisstjórnin myndi ekki setja á hátekjuskatt
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra segir að skattkerfisbreytingar ríkisstjórnarinnar hafi verið kynntar og að það hafi jafnframt legið fyrir, frá því að núverandi ríkisstjórn var mynduð, að hún væri ekki að „fara í hátekjuskatt“.
Kjarninn 20. febrúar 2019
Stál í stál - Líkur á verkföllum hafa aukist
Útspili stjórnvalda í kjaraviðræðunum var illa tekið hjá verkalýðshreyfingunni. Eru verkföll í kortunum?
Kjarninn 20. febrúar 2019
Bakkavararbræður vilja rannsókn á Klakka
Lýstar kröfur í nauðasamningum Exista námu upphaflega tæplega 300 milljörðum króna og aðeins hluti þeirra hefur fengist greiddur.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Hvalveiðar heimilaðar næstu fimm árin
Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, studdist við ráðgjöf Hafró.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Forseti ASÍ: Dagur „vonbrigða“ sem liðkar ekki fyrir kjarasamningum
Forseti ASÍ segir útspil stjórnvalda í kjaraviðræðum ekki til þess fallið að liðka fyrir kjarasamningum.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Útspil stjórnvalda - Vilja minnka skattbyrði á lágtekjufólk
Verkalýðshreyfingin er ósátt við útspil stjórnvalda í kjaraviðræðum.
Kjarninn 19. febrúar 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar