Lýðræðið, skattatilfærslan og músin sem læðist

Þorsteinn Vilhjálmsson segir ríkisstjórnina standa á krossgötum. Framundan sé það ögrandi verkefni að leggja sitt af mörkum til kjaraviðræðna vinnumarkaðarins með ýmsum hætti og víkja þar með af braut sérhagsmuna og spillingar.

Auglýsing

Fróð­legt hefur verið að fylgj­ast með fyrstu við­brögðum við vand­aðri skýrslu þeirra Ind­riða Þor­láks­sonar og Stef­áns Ólafs­sonar um íslenska tekju­skatts­kerf­ið. Í fyrstu ríkti þögn eins og menn átt­uðu sig ekki á því að skýrslan er afar vönduð og skrifuð af yfir­burða þekk­ingu – og sætir þannig miklum tíð­indum í íslenskri þjóð­mála­um­ræðu. En björn­inn vakn­aði á sunnu­dags­morgun í Silfr­inu.

Mér sýn­ist að því verði vart í móti mælt að tekju­skatts­byrði á Íslandi hafi færst á und­an­förnum ára­tugum frá þeim tekju­hæstu til þeirra sem minnstar hafa tekj­urn­ar. Sumir halda því fram að þetta hafi allt gerst sam­kvæmt leik­reglum lýð­ræð­is­ins. Það er þó því miður aðeins hálf­sann­leik­ur, því að músin sem læð­ist á það til að gabba fólk til verka í smá­skömmtum þannig að fáir geri sér grein fyrir hvað í þeim fel­st, og slíkt getur ekki talist til lýð­ræð­is.

Þetta er rakið og útskýrt í skýrsl­unni allar götur frá 1993 eða svo, til dæmis hvernig skattar af hæstu tekjum hafa verið lækk­aðir vís­vit­andi og skatt­leys­is­mörkum haldið föstum í krónu­tölu milli ára með þeim afleið­ingum – sem voru auð­vitað fyr­ir­sjá­an­legar ef menn hefðu viljað sjá – að skatt­byrði á lág­launa­fólk jókst mjög. En þessa sögu má rekja lengra aftur í tím­ann.

Auglýsing
Á árunum frá því um 1950 til 1990 eða svo ríkti hér á landi mikil verð­bólga sem skekkti bæði sjálft verð­lagið og ýmiss konar ákvarð­anir manna. Ein leiðin til þess er ‘að­ferð hinnar föstu krónu­tölu.’ Ef stjórn­mála­menn höfðu til dæmis ákveðið að verja til­tek­inni fjár­hæð til ákveð­innar starf­semi næsta ár en vildu svo í raun draga úr henni fram­vegis svo að lítið bæri á, þá gátu þeir gert það með því að halda krónu­töl­unni fastri ár eftir ár þar til að verð­bólgan hafði gert hana verð­lausa. “Þetta var mikið tek­ið” hjá stjórn­mála­mönn­um, eins afgreiðslu­fólk í búðum segir um vör­urn­ar.

Þessi aðferð var ekki bara notuð óspart í fjár­veit­ingum heldur einnig til dæmis í ákvörð­unum í fjár­lögum um álagn­ingu tekju­skatts. Í skatt­stiga eru settar niður tölur sem ákvarða til dæmis skatt­leys­is­mörk og tekju­mörk þar sem álagn­ing­ar­pró­sentan breyt­ist (yf­ir­leitt til hækk­unar með vax­andi tekj­u­m). Hinar ýmsu rík­is­stjórnir eft­ir­stríðs­ár­anna komust að því að þær gátu – svo að lítið bæri á -- haldið þessum krónu­tölum föstum frá ári til árs. Þannig leit út fyrir að ekk­ert hefði breyst í skatta­kerf­inu milli ára, þegar reyndin var hins vegar sú, vegna verð­bólgu og launa­hækk­ana, að bæði hækk­uðu skattar á lægstu tekjur veru­lega og auk þess fækk­aði þeim sem greiddu enga skatta vegna lágra tekna. Með þess­ari aðferð fékk rík­is­stjórn hvers tíma kær­komna hjálp við það erf­iða verk­efni að hækka tekjur rík­is­sjóðs til móts við vax­andi verk­efni hans á þessum tíma, vegna hvers konar inn­viða svo sem velferð­ar­mála, skóla­halds, heil­brigð­is­mála, sam­göngu­mála og svo fram­veg­is.

Auglýsing
Ríkisstjórn okkar stendur nú á kross­götum á ferli sín­um. Framundan er það ögrandi verk­efni að leggja sitt af mörkum til kjara­við­ræðna vinnu­mark­að­ar­ins með því að taka ræki­lega til hendi í skatt­kerfi okk­ar, vinda ofan af afrekum mús­ar­innar sem lædd­ist og stuðla þannig enn betur að þeim stöð­ug­leika sem menn segj­ast vilja hafa, í stað óstöð­ug­leik­ans sem rang­lát tekju­skipt­ing leiðir af sér með kraum­andi óánægju, ólgu og átök­um. Með því mundi stjórnin víkja af þeirri braut sér­hags­muna og spill­ingar sem hún hefur fylgt fram að þessu og sýna okkur að henni er umhugað um almanna­heill, þrátt fyrir allt.

Flokk­arnir sem standa að núver­andi rík­is­stjórn hafa sam­tals 35 þing­menn af 63. Af þessum 35 eru 16 sjálf­stæð­is­menn en þeir hafa, með þegj­andi sam­þykki hinna 19, hagað sér eins og þeir væru 20-25, en það eru gamlar tölur sem kjós­endur hafa breytt. Þannig hefur hingað til stefnt í það að þessi stjórn yrði í  raun skráð á blöð sög­unnar sem hægri stjórn. En ef hún snýr nú við blað­inu eins og hér er lagt til, þá yrði hún kannski kölluð miðju­stjórn eins og flestir hefðu vænt­an­lega gert ráð fyrir þegar hún var mynd­uð.

Höf­undur er pró­fessor á eft­ir­launum og áhuga­maður um þjóð­fé­lags­mál.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ísak Már Jóhannesson
Má bjóða þér skógarelda með kaffinu?
Kjarninn 26. september 2020
Sæunn Kjartansdóttir
Tímaskekkja
Kjarninn 26. september 2020
Vilhjálmur Árnason gagnrýndi nýtt frumvarp um fæðingarorlof í aðsendri grein í Morgunblaðinu í morgun.
Telur ný heildarlög um fæðingarorlof skerða frelsi fjölskyldna
Í aðsendri grein í Morgunblaðinu segir Vilhjálmur Árnason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, að nýtt frumvarp um fæðingarorlof feli í sér skerðingu á frelsi fjölskyldna. Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, segir frumvarpið auka jafnrétti.
Kjarninn 26. september 2020
Jón Guðni Kristjánsson
Diplómatískt stórslys
Kjarninn 26. september 2020
Stefán Ólafsson
Lækkun tryggingagjalds leysir vandann
Kjarninn 26. september 2020
Sjávarútvegurinn sterk stoð þegar aðrar bresta
Rækja selst illa þegar Bretum er sagt að vinna heima og fáir borða þorskhnakka á Zoom-fundum. Heiðrún Lind Marteinsdóttir framkvæmdastjóri SFS segir í ítarlegu viðtali við Kjarnann að áskoranir séu í sjávarútvegi vegna óvissunnar sem fylgir faraldrinum.
Kjarninn 26. september 2020
38 ný smit í gær
Alls greindust 38 manns með COVID-19 hér á landi í gær. Nú eru 435 í einangrun vegna sjúkdómsins en í sóttkví eru 1.780.
Kjarninn 26. september 2020
Brenglað bragðskyn eftir COVID –„Þetta er bara allt svo steikt!“
Hann finnur myglubragð af papriku og „COVID-lykt“ í miðbænum. Það skrítnasta er þó að hann finnur alls enga skítafýlu. Háskólaneminn Kolbeinn Arnarson fékk COVID-19 síðasta vetur og segir einangrunina, sem stóð í mánuð, hafa tekið verulega á.
Kjarninn 26. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar