Mynd: Bára Huld Beck

Vilja lækka skatta á alla sem eru með undir 900 þúsund krónur á mánuði

Í skýrslu um breytingar á skattkerfinu sem unnin var fyrir Eflingu eru lagðar til róttækar breytingar á skattkerfinu sem eiga að lækka skatta á 90 prósent framteljenda. Til þess þarf ríkið að auka tekjur sínar um tugi milljarða. Skýrsluhöfundar leggja til að það verði gert með auknum álögum á hátekjuhópa, stóreignafólk, auknu skatteftirliti og stóraukinni skattheimtu fyrir nýtingu auðlinda.

Koma þarf á stíg­andi skatt­kerfi með fjórum til fimm skatt­þrep­um, hækka þarf fjár­magnstekju­skatt til sam­ræmis við það sem almennt tíðkast á hinum Norð­ur­lönd­unum og breyta skatt­lagn­ingu rekstr­ar­hagn­aðar til sam­ræmis við skatt á launa­tekj­ur. Þá þarf að bæta fram­kvæmd reikn­aðs end­ur­gjalds sjálf­stætt starf­andi aðila þannig að end­ur­gjaldið verði einnig látið taka til fjár­mála­starf­semi, leggja þarf á stór­eigna­skatt með frí­tekju­marki fyrir eðli­legt verð­mæti íbúð­ar­hús­næð­is, sum­ar­húsa og einka­bif­reiða og sann­gjörn auð­linda­gjöld „fyrir allar atvinnu­greinar sem nýta sam­eig­in­legar auð­lindir þjóð­ar­inn­ar.”

Þá þarf að efla skatt­eft­ir­lit og herða eft­ir­fylgni skatt­rann­sókna og dóma.

Þetta eru helstu aðgerðir og til­lögur sem lagðar eru fram í skýrslu sem Stefán Ólafs­son, pró­fessor við Háskóla Íslands, og Ind­riði H. Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri og um tíma ráðu­neyt­is­stjóri í fjár­mála­ráðu­neyt­inu í tíð vinstri stjórnar Jóhönnu Sig­urð­ar­dótt­ur, hafa unnið fyrir Efl­ingu stétt­ar­fé­lag.

Skýrslan ber nafnið „Sann­gjörn dreif­ing skatt­byrð­ar: Hvernig leið­rétta má stóru skatta­til­færsl­una án þess að veikja vel­ferð­ar­kerf­ið“ og var kynnt í morg­un.

Til­lög­urnar eiga að færa lág­launa­fólki og líf­eyr­is­þegum á milli 20 og 29 þús­und króna lækkun á stað­greiðslu á mán­uði og sam­kvæmt þeim myndu um 90 pró­sent fram­telj­enda fá skatta­lækk­un. Þannig myndu allir með tekjur að um 900 þús­und krónum á mán­uði fá skatta­lækkun ef til­lög­unum yrði hrint í fram­kvæmd, sam­kvæmt skýrsl­unni.

Lítil breyt­ing yrði á skatt­byrði næstu fimm pró­sent­anna, þeirra sem eru með tekjur á bil­inu 900-1.300 þús­und krónur á mán­uði, sam­kvæmt mati skýrslu­höf­unda en tekju­hæstu fimm pró­sent lands­manna, myndu fá hækk­aða skatt­byrði.

Þarf að auka tekjur rík­is­sjóðs um tugi millj­arða

Skýrslan er unnin til að vera inn­legg í yfir­stand­andi kjara­við­ræður en fyrir liggur krafa verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar um að stjórn­völd komi til móts við skjól­stæð­inga hennar með skatt­kerf­is­breyt­ingum og end­ur­reisn milli­færslu­kerfa ef þær eiga að slá af launa­hækk­un­ar­kröfum sínum sem settar voru fram í kröfu­gerðum í aðdrag­anda við­ræðn­anna.

Sam­hljómur er á milli þeirra til­lagna sem lagðar eru fram í skýrslu Stef­áns og Ind­riða og þeirra sem mið­stjórn Alþýðu­sam­bands Íslands (ASÍ) sam­þykkti nýver­ið. Í þeim fólst að sett verði á fjögur skatt­­þrep, lagður verði á hátekju­skatt­­ur, tek­inn verði upp að nýju auð­legð­ar­skattur og skatta­yf­­ir­lit aukið veru­­lega til að fjár­­­magna þessar til­­lög­­ur.

Drífa Snædal, for­seti ASÍ, ræddi þær til­lögur í sjón­varps­þætt­inum 21 á Hring­braut í gær­kvöldi og sagði þar að hún reikn­aði með því að „það sé hug­­mynda­fræð­i­­legur ágrein­ingur innan stjórn­­­valda, innan rík­­is­­stjórn­­­ar­inn­­ar“ um hvernig eigi að breyta skatt­kerf­inu.

Í skýrslu Stef­áns og Ind­riða kemur fram að skatta­hækkun hæsta tekju­hóps­ins myndi ekki duga til að bæta hinu opin­bera upp tekju­tap þess vegna lægri skatta á lægri tekj­ur. Um 30 millj­arða króna myndi nettó vanta upp á. Því þyrfti að nota annað svig­rúm sem sé í rík­is­fjár­málum til að við­halda sömu ráð­stöf­un­ar­tekjum hins opin­bera. „Það mætti til dæmis gera með nýt­ingu þeirra 14 millj­arða sem rík­is­stjórnin hefur þegar eyrna­merkt til skatta­lækk­ana. Að auki mætti taka um 16 millj­arða af tekju­af­gangi á fjár­lög­um, það er lækka afgang­inn úr 29 í 13 millj­arða, til að brúa upp í um 30 millj­arða nettó kostn­að­inn sem fyrstu útfærsl­unni fylg­ir. Þetta skref væri því mjög auð­velt í fram­kvæmd,“ segir í skýrsl­unni.

Auk þess eru lagðar fram það sem kall­aður eru metn­að­ar­fyllri útfærslur með meiri skatta­lækk­unum og þar af leið­andi meiri kostn­aði sem þyrfti að brúa með öðrum hætti. Skýrslu­höf­undar telja þær útfærslur þó „ágæt­lega ger­leg­ar“.

Þær leiðir sem þar eru kynntar eru bæði ódýr­ari og dýr­ari fyrir rík­is­sjóð að hrinda í fram­kvæmd. Ein útfærslan felur til að mynda í sér að per­sónu­af­sláttur og skatt­leys­is­mörk yrðu hækkuð með þeim afleið­ingum að skatta­lækkun lægstu tekju­hópa fari mest í 24 þús­und krónur á mán­uði og hækkun skatt­byrðar á efri tekju­hópa verður ívið minni vegna þess að per­sónu­af­slátt­ur­inn gengur upp tekju­stig­ann. Sú útfærsla myndi kosta rík­is­sjóð um 37 millj­arða króna nettó sem skýrslu­höf­undar benda á að sé innan við­miða sem getið var um í sam­eig­in­legri skatta­stefnu ASÍ um ásætt­an­legan kostnað af skatta­breyt­ing­um, en þar voru efri mörk sett við 40 millj­arða króna.

Í skýrsl­unni er einnig sýnd útfærsla sem myndi kosta rík­is­sjóð um 48 millj­arða króna nettó. Í henni felst að per­sónu­af­sláttur sé hækk­aður í 70 þús­und krónur á mán­uði og skatt­leys­is­mörk í 215 þús­und á mán­uði. „Þar má sjá að þeir sem eru með tekjur á bil­inu 350-400 þús­und kr. á mán­uði gætu fengið hátt í 29.000 kr. skatta­lækkun á mán­uði. Vegna hins háa per­sónu­af­sláttar í þessu dæmi myndi skatta­lækkun ná alveg upp undir 1.200.000 króna tekjur á mán­uði og hækkun skatta á hæstu tekjur yrði heldur minni en í fyrri útfærsl­u­m,“ segir í skýrsl­unni.

Leggja til nýjar tekju­öfl­un­ar­leiðir

Stefán og Ind­riði leggja, líkt og áður sagði, fram ýmsar leiðir sem rík­is­sjóður getur farið til að borga fyrir þessar skatta­lækk­anir án þess að það fé sem hann er með til ráð­stöf­unar skerð­ist. Þær snúa allar að því að færa til skatt­byrð­ina, þ.e. af flestu launa­fólki og yfir á ann­ars konar skatt­greið­end­ur.

Sólveig Anna Jónsdóttir er formaður Eflingar, en skýrslan var unnin fyrir það stéttarfélag.
Mynd: Bára Huld Beck

Í skýrsl­unni er einnig fjallað um þá „sem hafa þann starfa að sýsla við hirð­ingu eigin fjár, oft kall­aðir fjár­fest­ar, athafna­menn o.s.frv. hvort sem er í eigin nafni eða fyrir hönd eigin einka­hluta­fé­lags“. Þeir eru sagðir hafa þá sér­stöðu nær einir starf­andi manna að þurfa ekki að reikna sér laun fyrir vinnu sína eða geta reiknað sér lág laun, til dæmis lagað þau að skatt­leys­is­mörk­um. „Verður ríkið þá af veru­legum tekjum og sveit­ar­fé­lögin missa af útsvari nema að því leyti sem ríkið greiðir þeim sem ónýttan per­sónu­af­slátt upp í útsvar. Tryggja þarf jafn­ræði í tekju­skatt­lagn­ingu með því að loka þessum leiðum til skatta­hag­ræð­ing­ar. Nýlegar upp­lýs­ingar sýna að fjöldi tekju­hárra og efn­aðra borg­ara kom­ast hjá því að borga skatta með þessum hætti og með öðrum leiðum sem almennum borg­urum standa ekki til boða, svo sem að fela tekjur í eign­ar­halds­fé­lögum og taka þær ekki út nema að hluta og þá sem fjár­magnstekj­ur.“

Þeir leggja meðal ann­ars til að ákveðið lág­mark heild­ar­tekna (launa -og fjár­magnstekna) ein­stak­linga verði skatt­lagt sem almennar tekj­ur, að reglur um reiknað end­ur­gjald verði látnar ná til allrar atvinnu­starf­semi en fjár­mála­starf­semi o.fl. verði ekki und­an­skilin eins og nú er. og að tekjur og eigna­myndun ein­stak­linga í einka­hluta­fé­lögum sem ekki sinna raun­veru­legri atvinnu­starf­semi (sölu á vörum eða þjón­ustu) verði skatt­lögð hjá eig­endum þeirra og eign­ar­halds­fé­lög sem ekki hafa með höndum atvinnu­starf­semi verði ekki sjálf­stæðir skatta­að­il­ar.

Sér­stakur stór­eigna­skattur er lagður til og sam­kvæmt til­lög­unum ætti hann að vera á bil­inu 1-1,5 pró­sent á öll verð­mæti umfram frí­tekju­mark sem ætti að mið­ast við eðli­legt verð­mæti íbúð­ar­hús­næð­is, sum­ar­húsa og einka­bif­reiða til eigin afnota.

Auð­linda­gjöld í sjáv­ar­út­vegi verði síðan miðuð við að þjóðin fái í sinn hlut að minnsta kosti 75 pró­sent af umfram­arði í atvinnu­grein­inni með veiði­gjöldum og/eða upp­boði á kvóta. Til að byrja með leggja skýrslu­höf­undar til að veiði­gjöld verði hækkuð veru­lega og „óháðum erlendum aðila verði falið að leggja mat á auð­lindaarð í sjáv­ar­út­vegi sem frek­ari breyt­ingar verði byggðar á.“ Til við­bótar leggja þeir til að svo­kallað orku­gjald verði lagt á orku­sölu til stór­iðju sem mið­ist við mis­mun á verði til stór­iðju hér á landi og verð á orku til iðn­aðar í Evr­ópu, að teknu til­liti til fjar­lægð­ar­á­hrifa, að auð­linda­gjald verði lagt á öll önnur leyfi til nýt­ingar á nátt­úru­legum auð­lindum eins og vegna fisk­eldis eða náum­vinnslu og að kann­aðar verði leiðir til að leggja auð­linda­gjald á þá aðila sem fengið hafa einka­rétt til nýt­ingar á nátt­úru­auð­lindum til ferða­þjón­ustu.

Í skýrsl­unni segir að ofan­greindar leiðir gætu „skilað tugum millj­arða auka­lega til sam­eig­in­legra þarfa þjóð­ar­innar og kjara­bótum fyrir almenn­ing. Svig­rúm rík­is­ins til leið­rétt­ingar á stóru skatta­til­færsl­unni er því í reynd mik­ið.“

Vilja stór­auka skatta­eft­ir­lit

Mikið púður í skýrsl­unni fer einnig í að setja fram til­lögur um bætt skatta­eft­ir­lit. Höf­undar segja að sá veik­leiki sé í með­ferð skatta­svika­mála „að brot á skatta­lögum verða oft­lega ekki opin­ber eins og ger­ist með önnur laga­brot sem framin eru, rann­sökuð og sæta ákæru­með­ferð. Þegar sá sem brotið hefur skatta­lög verður þess var að hann sætir skatt­eft­ir­liti getur hann sent inn leið­rétt­ingu á fram­tali sínu áður en form­leg skatt­rann­sókn hefst og síðan greitt álögur og sektir skv. skatta­lögum og þannig kom­ist hjá því að brotin verði opin­ber, jafn­vel þótt und­an­skotin séu stór­felld, ásetn­ing­ur­inn aug­ljós og brotin gróf.“

Þeir leggja til að eft­ir­lits­starf skatt­yf­ir­valda og skatt­rann­sókna verði eflt og sjálf­stæði þeirra gagn­vart hugs­an­legum áhrifum póli­tískra afla styrkt. „Auk­inn mann­afli í þessi verk­efni er lyk­ill að árangri og góð fjár­fest­ing því marg­sannað er að gott skatt­eft­ir­lit skilar rík­is­sjóði marg­földum kostn­að­inum til baka auk þess að tryggja jöfnuð og sann­girni í sam­fé­lag­in­u.“

Þá vilja skýrslu­höf­undar að gerð verði úttekt á  skipu­lagi skatt­eft­ir­lits og skatt­rann­sókna með teknu til­liti til skil­virkni og sam­spils þeirra við rétt­ar­kerfið og end­ur­skoða máls­með­ferð, að eft­ir­lit með stór­fyr­ir­tækjum og við­skiptum yfir landa­mæri verði eflt og að ákvæði um keðju­á­byrgð verði lög­fest ásamt bann við atvinnu­starf­semi þeirra sem ger­ast brot­leg­ir.

Skýrslu­höf­undar leggja til að gerð verði úttekt á tekju- og eigna­myndun sem ekki komi fram í skatt­skilum ein­stak­linga og lög­að­ila þar sem ætla megi „ að miklar eignir séu duldar í einka­hluta­fé­lög­um, m.a. vegna eigna sem færðar hafa verið á kaup­verði og síðan afskrif­að­ar. Þetta getur átt við um hluta­bréf, fast­eignir hér á landi og erlend­is. Árs­reikn­ingar gefa ekki rétta mynd af eignum félags­ins og því skatta­lega hag­ræði sem það veit­ir.“

Þeir vilja einnig að lög­fest verði skylda íslenskra aðila sem eiga ráð­andi hlut í í erlendu félagi sem skráð eru í landi sem hefur ekki sam­bæri­legar reglur um skrán­ingu félaga og Ísland, að skrá það á Fyr­ir­tækja­skrá hér á landi, skila árs­reikn­ingum til Árs­reikn­inga­skrár og skatt­fram­tali sam­kvæmt íslenskum regl­um. Það myndi til að mynda eiga við eig­endur þeirra aflands­fé­laga sem opin­beruð voru í Panama­skjöl­unum vorið 2016.

Þá er lagt til að raun­veru­legir eig­endur allra félaga séu skráðir og að upp­lýs­ingar um þá liggi fyrir í Fyr­ir­tækja­skrá Rík­is­skatt­stjóra og að lög­festar verði á Íslandi laga­reglur sem séu sam­bæri­legar þeim sem sé að finna í reglu­gerð Evr­ópu­sam­bands­ins gegn skattaund­anskot­um, en hún kom til fram­kvæmda um síð­ustu ára­mót. Í henni fel­ast fimm skil­greindar aðgerðir sem eiga að vinna gegn skattsvik­um.

Segja til­lög­urnar stuðna að sann­gjarn­ara skatt­kerfi

Stefán og Ind­riði segja í skýrsl­unni að tekju­skatt­kerfið sem þeir útfæra í henni sé „ekki aðeins sann­gjarn­ara og skil­virkara en núver­andi skatt­kerfi. Það myndi leið­rétta að hluta hina stóru og órétt­látu skatta­til­færslu sem hér varð fyrir til­stilli stjórn­valda, án þess að það væri kynnt eða rætt í sam­fé­lag­inu. Til­færslan fór að mestu leynt. Þær útfærslur sem kynntar eru í skýrsl­unni myndu að auki jafna ráð­stöf­un­ar­tekjur milli kynj­anna, því konur eru að mestu leyti í þeim tekju­hópum sem fengju mestu skatta­lækk­un­ina. Karlar eru oftar í hátekju­hóp­unum sem fengju skatta­hækk­un.“ 

Umbæt­urnar yrðu því stórt skref til jöfn­unar á afkomu kynj­anna.

Þá myndi hagur elli­líf­eyr­is­þega og öryrkja sér­stak­lega bæt­ast ef farið yrði í útfærsl­urn­ar, að mati skýrslu­höf­unda, þar sem að það fólk sé að  stærstum hluta í þeim tekju­hópum sem fengju mesta skatta­lækk­un. „Einnig væri þetta skatt­kerfi hag­stæð­ara ungu fólki á vinnu­mark­aði sem er að hefja starfs­feril og stofna fjöl­skyldu, ekki síst ef leið­rétt­ing barna­bóta og hús­næð­is­stuðn­ings, sem að er stefnt í stefnu­mörkun ASÍ, nær fram að ganga.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar