Skattapólitík og kjarasamningar

Indriði H. Þorláksson skrifar um stöðuna í kjaraviðræðunum og útspil stjórnvalda.

Auglýsing

Kynnt hafa verið við­brögð rík­is­stjórn­ar­innar við óskum verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar um rétt­lát­ara skatt­kerfi. Eng­inn átti von á að orðið yrði að fullu við óskum hreyf­ing­ar­innar en fáir hafa lík­lega gert ráð fyrir jafn snaut­legu svari og raun varð á. Það dap­ur­leg­asta er að stjórn­völd virð­ist hafa mis­skilið óskir verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar. Hún var ekki að biðja um ölm­usu, upp­bót á það sem falla kann af samn­ings­borð­inu, heldur end­ur­dreif­ingu kostn­að­ar­ins af því að reka hér sæmi­lega siðað sam­fé­lag, óskir um skatt­kerfi sem byggt yrði á sann­girni og rétt­læti.

Það skal tekið fram að örlítið týrir á skyn­semi í til­lög­unum með því að fjölga á skatt­þrepum um eitt en sú týra lýsir skammt. Í boð­aðri útfærslu mun sama lækkun skatta ganga upp allan tekju­stig­ann og bæta hag banka­stjóra og for­stjóra í sama mæli og  lág­launa­fólks. Því er haldið fram að óhjá­kvæmi­legt sé að lækkun skatts á lágar tekjur vegna nýs lægsta skatt­þreps gangi upp allan tekju­skal­ann. Svo er ekki. Með lít­ils­háttar lækkun efri þrepa­skil­anna og/eða hækkun efri skatt­hlut­falla eða með því að bæta við fjórða skatt­þrep­inu er ein­falt að stýra því hvar í skatt­stig­anum lækk­unin deyr út. Það er því pólitisk ákvörðun en ekki rök­bundin nauð­syn að lækka skatta hátekju­fólks um sömu fjár­hæð og lág­launa­fólks. Með því að láta lækk­un­ina deyja út við mið­gildi tekna hefði tekju­tap rík­is­sjóðs helm­ing­ast og hægt hefði verið að nota það svig­rúm til þess að hafa lækk­un­ina í neðri hluta tekju­ska­l­ans meiri.

Verið að end­ur­vekja breyt­ing­ar?

Því hefur einnig verið haldið fram að með þessum breyt­ingum sé verið að end­ur­vekja skatta­breyt­ing­arnar sem vinstri stjórnin 2009 til 2013 gerði á sínum tíma. Það er rétt þegar ein­ungis er litið á fjölda skatt­þrepanna. Lengra nær þessi sam­lik­ing ekki. Í fyrsta lagi er mik­ill eðl­is­munur á þeim breyt­ingum sem gerðar voru á almenna tekju­skatt­inum þá og þeim breyt­ingum sem nú eru boð­að­ar. Í öðru lagi voru breyt­ing­arnar á almenna tekju­skatt­inum þá liður í umfangs­miklum breyt­ingum á beinum sköttum ein­stak­linga í heild með mark­vissum ásetn­ing um til­flutn­ing skatt­byrði um leið og tekju­öflun rík­is­ins var tryggð. Nú er breyt­ingin tak­mörkuð við almenna tekju­skatt­inn án telj­andi áhrifa á dreif­ingu skatta og án þess að gerð sé grein fyrir afleið­ingum tekju­taps­ins sem óhjá­kvæmi­lega leiðir til nið­ur­skurðar á opin­berri þjón­ustu eða ann­arrar skatt­heimtu í stað­inn.

Auglýsing

Breyt­ingin á almenna tekju­skatt­inum 2009 til 2011 fól í sér fjölg­unar á skatt­þrepum þ.m.t. nýju þrepi fyrir lægstu tekjur en auk þess var per­sónu­af­slátt­ur­inn hækk­aður veru­lega og skattlut­föll í efri þrep­unum og þrepa­skilin ákveðin þannig að skattar lækk­uðu í neðri hluta tekju­ska­l­ans en hækk­uðu í efri hlut­an­um. Þessi breyt­ing var hluti af breyt­ingum á öðrum beinum sköttum ein­stak­linga, þ.e. fjár­magnstekju­skatti og eign­ar­skatti (auð­legð­ar­skatt­i), sem saman mið­uðu að því að flytja skatt­byrð­ina af fólki með lágar tekjur yfir á þá sem hæstar tekjur hafa og mestar eign­ir. Þessu tengd­ist einnig gjald­taka fyrir aðgang að auð­lindum þjóð­ar­innar sem afhentur hafði verið fáum útvöldum og erlendum stór­fyr­ir­tækj­um. Þótt fjölgun skatt­þrepa sé nauð­syn­leg kerf­is­breyt­ing er hún ein og sér of lít­il, og þó einkum vegna þess hvernig hún er útfærð, fjarri því að henni megi líkja við aðgerðir vinstri stjórn­ar­innar á sínum tíma.

Breyt­ing­arnar 2009 til 2011 voru ítar­lega rök­studdar í rík­is­fjár­mála­á­ætl­un­inni á miðju ári 2009. For­sendur þeirra voru að end­ur­r­reisa þyrfti skatt­kerfið eftir ára­langa nið­ur­níðslu og bjögun í þágu hátekju­fólks og fjár­magns­eig­enda. Sívax­andi hluti skatt­skyldra tekna ein­stak­linga komu fram sem fjár­magnstekjur hjá litlu broti fram­telj­enda, sem nutu skatt­frest­unar og voru lágt skatt­lagð­ar. Auk var ljóst að fram hafði farið mikil eigna­söfnun sem ekki byggð­ist á áður skatt­lögðum tekj­um. Af þeim ástæðum var hækkun fjár­magnstekju­skatts og skattur á auð­legð nauð­syn­legur þáttur í að koma á sann­gjarn­ari dreif­ingu skatta.

Frá 2013 hefur aftur sótt í sama horf. Auð­leg­ar­skattur var aflagð­ur, veiði­gjöldin lækk­uð, álver­unum gef­inn eftir orku­skatt­ur­inn og geta þau því flutt út enn meiri hagnað án skatta. Skatt­leys­is­mörk og skil skatt­þrepa, nema það efsta, voru látin drag­ast aftur úr launa­þróun og þótt hækkun fjár­magnstekju­skatts­ins hafi verið látin standa og í hana bætt lít­il­lega hefur þró­unin orðið sú að síauk­inn hluti tekna kemur fram sem fjár­magnstekjur eða er lok­aður inni í eign­ar­halds­fé­lögum og kemur alls ekki til skatt­lagn­ingar vegna laga­á­kvæða um einka­hluta­fé­lög og skatt­lagn­ingu þeirra. Skatt­lagn­ing raun­veru­legra fjár­magnstekna er því bæði lítil og götótt. Við þetta bæt­ist að sjálf­taka for­stöðu­manna fyr­ir­tækja, einkum fjár­mála­stofn­ana, kommiss­ara hags­muna­sam­taka, svefn­bæja­stjóra o.fl. er að koma á áður óþekktum launa­mun í sam­fé­lag­inu. Hin efna­hags­lega gliðnun sem fram kemur í söfnun auðs á fáar hendur og mis­skipt­ing tekna ásamt með­vit­aðri og ómeð­vit­ari mis­skipt­ing skatt­byrði er bak­sviðið fyrir kröfum verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og kallar á rót­tækar breyt­ingar á skatt­kerf­inu. Dúsa dugar skammt.

Það hefði verið óraun­sætt að vænta þess að til­lögum verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar yrði fagnað af vald­höfum og hrint í fram­kvæmd í heilu lagi. Hreyf­ingin þarf einnig að gæta þess að líta ekki á það sem hlut­verk sitt að „semja” um skatta­mál við stjórn­völd. Hún á hins vegar að taka afstöðu til þeirra og móti um þau kröfur sem komið er á fram­færi við stjórn­völd (sjá: Kjara­samn­ing­ar, skattar og vel­ferð). Krafa hennar nú var krafa um leið­rétt­ingu á órétti í dreif­ingu skatt­byrði sem auk­ist hefur á síð­ustu árum en ekki síður ákall eftir stefnu­mótun í skatta­málum sem byggð yrði á félags­legum og efna­hags­legum sjón­ar­miðum en ekki á henti­stefnu og sér­hags­muna­gæslu eins og verið hef­ur. Skiln­ingur stjórn­valda á þessu og póli­tískt skuld­bind­andi yfir­lýs­ing þeirra um mark­mið og tíma­setta áfanga til umbótum hefði trú­lega skilað sér í jákvæðu við­horfi og samn­ings­lip­urð af hálfu verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar.

Vilja­leysið von­brigði

Vilja­leysi stjórn­valda til að koma á móts við þessar kröfur eru þess vegna mikil von­brigði. Svar þeirra er ekki bara úr tengslum við þann raun­veru­leika sem við blasir í skatta­málum heldur einnig gjör­sneitt skattapóli­tískri og efna­hags­legri hugs­un. Enga slíka hugsun er að finna í rök­stuðn­ingi til­lagn­anna og að því leyti sem sýnt hefur verið á spil svo­kall­aðs sér­fræð­inga­hóps sem sagður er að vinnu bak við tjöldin virð­ist hann upp­tek­inn við tölvu­líkan að reikna út hvort til­teknar breyt­ingar hafi núll­komma eitt­hvað % meiri eða minni áhrif á einn hóp umfram ann­an. Þær excel æfingar eru vafa­laust góð hug­ar­leik­fimi en allt virð­ist benda til þess að þar á bæ sé mönnum t.d. ekki kunn­ugt um að stíg­andi tekju­skatt­lagn­ing er byggð á einum af horn­steinum klassiskrar hag­fræði, kenn­ing­unni um fallandi jað­ar­not tekna, sem auð­skýrð er með því dæmi að 10.000 kr. við­bót­ar­tekjur auka lífs­gæði og skipta meira máli fyrir þann sem hefur 300.000 kr. í laun á mán­uði en þann sem er með 1.000.000 í laun og skiptir engu fyrir þann sem er með ofur­tekj­ur. Í því ljósi er það óskilj­an­leg nið­ur­staða að dreifa 14 millj­arða kr. skatta­lækkun með þeim hætti sem gert er í til­lög­unni. Um þetta og fleira í  skattaum­ræð­unni má lesa í grein í veftíma­rit­inu Social Europe eftir hag­fræð­ing­ana Atanas Peka­nov og Miriam Rehm: The great tax debate.

Aðkoma rík­is­stjórn­ar­innar að gerð kjara­samn­inga hefur verið mót­sagna­kennd. Þrátt fyrir langan aðdrag­anda og langar við­ræður við aðila vinnu­mark­að­ar­ins” tókst henni ekki að losna úr því hlut­verki að veifa í lokin gul­rótum sem skipti­mynt fyrir “hóf­lega” kjara­samn­inga. Betra hefði verið að kynna með góðum fyr­ir­vara stefnu stjórn­valda og ákvarð­anir um aðgerðir í þeim málum sem undir voru og láta samn­ings­að­ilum eftir að ganga frá samn­ingum að þeim for­sendum gefn­um. Þær aðgerðir sem boð­aðar hafa verið í mál­efnum vinnu­mark­að­ar­ins, hús­næð­is­málum og fæð­ing­ar­or­lofs­málum er vissu­lega góð inn­legg sem hafa jákvæð áhrif. Þegar að sköttum og rík­is­fjár­málum kemur er staðan allt önn­ur. Fyr­ir­hug­aðar aðgerðir í skatta­málum eru van­hugs­aðar sem kjara­bót og eru ótrú­verð­ugar því þær draga úr getu rík­is­sjóðs til að standa við fyr­ir­heit í áður nefndum mála­flokkum sem aug­ljós­lega verða ekki efnd án aukinna útgjalda. Það virð­ist sem fjár­mála­ráð­herra hafi ekki haldið takti í línu­dansi stjór­valda eða verið að hlusta á annan söng.



Pottersen
Pottersen
Pottersen 16. þáttur: Harry fer í bað
Kjarninn 24. maí 2019
Skattakóngar eða -drottningar verða ekki opinberaðar af skattinum
Ríkisskattstjóri mun ekki senda út upplýsingar til fjölmiðla um þá 40 einstaklinga sem greiða hæstu skattana, líkt og hann hefur gert árum saman. Ástæðan er ákvörðun Persónuverndar í máli gegn Tekjur.is.
Kjarninn 24. maí 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Huawei missir Android og ARM leyfi, nýjar Macbook Pro tölvur komnar á markað og Game of Thrones Galaxy Fold á leiðinni
Kjarninn 24. maí 2019
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Þakkar Miðflokksmönnum staðfestu varðandi þriðja orkupakkann
Formaður VR skorar á ríkisstjórnina að fresta málinu um þriðja orkupakkann fram á haust og biður um að þjóðin fái andrými til að kynna sér málið betur.
Kjarninn 24. maí 2019
Ýmsar jurtamjólk­urtegundir eru fá­an­leg­arhér á landi.
Sala á jurtamjólk aukist um tæplega 400 prósent
Bæði eftirspurn og úrval jurtamjólkur hafa aukist til muna hér á landi á síðustu árum. Sala á jurtamjólka hefur aukist um 386 prósent hjá matvöruverslunum Krónunnar á síðustu þremur árum.
Kjarninn 24. maí 2019
Theresa May tilkynnti þessa ákvörðun sína í morgun.
Theresa May segir af sér
Theresa May mun láta af embætti forsætisráðherra Bretlands og hætta sem leiðtogi Íhaldsflokksins 7. júní næstkomandi.
Kjarninn 24. maí 2019
Fíknivandinn breiðir úr sér
Lítið hefur gengið að vinna gegn útbreiðslu fíkniefna. Það er óhætt að segja að það sé ekki íslenskt vandamál, því stríðið gegn fíkniefnum virðist með öllu óvinnandi. Á Íslandi hefur fjöldi ungs fólks fallið frá úr of stórum skammti á skömmum tíma.
Kjarninn 24. maí 2019
Skýrsla um neyðarlánið frestað í þriðja sinn á örfáum vikum
Skýrsla um afdrif neyðarláns Seðlabanka Íslands til Kaupþings, og hvernig unnið var úr veðinu sem tekið var vegna lánsins, hefur enn og aftur verið frestað. Lánið kostaði íslenska skattgreiðendur 35 milljarða en skýrslan hefur verið í vinnslu frá 2015.
Kjarninn 24. maí 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar