Fiskeldi og ræktun í sjó

Júlíus Birgir Kristinsson skrifar um vannýtt tækifæri á tímum breyttra neysluvenja.

Auglýsing

Miklar breyt­ingar hafa átt sér stað í mat­væla­neyslu heims­ins á síð­ustu ára­tug­um. Vax­andi milli­stéttir millj­óna­þjóða, einkum í Asíu, sem áður lifðu að mestu á hrís­grjónum og korni, vilja nú kjöt og fisk á sinn disk, en á Vest­ur­löndum ger­ast æ fleiri græn­metisætur m.a. af umhverf­is­á­stæð­um. Lík­legt er að þessi þróun haldi áfram og beri með sér marg­vís­legar áskor­anir en einnig tæki­færi.

Öll fram­leiðsla mat­væla hvílir á frum­fram­leiðslu plantna sem nýta sól­ar­orku til vaxt­ar, hvort sem er á sjó eða landi. Samt er það svo að þótt plöntu­fram­leiðsla sjávar og lands sé nán­ast jafn mik­il, eru ein­ungis um 5 % af fæðu­fram­boði heims­ins úr sjó. Er það vís­bend­ing um van­nýtt tæki­færi til mat­væla­fram­leiðslu?

Kjöt­fram­leiðsla er fóð­ur­frek, kallar á mikið rækt­ar­land og veldur mik­illi losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Fiski­stofnar heims­ins eru full­nýttir og því geta fisk­veiðar ekki vaxið en fisk­eldi vex hröðum skrefum og fram­leiðsla þess er nú meiri en fisk­veiða. Stærstur hluti fisk­eldis er í Asíu, um 2/3 þess í Kína. Við höfum einnig orðið vitni að ævin­týra­legri upp­bygg­ingu lax­eldis í Nor­egi og öðrum nágranna­löndum okk­ar. Lax­eldið hófst í Nor­egi fyrir alvöru fyrir tæpum 40 árum. Árið 1982 fram­leiddu þeir um 5000 tonn af eld­is­laxi og þótti gott. Upp­bygg­ing­unni fylgdu þó mörg vanda­mál og síbreyti­leg eftir því sem grein­inni fleygði fram en frá upp­hafi hafa opin­berir aðilar og fyr­ir­tækin tekið höndum saman um að leysa þau. Árið 2017 var fram­leiðsla Norð­manna á eld­is­laxi komin í nær eina millj­óna tonna, að útflutn­ings­verð­mæti um 850 millj­arða íslenskra króna. Það er ríf­lega fjórum sinnum meira en heild­ar­út­flutn­ings­verðmæti íslenskra sjáv­ar­af­urða það ár.

Auglýsing

Upp­bygg­ing fisk­eldis á Íslandi hefur gengið hægar og með nokkrum áföll­um. Dæmin sýna þó að hægt er að byggja upp fisk­eldi og ræktun í sjó við mis­mun­andi aðstæð­ur; einnig við Ísland. Aðstæður í ferskvatni og í sjó hér við land eru um margt sér­stak­ar. Þær eru krefj­andi en í þeim fel­ast einnig tæki­færi til að marka íslenskum eld­is­af­urðum sér­stöðu sem hágæða­vöru. Hreinn og nær­ing­ar­ríkur sjór getur af sér afbragðs­vöru og hér eru ein­stakar aðstæður fyrir sér­hæft fisk­eldi á landi. Þótt lax­eldið hafi verið mest áber­andi í umræð­unni er fjöldi fyr­ir­tækja á Íslandi að byggja upp eldi og ræktun ann­ara líf­vera í ferskvatni og sjó.

Þjóðin hefur frá upp­hafi reitt sig á land­búnað sem byggir á gras­rækt og annarri frum­fram­leiðslu plantna á landi til að fram­leiða prótein­rík mat­væli. Þör­unga­svif innan 200 mílna land­helgi Íslands er gríð­ar­lega stór auð­lind. Árleg frum­fram­leiðsla þess er nálægt einum millj­arði tonna, um 100 sinnum meira en frum­fram­leiðsla á landi. Nú er orðið tíma­bært að nýta “beit­ar­land­ið“ í sjón­um. Sem dæmi má nefna að með því að nýta um 1 % af þess­ari auð­lind, þör­unga­svið­ið, mætti rækta eina milljón tonna af skel­dýrum, en þau lifa á því að sía þör­ung­ana. Ef vel tæk­ist til, gæti slík fram­leiðsla skapað álíka verð­mæti og allur sjáv­ar­út­vegur lands­ins í dag.

Núver­andi aðferðir í skel­fisk­ræktun eru kostn­að­ar­samar og mann­frekar og blasir við að lækka þarf rækt­un­ar­kostn­að. Þetta og önnur óleyst vanda­mál í grein­inni hamla arð­semi og upp­bygg­ingu henn­ar. Vænta má að öflug tækni­þróun geti leyst mörg vanda­mála skel­rækt­ar­inn­ar, rétt eins og gerst hefur í lax­eld­inu. Tæki­færi til nýsköp­unar eru mýmörg og upp­bygg­ing tækni­fyr­ir­tækja og þjón­ustu­að­ila í kringum rækt­un, vinnslu og mark­aðs­mál gætu skilað jafn­miklum verð­mætum og greinin sjálf. Til þessa þarf sam­stillt átak opin­berra aðila og fyr­ir­tækja í grein­inni og hvetj­andi umhverfi fyrir tækni­þróun og nýsköp­un.

Nán­ari umfjöllun um ofan­greint mál­efni má heyra á ráð­stefnu Strand­bún­aðar um fisk­eldi á Grand Hótel dag­ana 21 – 22 mars nk.



Lars Larsen
„Go´daw, jeg hedder Lars Larsen, jeg har et godt tilbud“
Danski milljónamæringurinn Lars Lar­sen lést á heim­ili sínu í síðustu viku, 71 árs að aldri. Hann var á meðal auðugustu manna í Danmörku og jafnframt þeirra þekktustu. Kjarninn rifjar hér upp sögu hans.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Árni Már Jensson
Að lesa milli línanna
Kjarninn 25. ágúst 2019
Guðrún Margrét Jóhannsdóttir
„Að hanna er eins og að anda með heilanum“
Guðrún Margrét Jóhannsdóttir safnar nú fyrir nýrri hönnun á Karolina Fund.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Matthildur Björnsdóttir
Af hverju eru goðsagnir takmarkandi?
Kjarninn 25. ágúst 2019
Ólafur Ísleifsson, þingmaður Miðflokksins, spurði um innstæðutryggingar.
Um 83 prósent innstæðna í íslenskum bönkum voru tryggðar um áramót
Tryggingasjóður innstæðueigenda tryggir um 83 prósent af þeim 1.707 milljörðum króna sem geymdir voru á íslenskum bankareikningum í lok síðasta árs. Samt voru bara 38 milljarðar króna í sjóðnum.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Benedikt Jóhannesson
Styrmir gegn Styrmi – Frumkvöðull í einkavæðingu orkufyrirtækja
Kjarninn 25. ágúst 2019
Donald Trump, forseti Bandaríkjanna.
Trump um Trump frá Trump til Trump
Bandarískir ráðamenn reyna nú hvað þeir geta að bæta fyrir geðvonskutíst og eftiráskýringar Bandaríkjaforseta um aflýsingu Danmerkurferðar sinnar. Ástæðuna sagði forsetinn þá að danski forsætisráðherrann vildi ekki ræða hugmynd hans um kaup á Grænlandi.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Listi yfir þjónustugjöld bankanna skólabókardæmi um fákeppni
Gylfi Zoega segir að það sé ekki hægt að nota ódýrt kort í innanlandsviðskiptum hérlendis vegna þess að það myndi minnka hagnað bankanna.
Kjarninn 25. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar