Frá #konurtala til #konurþagna?

Þóra Kristín Þórsdóttir segir að tími þolenda sé kominn.

Auglýsing

Það er bylt­ing­ar­árið 2015. Um vorið ætl­ar Beautytips-­bylt­ingin svo­kall­aða þar sem konur tjá sig um kyn­ferð­is­of­beldi undir myllu­merkj­unum #þöggun og #kon­ur­tala allt um koll að keyra. Af hverju eru inn­brot aldrei „mein­t“, né heldur lík­ams­árásir á karla, en nauðg­anir alltaf? Ef karl nauðgar konu, en er aldrei kærð­ur, er hann þá ekki sekur um nauðg­un? Af hverju er verið að nota rétt­ar­fars­lega prinsippið „sak­laus uns sekt er sönn­uð“ í almennri umræðu? Af hverju er alltaf verið að vernda ger­end­ur, leyfa þeim að njóta vafans, á meðan þolendum er aldrei trú­að? Það eru enda­lausar bylt­ing­ar, tímar eru að breytast, loks­ins er tími kvenna, tími þolenda kom­inn.

Sam­skipta­miðl­arnir eru ­mekka ­bylt­ing­anna en á sama tíma er óvissa um stöðu þeirra, þ.e. það hvað telst opin­ber birt­ing. Árið áður hafði karl verið sýkn­aður í Hér­aðs­dómi fyrir að deila mynd af þekktum karli með orð­unum „Fuck you rapist bast­ard“ á in­stagram á þeim for­sendum að hann hefði aðeins 100 fylgj­endur og því teld­ist birt­ingin ekki opin­ber. Hins vegar féll sama dag dómur í öðru máli þar sem kona hafði kallað karl nauð­gara á opinn­i face­book ­síðu. Þau ummæli voru dæmd dauð og ómerk en máls­kostn­aður felldur nið­ur.

9. nóv­em­ber 2015

Í nóv­em­ber fara svo að ber­ast fréttir af (meintri) nauðgun í Hlíð­un­um. Þann 9. nóv­em­ber birt­ist frétt á for­síðu Frétta­blaðs­ins með svohljóð­andi fyr­ir­sögn „Íbúð í Hlíð­unum var útbúin til nauð­gana“. Segir í frétt­inni „Lög­regla stað­festir að tvær kærur hafi verið lagðar fram í mál­inu. Sam­kvæmt heim­ildum blaðs­ins voru árás­irnar hrotta­legar og íbúðin búin tækjum til ofbeld­isiðk­un­ar.“ Svo lýkur frétt­inni á þessum orðum „Mönn­unum var sleppt að lok­inni frum­rann­sókn lög­reglu. Ekki var farið fram á gæslu­varð­hald yfir þeim“. Síðar átti Hér­aðs­dómur Reykja­víkur eftir að dæma fyrri ummælin dauð og ómerk, sem Hæsti­réttur svo stað­festi, en nú er enn mánu­dags­morg­un­inn 9. nóv­em­ber 2015 og það eitt „vit­að“ að karlar sem grun­aðir eru um hrotta­lega árás á konur í sér­út­bú­inni íbúð til þeirra verka eru ekki taldir ógna almanna­hags­mun­um. Af því að það er öryggi kvenna en ekki karla sem er ógn­að? Eru kon­ur sum sé ekki almenn­ing­ur? Ólga bræði fer um ­net­miðl­ana. For­kast­an­legum vinnu­brögðum lög­reglu þarf að mót­mæla.  Það er í þess­ari ólgu sem Hild­ur Lilli­enda­hl kynnir myllu­merkið #al­manna­hags­munir á sín­um Face­book-­vegg með orðum um að undir því sé fólk á Twitt­er að ræða „þá gríð­ar­lega alvar­legu aðför lög­regl­unnar að öryggi kvenna í Reykja­vík að láta eiga sig að fara fram á gæslu­varð­hald yfir körlum sem nauðga konum SAMAN svo yfir­drifið kerf­is­bundið að þeir hafa til þess sér­út­búna íbúð.“ ­Sama dag fer Oddný Arn­ars­dóttir í við­tal m.a. við skóla­vef­inn Land­póst­inn til að segja frá fyr­ir­hug­uðum sam­stöðu­fundi, og skýrir þar til­komu fund­ar­ins með vísan í frétt­ir. Eng­inn er nafn­greind­ur, hvorki hjá henni né í stöðu­upp­færslu Hild­ar. Oddný segir skil­merki­lega frá því að hún sé að byggja á fréttum sem birst hafa í miðlum sbr. Frétta­blað­inu og Stund­inni. Aftur er meg­inmálið að karlar sem grun­aðir eru um svo viða­mikla glæpi séu ekki settir í gæslu­varð­hald. Áherslan í báðum til­fellum er að gagn­rýna störf lög­reglu.

Auglýsing

Hlíða­málið er síðar fellt niður þar eð sak­sókn­ari telur það ekki lík­legt til sak­fell­ing­ar. Lög­maður karl­anna kærir (mein­ta) þolendur fyrir rangar sak­ar­giftir af því til­efni (síðar fellt nið­ur) og aðra kon­una svo fyrir nauðgun (endar einnig með nið­ur­fell­ing­u), ásamt því að á þriðja tug fólks fær hót­anir um stefnur vegna meið­yrða, m.a. Hildur og Odd­ný.

18. júní 2019

Til að nálg­ast það að skilja dóma Arn­ars Þórs Jóns­son­ar, hér­aðs­dóm­ara, sem dæmdi bæði í málum Odd­nýjar og Hildar þann 18. júní síð­ast­lið­inn, þarf fyrir það fyrsta að átta sig á að síðan 9. nóv­em­ber 2015 hafa fallið nokkrir dómar í skyldum mál­um, t.d. í máli karls sem dreifði myndum af hinum ákærðu með mjög berum orðum um (mein­ta) sekt þeirra. Það sem er athygl­is­vert hins vegar við dómana frá vik­unni sem leið, fyrir utan list­fengi og lengd dóms­orð­anna, er að:

  1. Þar eru ummæli kvenna dæmd dauð og ómerk (þ.e. þær eru dæmdar fyrir meið­yrði) þó þær nefni meinta ger­endur ekki á nafn í kærðum ummæl­um, né annað sem gæti auð­kennt þá. Það að þær hafi raun­veru­lega verið að gagn­rýna lög­reglu fyrir að setja ekki karla sem grun­aðir voru um hrotta­lega glæpi í gæslu­varð­hald (þ.e. voru í raun að tala um te­or­íska karla) þá telst það meið­yrði af því að þegar ummæli þeirra birt­ust höfðu meintir ger­endur verið nafn­greind­ir ann­ars staðar á alnet­inu. Sbr. „Við ákvörðun fjár­hæðar bót­anna er óhjá­kvæmi­legt að líta til alvar­leika þeirra stað­hæf­inga sem stefnda lét hafa eftir sér í títt­nefndu við­tali, þar sem stefn­endur voru bornir þungum sök­um, en fyrir liggur að þegar við­talið birt­ist höfðu þeir þegar verið nafn­greindir á sam­fé­lags­miðl­u­m.“ (Mál E-3248/2018, bls. 17).
  2. Var­ast skal að ræða fréttir nema man viti nákvæm­lega um sann­leiks­gildi þeirra enda segir svo í báðum dóm­um: „­Með því að hvorki frétta­flutn­ing­ur­inn né full­yrð­ingar stefndu voru byggðar á raun­sönnum stað­reyndum getur dóm­ur­inn ekki fall­ist á það að þáttur stefndu hafi einkum falist í almenn­ri, heim­illi og vernd­aðri þátt­töku í umræðum um kyn­ferð­is­brot.“ (sjá t.d. mál E-3248/2018, bls. 14).
  3. Þó allir fjöl­miðlar hafi verið und­ir­lagðir af ein­hverju máli svo dögum skipt­ir, eins og var hér, er hægt að líta svo á að auð­kenna­laus ummæli á skóla­vef eða á eig­in ­fés­bók­ar­vegg hafi valdið miska. Og ekki bara það, heldur er hægt að reikna út hve mik­ill sá miski var.

Ég geri fast­lega ráð fyrir að þessum dómum verði báðum áfrýjað og þeir verða von­andi leið­réttir á æðri dóm­stig­um, enda stórfurðu­legt að hægt sé að dæma meið­yrði þegar um nafn­lausa og auð­kenna­lausa ein­stak­linga er að ræða og stór­hættu­legt ef þjóðin á ekki að geta rætt fréttir án þess að setja fyr­ir­vara við hvert orð. Að auki finnst mér kynd­ugt að hægt sé að dæma í tæp­lega fjög­urra ára gömlu máli út frá því hvernig túlkun lag­anna hefur orðið á und­an­förnum tveimur árum, en ég er vissu­lega ekki lög­fræð­ing­ur.

Það mik­il­væg­asta er þó það að ef mál­inu verður áfrýjað til Lands­rétt­ar, tala nú ekki um ef það fer alla leið fyrir Hæsta­rétt, þá geta liðið nokkur ár þar til að úrskurður fæst. Á meðan munu vilj­ugir geta litið til­ þess­arra ­dóma Arn­ars Þórs Jóns­son­ar, og túlk­un­ar­innar sem þeir byggj­ast á. Þar sem sam­kvæmt honum er hægt að dæma miska­bætur fyrir nafn- og auð­kenna­laus ummæli verða (sum­ir) lög­fræð­ingar enn viljugri að kæra meið­yrði, sem þýðir auð­vitað að þolendur kyn­ferð­is­brota verða enn þagg­aðri en áður. Þannig að mál sem á upp­runa sinn í bylt­ing­unum #kon­ur­tala og #þöggun getur vel orðið til þess að þagga þolendur enn frek­ar. Við þetta getum við ekki unað og hvet ég því öll sem geta að kynna sér og styrkja Mál­frels­is­sjóð­inn á Karol­ina Fund. Af því að tími þolenda er kom­inn.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stækkuð og lituð mynd af frumu (bleikur litur) sem er verulega sýkt af SARS-CoV-2 veirunni (grænn litur).
„Eins og líkaminn væri vígvöllur“
Það er varla annað hægt en að bera óttablandna virðingu fyrir lífveru sem hefur eignast tugmilljónir afkomenda um allan heim á nokkrum mánuðum, segir mannerfðafræðingurinn Agnar Helgason sem sjálfur smitaðist og hefur teiknað upp ættartré veirunnar.
Kjarninn 29. maí 2020
Yfir 4.000 manns hafa látist í Svíþjóð vegna COVID-19. Flest hafa smitin verið í höfuðborginni Stokkhólmi.
Skilja Svíþjóð út undan
Landamæri Danmerkur og Noregs að Svíþjóð verða ekki opnuð um miðjan júní. Þau verða hins vegar opnuð gagnvart Íslandi. Utanríkisráðherra Svíþjóðar segir ákvörðunina pólitíska – ekki vísindalega.
Kjarninn 29. maí 2020
Kolbeinn Óttarsson Proppé var framsögumaður frumvarpsins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.
Upplýsingalögum verður ekki breytt í takt við vilja Samtaka atvinnulífsins
Umfjöllun um frumvarp forsætisráðherra um breytingar á upplýsingalögum, þar sem átti að gera það skylt að leita upplýsinga hjá þriðja aðila, hefur verið hætt af stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það mun því að óbreyttu ekki verða að lögum.
Kjarninn 29. maí 2020
Starfsfólk Icelandair taki á sig 10 prósent launaskerðingu
Icelandair hefur óskað eftir því að starfsfólk fyrirtækisins taki á sig 10 prósent launaskerðingu eða 10 prósent skert starfshlutfall í júní og júlí. Laun forstjóra og stjórnar munu skerðast sem og laun framkvæmdastjóra.
Kjarninn 29. maí 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 36. þáttur: Á flótta og í felum
Kjarninn 29. maí 2020
Um 500 skólar í Suður-Kóreu hafa frestað því að hefja starfsemi á ný vegna fjölgun smita undanfarna daga.
Suður-Kórea stígur skref til baka
Fjölgun nýrra smita í Suður-Kóreu síðustu daga þykir sýna þá hættu sem getur skapast þegar takmörkunum á samkomum fólks er aflétt. Yfirvöld hafa aftur gripið til aðgerða til að hefta útbreiðslu veirunnar.
Kjarninn 29. maí 2020
Védís Hervör Árnadóttir, Ásdís Kristjánsdóttir og Anna Hrefna Ingimundardóttir.
Ásdís Kristjánsdóttir ráðin aðstoðarframkvæmdastjóri SA
Þrjár konur hafa tekið við nýjum stöðum innan Samtaka atvinnulífsins.
Kjarninn 29. maí 2020
Ólafur Marteinsson
Ólafur Marteinsson nýr formaður SFS
Mjótt var á munum í kosningum til formanns stjórnar Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi.
Kjarninn 29. maí 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar