Breytum bönkum í brýr

Þorsteinn Víglundsson telur að hægt sé að losa allt að 300 milljarða króna með sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálakerfinu. Afrakstur slíkrar eignarsölu mætti nýta til nauðsynlegrar innviðafjárfestingar.

Auglýsing

Á sama tíma og hund­ruð millj­arða vantar í fjár­fest­ingar heil­brigð­is- og vega­kerfi lands­manna, auk ann­arra mik­il­vægra inn­viða, er rík­is­sjóður með hund­ruð millj­arða bundna atvinnu­fyr­ir­tækjum á sam­keppn­is­mark­aði. Skýtur það ekki dálítið skökku við að á sama tíma og rík­is­stjórnin treystir sér ekki til að selja hluta af eignum sínum í fjár­mála­fyr­ir­tækjum hyggst hún leita til einka­að­ila um fjár­mögnun nauð­syn­legra inn­viða­upp­bygg­inga. Er betra að einka­væða sam­göngur en fjár­mála­fyr­ir­tæki? Er það sann­gjarnt að ætla íbúum á Suð­ur­landi og Suð­ur­nesjum að greiða veggjöld til að fá nauð­syn­legar sam­göngu­bæt­ur? Þetta er stefna rík­is­stjórn­ar­inn­ar. Er ekki eðli­legra að losa um eign­ar­hald í bönk­unum og ráð­stafa því í nauð­syn­legar inn­viða­fjár­fest­ing­ar?

Fjár­fest­ingar í innviðum okkar hafa verið van­ræktar und­an­geng­inn ára­tug, eða allt frá hruni. Jafn­vel þótt afkoma ríkis og sveit­ar­fé­laga hafi batnað veru­lega á síð­ustu árum eru fjár­fest­ingar enn langt undir með­al­tali, eins og með­fylgj­andi mynd sýn­ir.

Mynd: Aðsend

Auglýsing

Ef fjár­fest­ingar hins opin­bera hefðu átt að halda í við með­al­fjár­fest­ingu ára­tug­ar­ins fyrir hrun er upp­söfnuð fjár­fest­inga­þörf und­an­geng­ins ára­tugar ríf­lega 400 millj­arðar króna. Það er í sam­ræmi við nið­ur­stöður vand­aðrar úttektar Sam­taka iðn­að­ar­ins sem mat upp­safn­aða fjár­fest­ing­ar­þörf hins opin­bera um 370 millj­arða. Þar vantar reyndar alveg inn mat á upp­safn­aðri þörf í heil­brigð­is­kerf­inu. Bygg­ing nýs Lands­spít­ala mun kosta 60-80 millj­arða króna. Um 24 millj­arða vantar í upp­bygg­ingu hjúkr­un­ar­rýma á næstu fimm árum.

Því til við­bótar þarf að leggja um 80 millj­arða króna í upp­bygg­ingu Borg­ar­línu auk þess sem upp­söfnuð nýfjár­fest­ing­ar­þörf í vega­kerfi nemur tugum millj­arða króna umfram núgild­andi Sam­göngu­á­ætl­un. Ekki er óvar­legt að áætla upp­safn­aða við­halds- og fjár­fest­ing­ar­þörf hins opin­bera upp á rúma 600 millj­arða króna til við­bótar við hefð­bundnar fjár­fest­ing­ar. Eins og sjá má á með­fylgj­andi mynd hefur fjár­fest­ing í vega­kerf­inu alls ekki hald­ist í hendur við stór­aukna umferð á und­an­förnum árum.

Mynd: Aðsend

Umsvif hins opin­bera á Íslandi í sam­keppn­is­rekstri með því mesta á Vest­ur­löndum

Á sama tíma og við glímum við þennan upp­safn­aða vanda bindum við mun meira fjár­magn í sam­keppn­is­rekstri hins opin­bera heldur en við­gengst í nágranna­löndum okk­ar. Rík­is­sjóður er með um 450 millj­arða króna bundna í fjár­mála­starf­semi þegar horft er til eign­ar­hlutar rík­is­ins í við­skipta­bönkum að við­bættum Íbúð­ar­lána­sjóði og LÍN. Eign­ar­hlutur rík­is­ins í bönk­unum einum sam­svarar um 16% af lands­fram­leiðslu sam­an­borið við um 3% í Nor­egi, því Norð­ur­land­anna þar sem eign­ar­hald rík­is­ins er mest utan Íslands.

Ekki verður séð að eign­ar­hald rík­is­sjóðs á fjár­mála­mark­aði hafi haft jákvæð áhrif fyrir neyt­end­ur. Bank­arnir eru allt of óhag­kvæmir í rekstri, vaxta­munur þeirra er mun meiri en í nágranna­löndum okkar og þjón­ustu­gjöld komin langt úr hófi fram. Íslenska fjár­mála­kerfið er auk þess að verða langt á eftir í þróun fjár­tækni­lausna og óhóf­leg reglu­byrði að auki að draga úr sam­keppn­is­hæfni þess. Neyt­endur borga síðan brús­ann í formi hærri vaxta og þjón­ustu­gjalda.

Mynd: Aðsend

Það er ekk­ert óeðli­legt að almenn­ingur sé á varð­bergi þegar kemur að einka­væð­ingu rík­is­fyr­ir­tækja. Síð­ast þegar bank­arnir voru einka­væddir leiddi það til mik­illar áhættu­sækni og skuld­setn­ingar banka­kerf­is­ins sem end­aði eins og kunn­ugt er með ósköp­um. Sú var raunar einnig reynsla hinna Norð­ur­land­anna þegar fjár­mála­mark­aðir þeirra voru opn­aðir upp fyrir um þremur ára­tugum síð­an. Þar þurfti ríkið einnig tíma­bundið að leysa til sín banka en los­aði sig hins vegar að stærstu hluta út þegar tæki­færi gafst.

Marg­vís­legar umbætur hafa hins vegar verið gerðar á reglu­verki fjár­mála­mark­aða í Evr­ópu á und­an­förnum árum og eft­ir­lit eflt til muna til að koma í veg fyrir þá áhættu­sækni sem við­gekkst í fjár­mála­kerf­inu og skatt­greið­endur sátu víða uppi með kostn­að­inn af. Það er mik­il­vægt að hafa í huga að ríkið stýrir einmitt umgjörð mark­aða með laga- og reglu­setn­ingu, ekki með eign­ar­haldi.

Eigna­sölu í stað veggjalda

Það væri hæg­lega hægt að losa allt að 300 millj­arða króna með sölu á eign­ar­hlutum rík­is­ins í fjár­mála­kerf­inu og halda eftir sem áður eftir kjöl­festu­hlut í Lands­bank­an­um. Afrakstur þess­arar eign­ar­sölu mætti nýta til nauð­syn­legrar inn­viða­fjár­fest­ing­ar. Það er mun skyn­sam­legri for­gangs­röðun en að reka hið opin­bera eins og fjár­fest­ing­ar­sjóð.

Það er skyn­sam­legri stefna í stað þess að ætla að fjár­magna nauð­syn­legar vega­bætur á Suð­vest­ur­horni lands­ins með veggjöld­um. Rétt er að hafa í huga að hér er um sam­fellt atvinnu­svæði að ræða og fjöldi fólks mun verða fyrir veru­legum kostn­að­ar­auka við að sækja vinnu vegna þess­ara áforma. Það er mark­laust að bera þessi áform saman við bygg­ingu Hval­fjarð­ar­ganga á sínum tíma. Sú stytt­ing sem göngin skil­uðu lækk­aði sam­göngu­kostnað þeirra. Að ljúka tvö­földun Reykja­nes­brautar og Suð­ur­lands­vegar að Árborg, eða bygg­ing nýrrar Ölf­usár­brú­ar, mun ekki lækka ferða­kostnað íbúa á þessu svæði. Veggjöld munu hins vegar aug­ljós­lega hækka hann. Þetta eru nauð­syn­legar fram­kvæmdir til þess að auka öryggi og ætti því að vera borgað með öðrum hætti en beinum hækk­andi álögum á fólk.

Það væri nær lagi að fjár­magna þessi verk­efni með sölu eigna. Það er enda löngu tíma­bært að hefja sölu og hluta af eignum rík­is­ins í fjár­mála­kerf­inu. Auð­vitað er mik­il­vægt er að vanda þar til verks. Sporin hræða vissu­lega. En það ger­ist auð­vitað ekk­ert ef aldrei er haf­ist handa, líkt og stefna stjórn­ar­flokk­anna virð­ist vera í þessum efn­um.

Höf­undur er þing­maður Við­reisn­ar.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Býfluga á kafi í villiblómi.
Búa til blómabelti vítt og breitt fyrir býflugur
Býflugum hefur fækkað gríðarlega mikið síðustu áratugi svo í mikið óefni stefnir. Náttúruverndarsamtök í Bretlandi fengu þá hugmynd fyrir nokkrum árum að byggja upp net blómabelta um landið til að bjarga býflugunum.
Kjarninn 14. júlí 2020
Ásta Sigríður Fjeldsted
Ásta Sigríður Fjeldsted nýr framkvæmdastjóri Krónunnar
Ásta Sigríður Fjeldsted hefur verið ráðin framkvæmdastjóri Krónunnar.
Kjarninn 14. júlí 2020
Atvinnuleysi komið undir tíu prósent
Atvinnuleysi hérlendis hefur lækkað hratt að undanförnu en þar skiptir mestu hröð lækkun atvinnuleysis vegna minnkaðs starfshlutfalls. Almennt atvinnuleysi mælist 7,5 prósent og hefur lítið sem ekkert breyst frá því í apríl.
Kjarninn 14. júlí 2020
Salt Pay talið hæft til að fara með virkan eignarhlut í Borgun
Fjármálaeftirlitsnefnd Seðlabanka Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að Salt Pay, með skráð aðsetur á Caymaneyjum, sé hæft til að fara með yfir 50 prósent virkan eignarhlut í Borgun.
Kjarninn 14. júlí 2020
Frá fundinum í dag
Fjögur lönd til viðbótar ekki talin áhættusvæði
Alls eru sex lönd sem ekki eru talin áhættusvæði; Danmörk, Noregur, Finnland, Þýskaland, Grænland og Færeyjar. Fólk sem kemur þaðan og hefur dvalið þar í tvær vikur samfleytt þarf ekki að fara í skimun við komuna til landsins frá og með 16. júlí.
Kjarninn 14. júlí 2020
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsmálaráðherra.
227 stuðningslán fyrir tæpa 2,2 milljarða
Alls hafa fyrirtæki hér á landi sótt um 227 stuðningslán fyrir tæpa 2,2 milljarða króna síðan opnað var fyrir umsóknir þann 9. júlí.
Kjarninn 14. júlí 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
„Vissuð þið að það er ekki refsivert á Íslandi að stela launum af vinnuaflinu?“
Formaður Eflingar hefur gert kröfu á stjórnvöld og stílað á fimm ráðuneyti. Hún vill að þau standi við gefin loforð um að heimildir til refsinga verði auknar, í samráði við aðila vinnumarkaðarins, ef atvinnurekandi brýtur gegn lágmarkskjörum launamanns.
Kjarninn 14. júlí 2020
Þinglýstum kaupsamningum fækkaði á milli ára í flestum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Smávægileg aukning varð í Mosfellsbæ og á Seltjarnarnesi.
Þinglýstum kaupsamningum á höfuðborgarsvæðinu fækkar milli ára
Þinglýstum kaupsamningum fjölgar víða utan höfuðborgarsvæðisins á öðrum ársfjórðungi miðað við sama tíma í fyrra. Alls fækkaði þeim um 31 prósent innan höfuðborgarsvæðisins en fjölgaði um 0,5 prósent utan þess.
Kjarninn 14. júlí 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar