Viðbrögð fyrirtækja og stofnana í kjölfar #MeToo

Dr. Katrín Ólafsdóttir, lektor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík og nefndarmaður í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands, skrifaði grein í Vísbendingu um viðbrögð við MeToo.

Auglýsing

Á haust­mán­uðum 2017 varð mikil vakn­ing á Íslandi og víða ann­ars staðar um kyn­bundið ofbeldi og kyn­bundna áreitni undir myllu­merk­inu #metoo. Með þess­ari vakn­ingu vildu konur árétta að ofbeldi, kyn­ferð­is­leg áreitni og kyn­bundin áreitni yrði ekki lengur lið­in. Þetta haust sendu ýmsir hópar kvenna frá sér frá­sagnir af ofbeldi og mis­munun sem þær höfðu þurft að þola. Í kjöl­farið sendu margir vinnu­staðir og félaga­sam­tök frá sér yfir­lýs­ingar þar sem harmað var að slíkt ofbeldi hefði fengið að við­gang­ast og margir gripu til aðgerða. 

Í CRA­NET-­rann­sókn­inni sem gerð var á haust­mán­uðum 2019 var meðal ann­ars spurt um við­brögð fyr­ir­tækja og stofn­ana við #metoo. Nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar birt­ust í skýrsl­unni Mannauðs­stjórnun á Íslandi í 15 ár: Cra­net rann­sóknin í 15 ár. CRA­NET-­rann­sóknin er hluti af alþjóð­legu sam­starfs­verk­efni og sam­starfs­neti CRA­NET (Cran­fi­eld Network on International Human Reso­urce Mana­gement) og taka yfir 50 háskólar í jafn­mörgum löndum þátt í verk­efn­inu. Rann­sóknin er gerð meðal mannauðs­stjóra og ann­arra for­svars­menn mannauðs­mála í fyr­ir­tækjum og stofn­unum með 70 eða fleiri starfs­menn. Á Íslandi eru 359 fyr­ir­tæki og stofn­anir af þess­ari stærð og tóku 125 þeirra þátt í rann­sókn­inn­i. 

Sam­kvæmt jafn­rétt­islögum (Lög nr. 10/2008) ber atvinnu­rek­endum og yfir­mönnun stofn­ana að gera sér­stakar ráð­staf­anir til að koma í veg fyrir að starfs­fólk verði fyrir ein­elti, kyn­bund­inni eða kyn­ferð­is­legri áreitni eða ofbeldi á vinnu­staðn­um. Einnig skal atvinnu­rek­andi bregð­ast við eins fljótt og kostur er þegar upp koma mál er varða ein­elti, kyn­ferð­is­lega eða kyn­bundna áreitni eða ofbeldi á vinnu­staðnum (Reglu­gerð nr. 1009/2015).

Auglýsing

Í Reglu­gerð nr. 1009/2015 eru hug­tökin kyn­ferð­is­leg áreitni, kyn­bundin áreitni og ofbeldi skil­greind á eft­ir­far­andi hátt:

Ein­elti: Síend­ur­tekin hegðun sem almennt er til þess fallin að valda van­líðan hjá þeim sem fyrir henni verð­ur, svo sem að gera lítið úr, móðga, særa eða ógna við­kom­andi eða að valda honum ótta. Skoð­ana­á­grein­ingur eða ágrein­ingur vegna ólíkra hags­muna fellur ekki hér und­ir.

Kyn­bundin áreitni: Hegðun sem teng­ist kyni þess sem fyrir henni verð­ur, er í óþökk við­kom­andi og hefur þann til­gang eða þau áhrif að mis­bjóða virð­ingu við­kom­andi og skapa aðstæður sem eru ógn­andi, fjand­sam­leg­ar, nið­ur­lægj­andi, auð­mýkj­andi eða móðg­andi fyrir við­kom­andi.

Kyn­ferð­is­leg áreitni: Hvers kyns kyn­ferð­is­leg hegðun sem er í óþökk þess sem fyrir henni verður og hefur þann til­gang eða þau áhrif að mis­bjóða virð­ingu við­kom­andi, einkum þegar hegð­unin leiðir til ógn­andi, fjand­sam­legra, nið­ur­lægj­andi, auð­mýkj­andi eða móðg­andi aðstæðna. Hegð­unin getur verið orð­bund­in, tákn­ræn og/eða lík­am­leg.

Ofbeldi: Hvers kyns hegðun sem leiðir til, eða gæti leitt til, lík­am­legs eða sál­ræns skaða eða þján­inga þess sem fyrir henni verð­ur, einnig hótun um slíkt, þvingun eða handa­hófs­kennda svipt­ingu frels­is.

Flest fyr­ir­tæki og stofn­anir hér á landi hafa brugð­ist við #metoo-­bylt­ing­unni með ein­hverjum hætti eins og sjá má á mynd 1 (hér að neð­an). Algeng­ast er að fyr­ir­tæki og stofn­anir hafi mótað sér stefnu um að áreitni og ein­elti séu ekki lið­in, eða 80% þátt­tak­enda. Um 70% fyr­ir­tækja og stofn­ana svör­uðu því til að mark­visst sé tekið á málum sem koma upp í kjöl­far #metoo-­bylt­ing­ar­innar og 65% segj­ast leita aðstoðar hjá fag­fólki þegar mál koma upp. Ríf­lega helm­ingur svar­enda (56%) hefur gert könnun meðal starfs­manna og tæp­lega helm­ingur þeirra (48%) hefur haldið fræðslu­fundi eða nám­skeið um ein­elti, kyn­bundna og kyn­ferð­is­lega áreitni.

myndinnn.jpg

Mynd 1: Hefur fyr­ir­tæk­ið/­stofn­unin brugð­ist við með ein­hverjum hætti í kjöl­far #metoo- bylt­ing­ar­innar eða við ein­elt­i/áreitni á vinnu­staðn­um?

Fjöldi svara: 115.

Færri fyr­ir­tæki og stofn­anir hafa þróað nýja sam­skipta­stefnu eða sam­skipta­sátt­mála (28%) eða virkjað starfs­fólk í mótun nýrrar sam­skipta­stefnu (19%). Það vekur aftur á móti athygli að 32% fyr­ir­tækja og stofn­ana svör­uðu því til að starfs­mönnum sem ekki bættu hegðun sína hefði verið sagt upp.

Tafla 1: Hefur fyr­ir­tæk­ið/­stofn­unin brugð­ist við með ein­hverjum hætti í kjöl­far #metoo-­bylt­ing­ar­innar eða brugð­ist við ein­elt­i/áreitni á vinnu­staðn­um? Eftir atvinnu­grein.

Fjöldi svara: 115 (30 í frum­vinnslu, 51 í verslun og þjón­ustu, 34 í opin­berri þjón­ust­u).

Tafla 1.

Þegar við­brögð fyr­ir­tækja og stofn­ana við #metoo eru skoðuð eftir atvinnu­grein virð­ast fyr­ir­tæki í frum­vinnslu síst hafa gripið til aðgerða (sjá töflu 1). Þrátt fyrir það eru þau lík­leg­ust til að hafa sett upp ný áminn­ing­ar- og við­bragðs­ferli (47%). Stofn­anir hins opin­bera eru lík­leg­astar til að hafa leitað aðstoðar eða ráð­gjafar fag­að­ila (79%) og haldið fræðslu­fundi um ein­elti og áreitni (58%). Aftur á móti eru opin­berar stofn­anir síst lík­legar til að hafa sagt upp starfs­fólki sem ekki bætir hegðun sína (15%). Fyr­ir­tæki í verslun og þjón­ustu eru lík­leg­ust til að hafa þróað nýja sam­skipta­stefnu (39%) og virkjað starfs­fólk í þeirri vinnu (26%).

Því virð­ist sem all­flest fyr­ir­tæki og stofn­anir hafi brugð­ist við #metoo-­bylt­ing­unni á einn eða annan hátt, þótt eflaust megi gera bet­ur. 

Heim­ild­ir:

Arney Ein­ars­dótt­ir, Katrín Ólafs­dóttir og Ásta Bjarna­dóttir (2019). Mannauðs­stjórnun á Íslandi 2018: Cra­net rann­sóknin í 15 ár. Háskóli Íslands: Við­skipta­fræði­deild.

Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008.

Reglu­gerð um aðgerðir gegn ein­elti, kyn­ferð­is­legri áreitni, kyn­bund­inni áreitni og ofbeldi á vinnu­stöð­um, nr. 1009/2015.

Höf­undur er lektor við Háskól­ann í Reykja­vík, og doktor í hag­fræði. Greinin birt­ist fyrst í Vís­bend­ingu, 20. sept­em­ber. Hægt er að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu hér.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Birgir Hermannsson
Vinstri græn og kjötið
Kjarninn 21. október 2019
Gylfi Magnússon
Gylfi Magnússon: Láta blauta drauma fákeppnismógúla rætast
Gylfi Magnússon, dós­ent í við­skipta­fræði og fyrr­ver­andi efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, hefur gagnrýnt harðlega nýtt frumvarp iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem boðaðar eru miklar breytingar á samkeppnislöggjöfinni.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar