Lífsskoðun jafnaðarmanns

Sighvatur Björgvinsson skrifar um nýútkomna bók Jóns Baldvins Hannibalssonar, „Tæpitungulaust – lífsskoðun jafnaðarmanns.

Auglýsing

Bók­in, sem stefnt var að að gæti komið fyrir almenn­ings sjónir í sept­em­ber­mán­uði á s.l. ári, er nú loks­ins að koma í bóka­búð­ir. Þetta er bók Jóns Bald­vins Hanni­bals­son­ar, sem hann nefnir „Tæpitungu­laust – lífs­skoðun jafn­að­ar­manns”. Þessi bók, sem spannar mörg og mis­jöfn við­fangs­efni en öll séð frá einu og sama sjón­ar­horni – sjón­ar­horni jafn­að­ar­manns­ins – er ein­stakt rit­verk. Margir fyrr­ver­andi íslenskir stjórn­mála­menn hafa skilið eftir sig ýmsa ævi­sögu­texta – aðal­lega rakið þá þætti í starfs­sögu sinni, sem þeir vilja helst halda á lofti. Þessi bók Jóns Bald­vins er – eins og heitið bendir til – ekki slík bók. Hún er fyrst og fremst bók um hug­myndir og hugs­ana­smíð jafn­að­ar­manns, sem auð­vitað tekur mark af hans eigin reynslu og hans eigin við­kynn­ingu af mönnum og mál­efnum – af hans eigin reynslu­heimi. Og auð­vitað læra menn af reynsl­unni. Því hefur dvöl Jóns Bald­vins í Banda­ríkj­un­um, við­kynn­ing hans af banda­rískum við­horfum og banda­rískum sessu­naut­um, án efa orðið til þess hve ótví­ræður stuðn­ingur hans hefur verið við „nor­ræna mód­el­ið” eins og hann hefur iðu­lega gert grein fyrir í greinum og ræðum – og vand­lega er rak­inn í þess­ari bók. 

Hans eigin við­kynn­ing og á stundum sam­vistir með fólki, sem bein kynni hafði af eðli og inn­taki Sov­ét­ríkj­anna eftir nám og dvöl þar, hefur auð­vitað haft áhrif á hans mat á hvað olli hruni Sov­ét­ríkj­anna og hruni komm­ún­ism­ans, sem einnig er fjallað ræki­lega um í þess­ari bók. Þá hafa kynni hans af íslenskum stjórn­mála­mönnum á vinstri kanti íslenskra stjórn­mála, sem margir hverjir voru sam­ferða­menn honum hand­gengn­ir, haft áhrif á skoð­anir hans á hvers vegna ekki tókst á Íslandi það, sem tókst á öllum öðrum Norð­ur­löndum - sem sé að efla til áhrifa sterkt stjórn­mála­afl jafn­að­ar­manna þannig að „nor­ræna mód­el­ið” gæti risið öðru vísi hér en sem dauf speg­il­mynd af því, sem verða átti og verða þurfti. Hvernig stóð á því, að komm­ún­istar og síð­ari arf­takar þeirra urðu sterkara afl á Íslandi en í nágranna­löndum og sós­í­alde­mókratar að sama skapi veik­ari hér en þar? Að hve miklu leyti liggur sökin hjá sós­í­alde­mókrötum sjálfum – og að hve miklu leyti hjá allt öðru vísi við­horfum íslenska þjóð­ar­hjart­ans? Vissu­lega eru þetta spurn­ing­ar, sem ættu að vera og eru við­fangs­efni jafn­að­ar­manna – efni, sem jafn­að­ar­menn þurfa að ræða og eiga að ræða. Það gerir Jón Bald­vin Hanni­bals­son í bók­inni sinn­i. 

Þá ræðir hann um Evr­ópu­mál­in, um EES samn­ing­ana og um frels­is­bar­áttu Eystra­salts­ríkj­anna, þar sem hann gegndi lyk­il­hlut­verki sem fyrsti stjórn­mála­leið­tog­inn á Vest­ur­lönd­um, sem gekk til liðs við þá frels­is­hreyf­ingu. Með bar­áttu sinni á þeim vett­vangi sem og bar­áttu sinni og sigrum í átök­unum um EES hefur Jón Bald­vin reist sér bauta­steina í íslenskri stjórn­mála­sögu, sem munu standa. Bar­átta hans og sigur í EES mál­inu hefur valdið meiri fram­förum í íslensku þjóð­lífi og stór­bætt­ari rétt­indum alþýðu og neyt­enda en nokkur önnur gjörð. Til þess að ná því mik­il­væga mark­miði hafn­aði Jón Bald­vin því, sem flestir atvinnu­stjórn­mála­menn sækj­ast hvað mest eftir – stöðu for­sæt­is­ráð­herra – en þótti það ekk­ert til­töku­mál. Varla umræðu­vert.

Auglýsing

Í fyrsta kap­ít­ula umræddrar bók­ar, sem ber sama titil og bókin sjálf – Lífs­skoðun jafn­að­ar­manns – rekur Jón Bald­vin í nokkrum umfjöll­un­ar­efnum hvernig hann öðl­að­ist þá lífs­skoð­un. Þar stað­næm­ist hann m.a. við það, sem hann nefnir „Rauða bæinn” – þ.e. Ísa­fjörð. Byggð­ar­lagið þar sem við báðir ólumst upp ásamt mörgum fleirum nánum sam­starfs­mönnum okkar síðar á lífs­leið­inni. Það er merki­legt, hve stórt og inn­byrðis ólíkt Ísland leit út fyrir að vera á fyrstu ára­tugum lið­innar ald­ar. Í Hafn­ar­firði – nágrannabæ Reykja­víkur – réðu jafn­að­ar­menn ferð­inni þver­öf­ugt við hvernig hátt­aði til með höf­uð­stað­inn. Sós­í­alist­ar, áður komm­ún­istar, réðu í Kópa­vogi, á Siglu­firði, á Akur­eyri og yfir­tóku Nes­kaup­stað þar sem jafn­að­ar­menn höfðu áður farið með ráð­in. Á Ísa­firði réðu Alþýðu­flokks­menn einir framan af og síðan í sam­starfi við aðra en í því sam­starfi ávallt langstærsti flokk­ur­inn. Stærstan hluta skýr­ing­ar­innar á þessu hlýtur auð­vitað að vera eð leita til þeirra ein­stak­linga, sem fyrir fóru í hverju bæj­ar­fé­lag­anna. Til manna eins og Ein­ars Olgeirs­sonar og Lúð­víks Jós­efs­sonar á Akur­eyri og í Nes­kaup­stað – og til for­ystu­manna eins og Finns Jóns­son­ar, Guð­mundar Haga­lín, Vil­mundar Jóns­sonar og Hanni­bals á Ísa­firði svo nokkrir séu nefnd­ir. Í mínu minni eru þeir líka svo miklu fleiri. Pétur Sig­urðs­son, Kar­ítas Páls­dótt­ir, Gunnar Jóns­son, Stefán Stef­áns­son (sem Jón talar um í bók sinn­i), Páll Sig­urðs­son og Fríða, eig­in­kona hans, Dan­íel Sig­munds­son og Jón, Sig­urður bak­ari, Snorri Her­manns­son og Auð­ur, Mar­ías Þ. Guð­munds­son og Guð­mundur bróðir hans, Ket­ill Guð­munds­son, Grímur Krist­geirs­son, Guð­mundur Bjarna­son…….. aðeins fáir einir tald­ir, sem koma strax upp í hug­ann. Margir fleiri, sem nefna má – og nefna hefði átt. 

Þarna var mikið og öfl­ugt sam­fé­lag jafn­að­ar­manna sem hafði áhrif á bæði þá, sem á Ísa­firði bjuggu og ólust upp – og á sam­tíð sína. Það var því ekki und­ar­legt í mínum huga, þó helm­ing­ur­inn af 10 manna þing­flokki Alþýðu­flokks­ins drjúgan tíma veru minnar á Alþingi væru Ísfirð­ingar eða ísfir­skrar ætt­ar. Jón Bald­vin, Jón Sig­urðs­son, Rann­veig Guð­munds­dótt­ir, Árni Gunn­ars­son auk þess, sem þetta skrif­ar. Við bætt­ist svo Ólafur Ragnar Gríms­son, sonur Gríms Krist­geirs­son­ar, þó í öðrum stjórn­mála­flokki væri og auk þess tveir aðrir Ísfirð­ing­ar, þeir Matth­ías Bjarna­son og Sverrir Her­manns­son. „Rauði bær­inn” lét því til sín taka á Alþingi, þó þar væri ekki nema mik­ill meiri­hluti Ísfirð­ing­anna rauður – eins og bær­inn. Frá Ísa­firði kom líka fyrsti for­maður Alþýðu­flokks­ins, Jón Bald­vins­son, en hann lærði prent­iðn sína á Ísa­firði í störfum fyrir Skúla Thorodd­sen. Þaðan komu þeir líka formennirnir Hanni­bal Valdi­mars­son og Har­aldur Guð­munds­son, Bene­dikt Grön­dal frá næsta nágrenni og svo Jón Bald­vin og sá, sem þetta rit­ar. Ísfirð­ingar hafa því lengi farið fyrir íslenskum jafn­að­ar­mönn­um.

Bókin hans Jóns Bald­vins er ein­stæð bók. Hún er um lífs­skoðun jafn­að­ar­manns – jafn­að­ar­manns­ins frá „Rauða bæn­um” sem fór svo með hlut­verk leið­toga í mál­um, sem skipt hafa sköpum í lífi íslenskrar þjóð­ar. Auð­vitað eru ekki allir sam­mála þeirri lífs­skoðun – enda ekki allir frá „Rauða bæn­um”. Bókin vekur hins vegar máls á umræðu­efni, sem þörf er á að rætt sé á Íslandi en liggur í lág­inni. Umræðu­efni, sem fjallar um stjórn­mála­stefnur og strauma, tekur í senn mið af for­tíð, sam­tíð og fram­tíð og á erindi við alla Íslend­inga – og svo langt um fleiri.

Höf­undur er fyrr­ver­andi ráð­herra og for­maður Alþýðu­flokks­ins.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árni Múli Jónasson
Varnir gegn spillingu
Kjarninn 20. janúar 2021
Kolbeinn Óttarsson Proppé.
Kolbeinn vill leiða lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi
Tveir sitjandi þingmenn Vinstri grænna hafa tilkynnt um að þeir sækist eftir oddvitasæti í landsbyggðarkjördæmum. Lilja Rafney Magnúsdóttir vill áfram leiða í Norðvesturkjördæmi og Kolbeinn Óttarsson Proppé ætlar að færa sig í Suðurkjördæmi.
Kjarninn 20. janúar 2021
Leita þarf til Eystrasaltsríkjanna og Tyrklands til að finna viðlíka hækkun á leiguverði og hérlendis.
Ísland með Norðurlandamet í hækkun leiguverðs
Leiguverð hérlendis er íþyngjandi fyrir lágtekjuhópa, en fá iðnríki hafa upplifað jafnmiklar verðhækkanir á leigumarkaðnum og Ísland frá árinu 2005, samkvæmt nýrri skýrslu frá OECD. Verðhækkunin er langmest allra Norðurlanda.
Kjarninn 20. janúar 2021
Yfirlitsmynd af öllum fyrirhuguðum landfyllingum og dýpkunarsvæði.
Vilja dýpka Viðeyjarsund og losa efni við Engey
Til að dýpka Viðeyjarsund í 10 og 12,5 metra, líkt og Faxaflóahafnir stefna að, þarf að fjarlægja rúmlega þrjár milljónir rúmmetra af efni af hafsbotni. Hluta efnisins á að nýta í landfyllingar en varpa afganginum í hafið við Engey.
Kjarninn 19. janúar 2021
Andrés Ingi Jónsson, þingmaður utan flokka.
Sérstakur transskattur „ósanngjarn og óréttlátur“
Þingmaður gagnrýndi á þingi í dag gjald sem Þjóðskrá rukkar fólk sem vill breyta skráningu á kyni sínu. „Þingið þarf að viðurkenna að þarna varð okkur á í messunni, leiðrétta mistökin og afnema transskattinn strax.“
Kjarninn 19. janúar 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins, sem myndi gera afneitun helfararinnar refsiverða á Íslandi.
Vilja gera það refsivert að afneita helförinni
Tveggja ára fangelsi gæti legið við því að afneita eða gera gróflega lítið úr helförinni gegn gyðingum í seinni heimstyrjöldinni, ef nýtt frumvarp sem lagt hefur verið fram á þingi nær fram að ganga.
Kjarninn 19. janúar 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Enn reynt að banna verðtryggð lán án þess að banna þau að fullu
Fjármála- og efnahagsráðherra hefur lagt fram frumvarp sem á að banna veitingu 40 ára verðtryggðra jafngreiðslulána til flestra. Þeir sem eru undanskildir eru hóparnir sem líklegastir eru til að taka lánin. Íslendingar hafa flúið verðtryggingu á methraða.
Kjarninn 19. janúar 2021
Sveinbjörn Indriðason forstjóri Isavia segir hlutafjáraukninguna gera Isavia kleift að ráðast í framkvæmdir til að auka samkeppnishæfni Keflavíkurflugvallar.
Ríkið spýtir fimmtán milljörðum inn í Isavia
Hlutafé í opinbera hlutafélaginu Isavia hefur verið aukið um 15 milljarða króna. Þetta er gert til að mæta tapi vegna áhrifa COVID-faraldursins og svo hægt verði að ráðast í framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, sem eiga að skapa störf strax á þessu ári.
Kjarninn 19. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar