Lífsskoðun jafnaðarmanns

Sighvatur Björgvinsson skrifar um nýútkomna bók Jóns Baldvins Hannibalssonar, „Tæpitungulaust – lífsskoðun jafnaðarmanns.

Auglýsing

Bók­in, sem stefnt var að að gæti komið fyrir almenn­ings sjónir í sept­em­ber­mán­uði á s.l. ári, er nú loks­ins að koma í bóka­búð­ir. Þetta er bók Jóns Bald­vins Hanni­bals­son­ar, sem hann nefnir „Tæpitungu­laust – lífs­skoðun jafn­að­ar­manns”. Þessi bók, sem spannar mörg og mis­jöfn við­fangs­efni en öll séð frá einu og sama sjón­ar­horni – sjón­ar­horni jafn­að­ar­manns­ins – er ein­stakt rit­verk. Margir fyrr­ver­andi íslenskir stjórn­mála­menn hafa skilið eftir sig ýmsa ævi­sögu­texta – aðal­lega rakið þá þætti í starfs­sögu sinni, sem þeir vilja helst halda á lofti. Þessi bók Jóns Bald­vins er – eins og heitið bendir til – ekki slík bók. Hún er fyrst og fremst bók um hug­myndir og hugs­ana­smíð jafn­að­ar­manns, sem auð­vitað tekur mark af hans eigin reynslu og hans eigin við­kynn­ingu af mönnum og mál­efnum – af hans eigin reynslu­heimi. Og auð­vitað læra menn af reynsl­unni. Því hefur dvöl Jóns Bald­vins í Banda­ríkj­un­um, við­kynn­ing hans af banda­rískum við­horfum og banda­rískum sessu­naut­um, án efa orðið til þess hve ótví­ræður stuðn­ingur hans hefur verið við „nor­ræna mód­el­ið” eins og hann hefur iðu­lega gert grein fyrir í greinum og ræðum – og vand­lega er rak­inn í þess­ari bók. 

Hans eigin við­kynn­ing og á stundum sam­vistir með fólki, sem bein kynni hafði af eðli og inn­taki Sov­ét­ríkj­anna eftir nám og dvöl þar, hefur auð­vitað haft áhrif á hans mat á hvað olli hruni Sov­ét­ríkj­anna og hruni komm­ún­ism­ans, sem einnig er fjallað ræki­lega um í þess­ari bók. Þá hafa kynni hans af íslenskum stjórn­mála­mönnum á vinstri kanti íslenskra stjórn­mála, sem margir hverjir voru sam­ferða­menn honum hand­gengn­ir, haft áhrif á skoð­anir hans á hvers vegna ekki tókst á Íslandi það, sem tókst á öllum öðrum Norð­ur­löndum - sem sé að efla til áhrifa sterkt stjórn­mála­afl jafn­að­ar­manna þannig að „nor­ræna mód­el­ið” gæti risið öðru vísi hér en sem dauf speg­il­mynd af því, sem verða átti og verða þurfti. Hvernig stóð á því, að komm­ún­istar og síð­ari arf­takar þeirra urðu sterkara afl á Íslandi en í nágranna­löndum og sós­í­alde­mókratar að sama skapi veik­ari hér en þar? Að hve miklu leyti liggur sökin hjá sós­í­alde­mókrötum sjálfum – og að hve miklu leyti hjá allt öðru vísi við­horfum íslenska þjóð­ar­hjart­ans? Vissu­lega eru þetta spurn­ing­ar, sem ættu að vera og eru við­fangs­efni jafn­að­ar­manna – efni, sem jafn­að­ar­menn þurfa að ræða og eiga að ræða. Það gerir Jón Bald­vin Hanni­bals­son í bók­inni sinn­i. 

Þá ræðir hann um Evr­ópu­mál­in, um EES samn­ing­ana og um frels­is­bar­áttu Eystra­salts­ríkj­anna, þar sem hann gegndi lyk­il­hlut­verki sem fyrsti stjórn­mála­leið­tog­inn á Vest­ur­lönd­um, sem gekk til liðs við þá frels­is­hreyf­ingu. Með bar­áttu sinni á þeim vett­vangi sem og bar­áttu sinni og sigrum í átök­unum um EES hefur Jón Bald­vin reist sér bauta­steina í íslenskri stjórn­mála­sögu, sem munu standa. Bar­átta hans og sigur í EES mál­inu hefur valdið meiri fram­förum í íslensku þjóð­lífi og stór­bætt­ari rétt­indum alþýðu og neyt­enda en nokkur önnur gjörð. Til þess að ná því mik­il­væga mark­miði hafn­aði Jón Bald­vin því, sem flestir atvinnu­stjórn­mála­menn sækj­ast hvað mest eftir – stöðu for­sæt­is­ráð­herra – en þótti það ekk­ert til­töku­mál. Varla umræðu­vert.

Auglýsing

Í fyrsta kap­ít­ula umræddrar bók­ar, sem ber sama titil og bókin sjálf – Lífs­skoðun jafn­að­ar­manns – rekur Jón Bald­vin í nokkrum umfjöll­un­ar­efnum hvernig hann öðl­að­ist þá lífs­skoð­un. Þar stað­næm­ist hann m.a. við það, sem hann nefnir „Rauða bæinn” – þ.e. Ísa­fjörð. Byggð­ar­lagið þar sem við báðir ólumst upp ásamt mörgum fleirum nánum sam­starfs­mönnum okkar síðar á lífs­leið­inni. Það er merki­legt, hve stórt og inn­byrðis ólíkt Ísland leit út fyrir að vera á fyrstu ára­tugum lið­innar ald­ar. Í Hafn­ar­firði – nágrannabæ Reykja­víkur – réðu jafn­að­ar­menn ferð­inni þver­öf­ugt við hvernig hátt­aði til með höf­uð­stað­inn. Sós­í­alist­ar, áður komm­ún­istar, réðu í Kópa­vogi, á Siglu­firði, á Akur­eyri og yfir­tóku Nes­kaup­stað þar sem jafn­að­ar­menn höfðu áður farið með ráð­in. Á Ísa­firði réðu Alþýðu­flokks­menn einir framan af og síðan í sam­starfi við aðra en í því sam­starfi ávallt langstærsti flokk­ur­inn. Stærstan hluta skýr­ing­ar­innar á þessu hlýtur auð­vitað að vera eð leita til þeirra ein­stak­linga, sem fyrir fóru í hverju bæj­ar­fé­lag­anna. Til manna eins og Ein­ars Olgeirs­sonar og Lúð­víks Jós­efs­sonar á Akur­eyri og í Nes­kaup­stað – og til for­ystu­manna eins og Finns Jóns­son­ar, Guð­mundar Haga­lín, Vil­mundar Jóns­sonar og Hanni­bals á Ísa­firði svo nokkrir séu nefnd­ir. Í mínu minni eru þeir líka svo miklu fleiri. Pétur Sig­urðs­son, Kar­ítas Páls­dótt­ir, Gunnar Jóns­son, Stefán Stef­áns­son (sem Jón talar um í bók sinn­i), Páll Sig­urðs­son og Fríða, eig­in­kona hans, Dan­íel Sig­munds­son og Jón, Sig­urður bak­ari, Snorri Her­manns­son og Auð­ur, Mar­ías Þ. Guð­munds­son og Guð­mundur bróðir hans, Ket­ill Guð­munds­son, Grímur Krist­geirs­son, Guð­mundur Bjarna­son…….. aðeins fáir einir tald­ir, sem koma strax upp í hug­ann. Margir fleiri, sem nefna má – og nefna hefði átt. 

Þarna var mikið og öfl­ugt sam­fé­lag jafn­að­ar­manna sem hafði áhrif á bæði þá, sem á Ísa­firði bjuggu og ólust upp – og á sam­tíð sína. Það var því ekki und­ar­legt í mínum huga, þó helm­ing­ur­inn af 10 manna þing­flokki Alþýðu­flokks­ins drjúgan tíma veru minnar á Alþingi væru Ísfirð­ingar eða ísfir­skrar ætt­ar. Jón Bald­vin, Jón Sig­urðs­son, Rann­veig Guð­munds­dótt­ir, Árni Gunn­ars­son auk þess, sem þetta skrif­ar. Við bætt­ist svo Ólafur Ragnar Gríms­son, sonur Gríms Krist­geirs­son­ar, þó í öðrum stjórn­mála­flokki væri og auk þess tveir aðrir Ísfirð­ing­ar, þeir Matth­ías Bjarna­son og Sverrir Her­manns­son. „Rauði bær­inn” lét því til sín taka á Alþingi, þó þar væri ekki nema mik­ill meiri­hluti Ísfirð­ing­anna rauður – eins og bær­inn. Frá Ísa­firði kom líka fyrsti for­maður Alþýðu­flokks­ins, Jón Bald­vins­son, en hann lærði prent­iðn sína á Ísa­firði í störfum fyrir Skúla Thorodd­sen. Þaðan komu þeir líka formennirnir Hanni­bal Valdi­mars­son og Har­aldur Guð­munds­son, Bene­dikt Grön­dal frá næsta nágrenni og svo Jón Bald­vin og sá, sem þetta rit­ar. Ísfirð­ingar hafa því lengi farið fyrir íslenskum jafn­að­ar­mönn­um.

Bókin hans Jóns Bald­vins er ein­stæð bók. Hún er um lífs­skoðun jafn­að­ar­manns – jafn­að­ar­manns­ins frá „Rauða bæn­um” sem fór svo með hlut­verk leið­toga í mál­um, sem skipt hafa sköpum í lífi íslenskrar þjóð­ar. Auð­vitað eru ekki allir sam­mála þeirri lífs­skoðun – enda ekki allir frá „Rauða bæn­um”. Bókin vekur hins vegar máls á umræðu­efni, sem þörf er á að rætt sé á Íslandi en liggur í lág­inni. Umræðu­efni, sem fjallar um stjórn­mála­stefnur og strauma, tekur í senn mið af for­tíð, sam­tíð og fram­tíð og á erindi við alla Íslend­inga – og svo langt um fleiri.

Höf­undur er fyrr­ver­andi ráð­herra og for­maður Alþýðu­flokks­ins.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Drífa Snædal, forseti ASÍ.
Nú reyni á samstöðu verkalýðshreyfingarinnar sem aldrei fyrr
Miðstjórn ASÍ telur að nú reyni á samstöðu verkalýðshreyfingarinnar sem aldrei fyrr og skýra sýn. Þá sé málflutningur SA bæði rangur og villandi.
Kjarninn 1. apríl 2020
Ragnar Þór Ingólfsson formaður VR hefur sagt sig úr miðstjórn ASÍ.
Ragnar Þór hættur í miðstjórn ASÍ
Formaður VR hætti í miðstjórn Alþýðusambands Íslands á mánudaginn. Hann segir að hann telji orku sinni betur varið í að leita lausna á öðrum vettvangi og að hans mati sé ASÍ að gera það versta í stöðunni, ekki neitt.
Kjarninn 1. apríl 2020
Vilhjálmur segir Drífu hafa lagt fram tillögu um að fresta öllum launahækkunum
Fráfarandi varaforseti ASÍ segir að forseti sambandsins hafi lagt fram tillögu á föstudag um að taka tímabundnar launahækkanir af fólki en hafi hafnað því að lækka mótframlag atvinnurekenda í lífeyrissjóð í sex mánuði hið minnsta.
Kjarninn 1. apríl 2020
Frá COVID-19 göngudeildinni á Landspítala. Alls eru ríflega 40 manns á spítala vegna sýkingar, þar af tólf á gjörgæsludeild.
Tólf manns á gjörgæslu vegna COVID-19 sýkingar
Áttatíu og fimm ný smit COVID-19 greindust hér á landi í gær og er heildarfjöldi staðfestra smita því orðinn 1.220. 236 manns hafa jafnað sig af sjúkdómnum.
Kjarninn 1. apríl 2020
Vilhjálmur Birgisson segir af sér sem varaforseti ASÍ
Formaður Verkalýðsfélags Akraness hefur sagt af sér embætti varaforseta Alþýðusambands Íslands.
Kjarninn 1. apríl 2020
Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
ASÍ hafnar beiðni Samtaka atvinnulífsins um að lækka launakostnað fyrirtækja tímabundið
Samtök atvinnulífsins vildu að mótframlag atvinnurekenda í lífeyrissjóði starfsmanna yrði lækkað um 3,5 prósentustig vegna yfirstandandi efnahagsvanda og báru fyrir sig að launakostnaður muni hækka um fjóra milljarða á mánuði með launahækkunum í dag.
Kjarninn 1. apríl 2020
Þuríður Harpa Sigurðardóttir, formaður Öryrkjabandalagsins.
Vonsvikin að upphæðin hafi ekki orðið hærri
Formaður Öryrkjabandalagsins segir að þau hjá bandalaginu séu auðvitað ánægð með að öryrkjar fái sérstaka eingreiðslu vegna COVID-19 en að þau séu vonsvikin að upphæðin hafi ekki orðið hærri. Margir séu í vanda.
Kjarninn 1. apríl 2020
Það dropar á glerþakið milli kvenna og peninga en fáar sprungur myndast
Sjöunda árið í röð framkvæmdi Kjarninn úttekt á því hver kynjahlutföll séu á meðal þeirra sem stýra peningum á Íslandi. Þrátt fyrir miklar hræringar, þar sem meðal annars var skipt um forstjóra hjá átta skráðum félögum, er niðurstaðan sú sama og áður.
Kjarninn 1. apríl 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar