Lífsskoðun jafnaðarmanns

Sighvatur Björgvinsson skrifar um nýútkomna bók Jóns Baldvins Hannibalssonar, „Tæpitungulaust – lífsskoðun jafnaðarmanns.

Auglýsing

Bók­in, sem stefnt var að að gæti komið fyrir almenn­ings sjónir í sept­em­ber­mán­uði á s.l. ári, er nú loks­ins að koma í bóka­búð­ir. Þetta er bók Jóns Bald­vins Hanni­bals­son­ar, sem hann nefnir „Tæpitungu­laust – lífs­skoðun jafn­að­ar­manns”. Þessi bók, sem spannar mörg og mis­jöfn við­fangs­efni en öll séð frá einu og sama sjón­ar­horni – sjón­ar­horni jafn­að­ar­manns­ins – er ein­stakt rit­verk. Margir fyrr­ver­andi íslenskir stjórn­mála­menn hafa skilið eftir sig ýmsa ævi­sögu­texta – aðal­lega rakið þá þætti í starfs­sögu sinni, sem þeir vilja helst halda á lofti. Þessi bók Jóns Bald­vins er – eins og heitið bendir til – ekki slík bók. Hún er fyrst og fremst bók um hug­myndir og hugs­ana­smíð jafn­að­ar­manns, sem auð­vitað tekur mark af hans eigin reynslu og hans eigin við­kynn­ingu af mönnum og mál­efnum – af hans eigin reynslu­heimi. Og auð­vitað læra menn af reynsl­unni. Því hefur dvöl Jóns Bald­vins í Banda­ríkj­un­um, við­kynn­ing hans af banda­rískum við­horfum og banda­rískum sessu­naut­um, án efa orðið til þess hve ótví­ræður stuðn­ingur hans hefur verið við „nor­ræna mód­el­ið” eins og hann hefur iðu­lega gert grein fyrir í greinum og ræðum – og vand­lega er rak­inn í þess­ari bók. 

Hans eigin við­kynn­ing og á stundum sam­vistir með fólki, sem bein kynni hafði af eðli og inn­taki Sov­ét­ríkj­anna eftir nám og dvöl þar, hefur auð­vitað haft áhrif á hans mat á hvað olli hruni Sov­ét­ríkj­anna og hruni komm­ún­ism­ans, sem einnig er fjallað ræki­lega um í þess­ari bók. Þá hafa kynni hans af íslenskum stjórn­mála­mönnum á vinstri kanti íslenskra stjórn­mála, sem margir hverjir voru sam­ferða­menn honum hand­gengn­ir, haft áhrif á skoð­anir hans á hvers vegna ekki tókst á Íslandi það, sem tókst á öllum öðrum Norð­ur­löndum - sem sé að efla til áhrifa sterkt stjórn­mála­afl jafn­að­ar­manna þannig að „nor­ræna mód­el­ið” gæti risið öðru vísi hér en sem dauf speg­il­mynd af því, sem verða átti og verða þurfti. Hvernig stóð á því, að komm­ún­istar og síð­ari arf­takar þeirra urðu sterkara afl á Íslandi en í nágranna­löndum og sós­í­alde­mókratar að sama skapi veik­ari hér en þar? Að hve miklu leyti liggur sökin hjá sós­í­alde­mókrötum sjálfum – og að hve miklu leyti hjá allt öðru vísi við­horfum íslenska þjóð­ar­hjart­ans? Vissu­lega eru þetta spurn­ing­ar, sem ættu að vera og eru við­fangs­efni jafn­að­ar­manna – efni, sem jafn­að­ar­menn þurfa að ræða og eiga að ræða. Það gerir Jón Bald­vin Hanni­bals­son í bók­inni sinn­i. 

Þá ræðir hann um Evr­ópu­mál­in, um EES samn­ing­ana og um frels­is­bar­áttu Eystra­salts­ríkj­anna, þar sem hann gegndi lyk­il­hlut­verki sem fyrsti stjórn­mála­leið­tog­inn á Vest­ur­lönd­um, sem gekk til liðs við þá frels­is­hreyf­ingu. Með bar­áttu sinni á þeim vett­vangi sem og bar­áttu sinni og sigrum í átök­unum um EES hefur Jón Bald­vin reist sér bauta­steina í íslenskri stjórn­mála­sögu, sem munu standa. Bar­átta hans og sigur í EES mál­inu hefur valdið meiri fram­förum í íslensku þjóð­lífi og stór­bætt­ari rétt­indum alþýðu og neyt­enda en nokkur önnur gjörð. Til þess að ná því mik­il­væga mark­miði hafn­aði Jón Bald­vin því, sem flestir atvinnu­stjórn­mála­menn sækj­ast hvað mest eftir – stöðu for­sæt­is­ráð­herra – en þótti það ekk­ert til­töku­mál. Varla umræðu­vert.

Auglýsing

Í fyrsta kap­ít­ula umræddrar bók­ar, sem ber sama titil og bókin sjálf – Lífs­skoðun jafn­að­ar­manns – rekur Jón Bald­vin í nokkrum umfjöll­un­ar­efnum hvernig hann öðl­að­ist þá lífs­skoð­un. Þar stað­næm­ist hann m.a. við það, sem hann nefnir „Rauða bæinn” – þ.e. Ísa­fjörð. Byggð­ar­lagið þar sem við báðir ólumst upp ásamt mörgum fleirum nánum sam­starfs­mönnum okkar síðar á lífs­leið­inni. Það er merki­legt, hve stórt og inn­byrðis ólíkt Ísland leit út fyrir að vera á fyrstu ára­tugum lið­innar ald­ar. Í Hafn­ar­firði – nágrannabæ Reykja­víkur – réðu jafn­að­ar­menn ferð­inni þver­öf­ugt við hvernig hátt­aði til með höf­uð­stað­inn. Sós­í­alist­ar, áður komm­ún­istar, réðu í Kópa­vogi, á Siglu­firði, á Akur­eyri og yfir­tóku Nes­kaup­stað þar sem jafn­að­ar­menn höfðu áður farið með ráð­in. Á Ísa­firði réðu Alþýðu­flokks­menn einir framan af og síðan í sam­starfi við aðra en í því sam­starfi ávallt langstærsti flokk­ur­inn. Stærstan hluta skýr­ing­ar­innar á þessu hlýtur auð­vitað að vera eð leita til þeirra ein­stak­linga, sem fyrir fóru í hverju bæj­ar­fé­lag­anna. Til manna eins og Ein­ars Olgeirs­sonar og Lúð­víks Jós­efs­sonar á Akur­eyri og í Nes­kaup­stað – og til for­ystu­manna eins og Finns Jóns­son­ar, Guð­mundar Haga­lín, Vil­mundar Jóns­sonar og Hanni­bals á Ísa­firði svo nokkrir séu nefnd­ir. Í mínu minni eru þeir líka svo miklu fleiri. Pétur Sig­urðs­son, Kar­ítas Páls­dótt­ir, Gunnar Jóns­son, Stefán Stef­áns­son (sem Jón talar um í bók sinn­i), Páll Sig­urðs­son og Fríða, eig­in­kona hans, Dan­íel Sig­munds­son og Jón, Sig­urður bak­ari, Snorri Her­manns­son og Auð­ur, Mar­ías Þ. Guð­munds­son og Guð­mundur bróðir hans, Ket­ill Guð­munds­son, Grímur Krist­geirs­son, Guð­mundur Bjarna­son…….. aðeins fáir einir tald­ir, sem koma strax upp í hug­ann. Margir fleiri, sem nefna má – og nefna hefði átt. 

Þarna var mikið og öfl­ugt sam­fé­lag jafn­að­ar­manna sem hafði áhrif á bæði þá, sem á Ísa­firði bjuggu og ólust upp – og á sam­tíð sína. Það var því ekki und­ar­legt í mínum huga, þó helm­ing­ur­inn af 10 manna þing­flokki Alþýðu­flokks­ins drjúgan tíma veru minnar á Alþingi væru Ísfirð­ingar eða ísfir­skrar ætt­ar. Jón Bald­vin, Jón Sig­urðs­son, Rann­veig Guð­munds­dótt­ir, Árni Gunn­ars­son auk þess, sem þetta skrif­ar. Við bætt­ist svo Ólafur Ragnar Gríms­son, sonur Gríms Krist­geirs­son­ar, þó í öðrum stjórn­mála­flokki væri og auk þess tveir aðrir Ísfirð­ing­ar, þeir Matth­ías Bjarna­son og Sverrir Her­manns­son. „Rauði bær­inn” lét því til sín taka á Alþingi, þó þar væri ekki nema mik­ill meiri­hluti Ísfirð­ing­anna rauður – eins og bær­inn. Frá Ísa­firði kom líka fyrsti for­maður Alþýðu­flokks­ins, Jón Bald­vins­son, en hann lærði prent­iðn sína á Ísa­firði í störfum fyrir Skúla Thorodd­sen. Þaðan komu þeir líka formennirnir Hanni­bal Valdi­mars­son og Har­aldur Guð­munds­son, Bene­dikt Grön­dal frá næsta nágrenni og svo Jón Bald­vin og sá, sem þetta rit­ar. Ísfirð­ingar hafa því lengi farið fyrir íslenskum jafn­að­ar­mönn­um.

Bókin hans Jóns Bald­vins er ein­stæð bók. Hún er um lífs­skoðun jafn­að­ar­manns – jafn­að­ar­manns­ins frá „Rauða bæn­um” sem fór svo með hlut­verk leið­toga í mál­um, sem skipt hafa sköpum í lífi íslenskrar þjóð­ar. Auð­vitað eru ekki allir sam­mála þeirri lífs­skoðun – enda ekki allir frá „Rauða bæn­um”. Bókin vekur hins vegar máls á umræðu­efni, sem þörf er á að rætt sé á Íslandi en liggur í lág­inni. Umræðu­efni, sem fjallar um stjórn­mála­stefnur og strauma, tekur í senn mið af for­tíð, sam­tíð og fram­tíð og á erindi við alla Íslend­inga – og svo langt um fleiri.

Höf­undur er fyrr­ver­andi ráð­herra og for­maður Alþýðu­flokks­ins.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Birgir Hermannsson
Vinstri græn og kjötið
Kjarninn 21. október 2019
Gylfi Magnússon
Gylfi Magnússon: Láta blauta drauma fákeppnismógúla rætast
Gylfi Magnússon, dós­ent í við­skipta­fræði og fyrr­ver­andi efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, hefur gagnrýnt harðlega nýtt frumvarp iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem boðaðar eru miklar breytingar á samkeppnislöggjöfinni.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar