Sannfæring og ástríða – pólitísk baráttusaga JBH

Þröstur Ólafsson fjallar um nýútkomna bók Jóns Baldvins Hannibalssonar.

Auglýsing

Jón Bald­vin hefur sent frá sér bók. Hún er all­mikil að vöxt­um, lið­lega sex hund­ruð síð­ur. Í bók­inni grípur hann niður í sögu jafn­að­ar­stefnu hér­lend­is, hvar hún standi um þessar mundir og hvert stefna skuli. Þar er fróð­legur kafli um Ísa­fjörð þess tíma sem jafn­að­ar­menn réðu þar lögum og lof­um. Ítar­leg­astir eru þeir kaflar sem fjalla um helstu póli­tísku hugð­ar­efni Jóns Bald­vins; upp­stokkun og end­ur­bætur á íslensku sam­fé­lagi, fram­tíð sós­í­alde­mókrats­ins, Ísland í Evr­ópu og fram­lag hans til frels­is­bar­áttu Eystra­salts­ríkj­anna. Hann var umdeildur en jafn­framt dáður bylt­inga­maður sem þorði þegar aðrir þögðu eða röfl­uðu um áhættur og holta­þoku­reim­leika.

Jón Bald­vin og EES

Jón Bald­vin er að mínu mati merkasti stjórn­mála­maður lýð­veld­is­tím­ans. Rök mín fyrir því eru ann­ars vegar EES samn­ing­ur­inn. Hins vegar er hann eini þekkti íslenski stjórn­mála­mað­ur­inn meðal erlendra þjóða, vegna fram­göngu sinnar þar. EES sam­ing­ur­inn er tví­mæla­laust mik­il­væg­asti alþjóða­samn­ingur sem þjóðin hefur gert og sem hefur gjör­breytt íslensku sam­fé­lagi. Það fór vel á því að úttekt­ar­skýrslan um stöðu og áhrif samn­ings­ins var birt skömmu áður en bók Jóns Bald­vins kom út. Í skýr­s­unni er mik­il­vægi samn­ings­ins hvort heldur sem er fyrir ein­stak­linga, náms­fólk, frum­kvöðla eða hefð­bundin við­skipti, já þjóð­ina alla og líf hennar og störf, und­ir­strikað og hvergi dregið und­an. Þessi magn­aði samn­ingur var fyrst og fremst verk Jóns Bald­vins. Hann gerði hann að for­gangs­at­riði síð­asta hluta stjórn­mála­fer­ils sins og mynd­aði rík­is­stjórn sem hann treysti fyrir því að klára verk­ið.

Vissu­lega hafði hann afar hæfa emb­ætt­is­menn sér við hlið, en JBH stýrði för og grann­skoð­aði hvert smá­at­riði og kunni nán­ast samn­ing­inn utan­af. Öfl­ug­ur, en ekki allur jafn féleg­ur, sam­söfn­uður eldri manna ásamt Klaust­ur­fé­lögum Mið­flokks­ins hefur und­an­farin miss­eri haldið uppi óvægnum rang­indum gegn EES samn­ingnum í skjóli hins veru­lausa þriðja orku­pakka. Þeir reim­leikar eru nú að baki. Póli­tísk arf­leifð Jóns Bald­vins heldur áfram að þró­ast og þroskast.

Auglýsing

Ísland í Evr­ópu – Evr­ópa í Íslandi

Þessu nátengt eru skrif hans um fram­tíð Evr­ópu og stöðu Íslands þar. Lengi vel var höf­und­ur­inn einn ein­dregn­asti stuðn­ings­maður inn­gönu lands­ins í ESB og færir í bók­inni mörg þung rök því til stuðn­ings. Á einum stað segir JBH: „Krónu­hag­kerfið er ver­öld sem var.” Harmur Stef­ans Zweig er ekki langt und­an. Hér hittir JBH naglann á höf­uð­ið. Við frek­ari lestur verður ekki hjá því kom­ist að taka eft­ir, að það örli á sinna­skiptum í afstöðu JBH, ekki bara til krón­unnar heldur einng til ESB. Hann virð­ist gera ýms vand­kvæði og mis­tök ESB við úrlausn vanda­mála á eft­ir­hruns­tíma að stefnu­reglu þess til fram­búð­ar. Þaðan dregur hann álykt­anir sem túlka má sem efa­semdir um fram­tíð ESB. Það verður fróð­legt að fylgjst með fram­hald­inu. Með hverju árinu sem líður verðum við sam­ofn­ari innri mark­aði ESB, eins og stefnt var að með EES samn­ingn­um. Það verður einnig flókn­ara að sam­ræma þau spor sem krónan skilur eftir sig inn­an­lands, þeim þörfum sem innri mark­að­ur­inn gerir til gjald­mið­ils­ins. Þá er land­bún­að­ur­inn of mik­il­vægur en jafn­framt of þung byrði á rík­is­sjóði til að svo geti horfið til lengd­ar. Vel­ferð­ar­rík­inu hnignar vegna þess að pen­ing­arnir okkar eru bundnir í verk­efnum sem engum skila neinu í aðra hönd. Enn á ný er þörf á ein­hverjum sem þorir – fram á leið ekki aft­urá­bak.

Jafn­að­ar­stefnan

Þegar kemur að stöðu og fram­tíð jafn­að­ar­stefn­unnar heima sem erlendis vand­ast málin nokk­uð. Höf­undi verður tíð­rætt um Nor­ræna mód­el­ið, sam­fé­lags­lega sköp­un­ar­verk sænsku kratanna, sem umbylti sænsku sam­fé­lagi fyrir og um mið­bik lið­innar aldar til hags­bóta okkar minnsta bróð­ur. Þessi upp­skrift eða erind­is­bréf segir JBH vera veg­vís­inn inn í fram­tíð­ina. Draga má í efa að það dugi. Evr­ópskir kratar upp til hópa misstu af fram­tíð­ar­lest­inni þegar umhverf­is­vit­undin hóf göngu sína fyrir tæpri hálfri öld. Þeir voru enn fastir í stétt­ar­hugsun iðn­að­ar­sam­fé­lags­ins með vel­ferð­ar­bótum og neyslu­hyggju. Var það ekki Gor­basjoff sem sagði að þeim hefnd­ist sem kæmu of seint til leiks. Það eru evr­ópskir kratar að ganga í gegnum nú. Hvernig fram­tíð­ar­sam­fé­lagið – ef yfir höfuð eitt­hvað – mun líta út, mun trauðla ráð­ast af for­tíð­ar­hyggju, hvorki til hægri né vinstri, eins og þær sem nú ríða húsum út um allar koppagrund­ir.

Sjálf­stæði Eystra­salts­ríkj­anna

Einn kafli bók­ar­innar fjallar um fram­göngu JBH í frels­is­bar­áttu Eystra­salts­þjóð­anna. Þau afskipti hans voru mik­il­væg á örlaga­stundu, enda er hann nán­ast helgur maður þar um slóð­ir. Eng­inn annar íslenskur stjórn­mála­maður hefur öðl­ast slíkan sess eða orðið jafn þekktur á erlendri grundu sem JBH, enda skiptu afskipti hans við Eystra­salt sköp­um, ekki hvað síst til að efla sjálfs­traust þjóð­anna. Frá­sögn hans og ann­arra sem tóku þátt er fróð­leg og upp­lýsandi. Af þessu til­efni er gaman að segja frá því, að xnemmma hausts 1991 fól JBH und­ir­rit­uðum að sækja fund á vegum SÞ í Moskvu. Þar voru einnig staddir utan­rík­is­ráð­herrar hinna Norð­ur­land­anna. Um miðjan dag er mér sagt að Gor­basjoff vilji hitta okkur full­trúa Norð­ur­land­anna í Kreml. Hann las yfir okkur varn­að­ar­orð og lítt duldar hót­anir ef rík­is­stjórnir okkar dirfð­ust að skipta sér af mál­efnum ríkj­anna við Eystra­salt. Honum var mikið niðri fyr­ir. Í miðri yfirhaln­ing­unni ýtti aðstoð­ar­maður að honum bréfsn­epli. Við sátum eins og saka­menn í ein­faldri röð gegnt honum og fylgd­ar­liði. Hann renndi augum sínum eftir röð­inni eins og hann væri að telja en staldr­aði síðan við full­trúa Íslands, horfði fast eitt augna­blik, en hélt svo áfram. Ekki fór á milli mála hvert orð­unum átti að beina.Eng­inn hinna ráð­herrannna þorði - nema JBH.

Engin ævi­saga

Það vekur ætíð eft­ir­vænt­ingu þegar meiri háttar stjórn­mála­menn senda frá sér póli­tíska bók. Íslenskir stjórn­mála­menn hafa margir hverir skrifað ævi­sögu að loknu dags­verki. En hér er engin ævi­saga á ferð­inni. Þetta er póli­tískt bar­áttu­kver. Hér er skilm­inga­mað­ur­inn Jón Bald­vin á fullu. Hver ein­asta setn­ing er þrungin póli­tískri sann­fær­ingu og ástríðu og það er ekki síst það sem gerir bók­ina svo skemmti­lega og ferska aflestr­ar. Skrið­þung­inn er á köflum svo mik­ill að flest verður undan að láta. Leiftr­andi mælska og skemmti­legur rit­stíll ein­kennir bók­ina frá upp­hafi til enda. Í bók­inni eru ræð­ur, blaða­greinar og við­töl frá liðnum tíma en einnig síð­ari tíma. Sumt af þessu er enn jafn ferskt og aðkallandi eins og það var þegar það var skrif­að. Þeir stjórn­mála­mennj jafn­að­ar­manna sem nú eru í broddi fylk­ingar gætu notað heilu kafl­ana lítt breytta á mál líð­andi stund­ar, því við­fangs­efnin eru þau sömu og þegar JBH yfir­gaf hring­inn.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Birgir Hermannsson
Vinstri græn og kjötið
Kjarninn 21. október 2019
Gylfi Magnússon
Gylfi Magnússon: Láta blauta drauma fákeppnismógúla rætast
Gylfi Magnússon, dós­ent í við­skipta­fræði og fyrr­ver­andi efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, hefur gagnrýnt harðlega nýtt frumvarp iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem boðaðar eru miklar breytingar á samkeppnislöggjöfinni.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar