Minni sorg aðstandenda eftir dánaraðstoð

Ingrid Kuhlman segir að dauðinn sé ákveðið tabú sem við forðumst að ræða og að þögnin sé ekki til góðs. Kosturinn við ferlið í kringum dánaraðstoð sé að rætt er um dauðann af virðingu en ekki ótta.

Auglýsing

Þann 2. febr­úar 2017 birt­ist grein í Frétta­blað­inu eftir Björn Ein­ars­son lækni þar sem hann tjáði sig um aðstoð við sjálfs­víg og „líkn­ar­deyð­ing­u“, eins og hann hefur kosið að kalla dán­ar­að­stoð. Þar hélt hann því fram að aðstand­endur hefðu orðið út undan í umræð­unni um dán­ar­að­stoð og stað­hæfði:

„Sjálfs­víg eru alltaf harm­saga. Fyrir aðstand­endur er það mikið áfall og sorg og þeir geta upp­lifað það sem höfnun og getur það jafn­vel valdið þeim reiði. Einnig eru sjálfs­víg með aðstoð vegna ban­vænna sjúk­dóma harm­saga. Flestir eiga sér fjöl­skyldu og ást­vini. Ban­vænn sjúk­dómur er áfall, en ákvörð­unin um sjálfs­víg vegna þess veldur við­bót­ar­þján­ing­um.“

Væg­ari sorg­ar­ein­kenni og minni áfallastreita

Full­yrð­ingar Björns um reiði, sárs­auka og höfn­un­ar­til­finn­ingu eru ekki í sam­ræmi við rann­sókn­ir, sem hafa sýnt að ákvörðun um dán­ar­að­stoð veldur ekki við­bót­ar­þján­ingu. Þvert á móti líta flestir á dán­ar­að­stoð sem kær­leiks­verk enda er um að ræða dýpstu ósk ein­stak­lings­ins að fá að deyja með sæmd.

Auglýsing

Rann­sókn í Hollandi leiddi sem dæmi í ljós að nán­ustu aðstand­endur krabba­meins­sjúkra sem fengu dán­ar­að­stoð upp­lifðu væg­ari sorg­ar­ein­kenni og minni áfallastreitu en aðstand­endur þeirra krabba­meins­sjúk­linga sem dóu nátt­úru­legum dauða. Það var þeim huggun í harmi að ást­vinur þeirra hafði fengið að stjórna ferð­inni og deyja á þann hátt sem hann vildi.

Þeir töldu mik­il­vægan þátt í sorg­ar­ferl­inu að hafa fengið tæki­færi til að vera við­staddir á dán­ar­stund og kveðja ást­vin­inn. Þeir sögðu að ferlið í kringum dán­ar­að­stoð­ina hefði verið þrosk­andi og upp­lifðu þakk­læti. Sumir töldu að það að hafa geta rætt á opin­skáan hátt um dauð­ann við ást­vin­inn hefði auð­veldað þeim að horfast í augu við og sætt­ast við yfir­vof­andi and­lát hans.

Aðrir nefndu þakk­læti fyrir að hafa fengið tæki­færi til að gera upp ágrein­ing eða rifja upp dýr­mætar minn­ing­ar. Fólk upp­lifir vita­skuld sorg, streitu og söknuð við ást­vina­missi. En þegar þján­ingin ein er eftir er mik­il­vægt að dauð­dag­inn sé eins þján­ing­ar­laus og með eins mik­illi reisn og hugs­ast get­ur. Það að horfa á ást­vin kvelj­ast til síð­asta and­ar­dráttar - vit­andi að það er engin bata­von – getur haft djúp­stæð nei­kvæð til­finn­inga­leg áhrif á aðstand­end­ur.

Dán­ar­að­stoð aldrei skyndi­á­kvörðun

Björn skrif­aði jafn­framt: „Ákvörðun um sjálfs­víg upp á sitt ein­dæmi er eig­in­gjarn verkn­að­ur. Aðstoð við sjálfs­víg eða bein líkn­ar­deyð­ing þarf að vera í sátt við aðstand­end­ur. Áður fyrr var það hörm­ung fyrir aðstand­endur ef ein­hver dó skyndi­dauða. Eðli­leg­ast þótti að deyja í faðmi fjöl­skyld­unn­ar. Bana­legan er hluti af sorg­ar­úr­vinnslu manns­ins. En nú til dags vilja menn deyja skyndi­lega, vegna fjar­lægðar sinnar við dauð­ann.“

Full­yrð­ingar Björns um ein­mana skyndi­dauða í tengslum við dán­ar­að­stoð eiga ekki við rök að styðj­ast. Í fyrsta lagi eiga flestir ef ekki allir opin­skátt sam­tal við nán­ustu aðstand­endur um ósk sína. Þeir læknar sem veita dán­ar­að­stoð leggja mikla áhersla á þátt­töku aðstand­enda og ræða ítrekað við þá í ferl­inu. Það heyrir til mik­illa und­an­tekn­inga að fólk velji að binda endi á eigið líf með aðstoð læknis án vit­undar ætt­ingja. Þegar um dán­ar­að­stoð er að ræða hefur ein­stak­ling­ur­inn tæki­færi til að deyja í faðmi fjöl­skyld­unn­ar, á þann hátt sem hann vill og í því umhverfi sem hann vill. Í öðru lagi er aldrei um skyndi­á­kvörðun eða stund­ar­brjál­æði að ræða þar sem ein­stak­ling­ur­inn þarf að vera í góðu sam­bandi við lækn­inn sinn, vera með ráði og rænu og upp­fylla ströng skil­yrði. Ósk hans um dán­ar­að­stoð þarf m.a. að vera sjálf­viljug og vel ígrund­uð.

Þurfum að ræða dauð­ann

Björn hefur eitt­hvað til síns máls þegar hann stað­hæfir að dauð­inn sé fjar­lægur okk­ur. Dauð­inn er ákveðið tabú sem við forð­umst að ræða og þögnin er ekki til góðs. Kost­ur­inn við ferlið í kringum dán­ar­að­stoð er einmitt að rætt er um dauð­ann af virð­ingu en ekki ótta. Dauð­inn á ekki að vera felu­leikur enda er hann órjúf­an­legur hluti af líf­inu.

Höf­undur er for­maður Lífs­virð­ingar, félags um dán­ar­að­stoð.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kannanir sýna að langflestir landsmenn hafi fulla trú á þeirri stefnu sem almannavarnir og heilbrigðisyfirvöld reka í baráttunni gegn COVID-19.
Lítill hljómgrunnur fyrir andstöðu við sóttvarnaraðgerðir yfirvalda
Landsmenn treysta yfirvöldum til að takast á við COVID-19 og bara tíu prósent telja að of mikið sé gert úr heilsufarslegri hættu sem starfi af faraldrinum. Gagnrýnendur finna helst hljómgrunn á meðal lítils hluta kjósenda Miðflokks og Sjálfstæðisflokks.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
„Spítalinn var næstum því kominn á hliðina í þessum litla faraldri“
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir var spurður beinskeyttra spurninga um gagnrýni sem fram hefur komið á opinberar sóttvarnaraðgerðir, meðal annars frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, í viðtali í hlaðvarpsþætti á dögunum.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar.
„Þessi ofbeldishrina er ekkert annað en skuggafaraldur“
Formaður Viðreisnar vill sérstakan aðgerðapakka til að koma í veg fyrir langtímaafleiðingar líkamlegs eða kynferðislegs ofbeldis. Hún segir stöðuna grafalvarlega – sem verði ekki hunsuð.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Marínó Örn Tryggvason, forstjóri Kviku
Kvika, TM og Lykill sameinast
Tryggingarmiðstöðin hf., Kvika banki og fjármögnunarfyrirtækið Lykill hafa ákveðið að sameinast eftir tveggja mánaða viðræður.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Besti knattspyrnumaður allra tíma látinn
Diego Maradona er látinn, sextugur að aldri.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn.
Víðir reyndist vera með COVID-19
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra hefur greinst með COVID-19, eftir að hafa áður greinst neikvæður í prófi á mánudag. Hann var þegar í sóttkví eftir að hafa orðið útsettur fyrir smiti í nærumhverfi sínu.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Stóru viðskiptabankarnir þrír hafa borið þungann af því að deila út ríkisábyrgðarlánunum sem skýrslan fjallar um.
Stuðningslánum mögulega of naumt skammtað
Eftirlitsnefnd með lánum með ríkisábyrgð telur að ætla megi að innan við helmingur þeirra fyrirtækja sem sóst hafa eftir stuðningslánum fái út úr úrræðinu það fé sem þau telji sig þurfa. Nefndin skilaði skýrslu til ráðherra á dögunum.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Heimsfaraldurinn rekur unga Íslendinga aftur heim í foreldrahús
Hlutfall ungra Íslendinga sem búa heima hjá foreldrum sínum hefur farið úr 42 í 70 prósent á innan við ári. Ljóst er að COVID-19 spilar þar stóra rullu, en atvinnuleysi hjá 18-24 ára hefur aukist um 134 prósent á einu ári.
Kjarninn 25. nóvember 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar