Veröld sem verður?

Með því að mæra samninga flugfélagsins Play er ekki hægt að skilja núverandi forystufólk Samtaka atvinnulífsins öðruvísi en að það hvetji aðildarfélög sín til að hafna samningum við íslenskt launafólk, skrifar Guðrún Johnsen.

Auglýsing

Á tímum kór­ónu­veirunnar dylst engum getu­leysi banda­rískra stjórn­valda í viður­eign­inni við COVID-19. Það er hins vegar ekki eini far­ald­ur­inn sem geisar í Banda­ríkj­un­um. Angus Deaton og Anne Case, pró­fess­orar við Princeton háskóla hafa nýverið birt grein­ingu á afleið­ingum nið­ur­brots stétta­fé­laga, samn­ings­stöðu launa­fólks, nið­ur­broti á litlum og með­al­stórum atvinnu­rek­endum og auk­inni fákeppni í Banda­ríkj­unum síð­ast­liðin 40 ár í bók sinni And­lát vegna ang­istar (e. Deaths of despair). 

Pró­fess­or­arnir sýna fram á að órétt­læti sem mynd­ast hefur með versn­andi launa­kjörum, meðal þeirra sem lægst hafa laun­in, skorti á atvinnu­ör­yggi og atvinnu­tæki­færum sé ekki bara mælt í tví­t­oppa launa­dreif­ing­um, krónum og aur­um, heldur einnig í auknum fjölda ótíma­bærra and­láta sem tengj­ast sjálfs­víg­um, ofnotkun eit­ur­lyfja og áfeng­is, og þá meðal ófag­lærðra, hvítra Banda­ríkja­manna. 

Átak­an­legar nið­ur­stöður grein­ingar þeirra sýna að ótíma­bær dauðs­föll fyrir 45 ára ald­ur, meðal þeirra sem ekki höfðu lokið háskóla­menntun og fædd­ust árið 1970, voru 2,5 sinnum algeng­ari en meðal þeirrra sem eru fæddir árið 1950. Og þró­unin versn­ar, því fólk sem var fætt árið 1985 var tvisvar sinnum lík­legra til að lát­ast fyrir 35 ára aldur en þeir sem voru fæddir árið 1970. Þau meta það svo að aukin áhersla á útvistun starfa, verk­taka­vinnu án rétt­inda launa­fólks, lít­illi fjár­fest­ingu fyr­ir­tækja í starfs­fólki sem leitt hefur til færri og færri tæki­færa til að vinna sig upp í ábyrgð og launum hjá stönd­ugu fyr­ir­tæki, hafi leitt til ang­istar og þung­lyndis meðal nýrrar kyn­slóð­ar, sem sér ekki fram á að geta fram­fleytt sér eða raun­gera hæfi­leika sína í þjón­ustu við atvinnu­líf­ið.

Auglýsing

Sam­bæri­leg gögn á Íslandi yfir ótíma­bær dauðs­föll af völdum áfengis og vímu­efna­neyslu, sem og sjálfs­víga eftir aldri, eru ekki aðgengi­leg með greiðum hætti og kalla á víð­tækar rann­sókn­ir. Leitni á ótíma­bærum dauðs­föllum vegna sjúk­dóma tengdum ofnotkun áfengis yfir tíma er hins vegar ugg­væn­leg. Ótíma­bær dauðs­föll á hverja 100 þús­und íbúa á Íslandi var 1,8 árið 1996, en er nú komið í 10,5 (miðað við 4 ára velt­andi með­al­tal), og hefur því fimm­fald­ast síðan þá, eða ríf­lega þre­fald­ast frá því mæl­ingar hófust á árunum 1981-1984.

Heimild: Hagstofa íslands

Líf­eyr­is­sjóðir og und­ir­stöðu­at­riði um ábyrgar fjár­fest­ingar

Það er ástæða til að vera von­góður fyrir hönd íslensks atvinnu­lífs. Íslenski lög­gjaf­inn og íslenskir líf­eyr­is­sjóðir hafa áttað sig á hvert stefnir í efna­hags­kerfum að öllu óbreyttu, hvað varðar sjál­bærni út frá félags­legu og umhverf­is­legu til­liti. Nýleg breyt­ing á lögum um skyldu­trygg­ingu líf­eyr­is­sparn­aðar gerir líf­eyr­is­sjóðum m.a. skylt að setja sér siða­regl­ur. Líf­eyr­is­sjóðum lands­ins er upp­álagt að taka við iðgjöld­um, fjár­festa þeim með sem bestum hætti í atvinnu­tæki­færum og fjár­mála­gern­ingum sem skila af sér góðri ávöxtun til lengri tíma; en að auki hafa flestir líf­eyr­is­sjóðir á Íslandi þegar tekið upp fjár­fest­ing­ar­stefnu sem tekur mið af meg­in­reglum um ábyrgar fjár­fest­ingar (sjá unpri.org­).  

Meg­in­reglur um ábyrgar fjár­fest­ingar voru útbúnar af alþjóð­legum sam­tökum líf­eyr­is­sjóða og fag­fjár­festa að frum­kvæði Sam­ein­uðu þjóð­anna, til að tryggja fram­gang heims­mark­miða SÞ um sjálf­bæra þró­un. Til að geta gert sér í hug­ar­lund hvaða þættir það eru sem íslenskir líf­eyr­is­sjóðir líta til í ákvarð­ana­töku við fjár­fest­ingar þarf að hafa í huga öll 17 heims­mark­mið SÞ. Þar er m.a. að finna mark­mið um 1. Fátækt – að binda enda á fátækt í öllum myndum alls stað­ar, 8. Hag­vöxt - Stuðla að var­an­legum sjálf­bærum hag­vexti án aðgrein­ing­ar, full­ri, arð­bærri og mann­sæm­andi atvinnu fyrir alla. 10. Ójöfnuð - Draga úr ójöfn­uði innan ríkja og milli þeirra. 12. Tryggja sjálf­bæra fram­leiðslu og sjálf­bært neyslu­mynst­ur.

Íslenskir atvinnu­rek­endur hafna vinnu­afli og fjár­magni frá Íslandi?

Í ljósi þessa skrif­aði aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri Sam­taka Atvinnu­lífs­ins athygli­verða grein í Frétta­blað­inu hinn 14. júlí s.l., með vísan í áhrifa­mikið bók­mennta­verk Stefan Zweig (1881-1942), Ver­öld sem var, og yfir­færir upp­lifun Zweig á hnign­andi blóma­tíma yfir­stéttar Vín­ar­borgar fyrir seinna stríð yfir á stöðu flug­freyja-og flug­þjóna í stétta­bar­áttu þeirra gagn­vart almenn­ings­hluta­fé­lag­inu Icelanda­ir. Þar seg­ir: „Sú þróun er nauð­syn­leg og eðli­legt fram­hald af því að síð­ustu tutt­ugu ár hefur fjöldi flug­fé­laga sprottið upp með allt annað og ódýr­ara launa­fyr­ir­komu­lag en áður þekkt­ist. [...] For­svars­menn Play hafa gefið út að félagið hafi gert kjara­samn­ing um störf flug­freyja og flug­þjóna sem fela í sér allt að 27 pró­sent lægri launa­kostnað en tíðk­að­ist hjá Wow air vegna sömu starfa, en Wow air var með um 30 pró­sent hag­stæð­ari samn­inga við FFÍ en Icelanda­ir.”



Rekstr­ar­um­hverfi margra fyr­ir­tækja er mjög erfitt í dag og verður næstu miss­eri. COVID-19 krefst þess af stjórn­endum um allan heim að koma með frum­legar hug­myndir um það hvernig þeir þræða sig í gegnum þessa erf­iðu stöðu. Þeir þurfa að leita allra leiða til að hag­ræða í rekstri og jafn­vel breyta við­skipta­lík­ani sínu til að eiga mögu­leika á að kom­ast í gegnum kóf­ið. Slíkt kallar á ein­hverjar tíma­bundnar fórnir bæði af hálfu atvinnu­rek­enda og launa­fólks. 

Það stendur þó einnig uppá stjórn­endur fyr­ir­tækja og sam­fé­lagið allt að standa vörð um áunnin laun og rétt­indi launa­fólks almennt og til lengri tíma. Með því að mæra samn­inga milli flug­fé­lags sem ekki hefur hafið dag­legan rekstur um veru­lega lækkun launa þeirra starf­stétta ófag­lærðra, sem einmitt er fjallað um í rann­sóknum Case og Deaton, niður á ósjálf­bært plan miðað við íslenskan veru­leika er ekki hægt að skilja það öðru vísi en svo að núver­andi for­ystu­fólk SA hvetji aðild­ar­fé­lög sín til að hafna samn­ingum við íslenskt launa­fólk. 

En um leið lokar SA leiðum fyrir aðild­ar­fé­lög sín til að njóta aðgengis að íslensku fjár­magni, að stærstum hluta, enda sam­ræm­ist nið­ur­þjöppun launa sem leiðir til auk­innar fátæktar og ójöfn­uðar ekki mark­miðum SÞ um sjálf­bæra þró­un, sjálf­bæran hag­vöxt án aðgrein­ing­ar, full­ri, arð­bærri og mann­sæm­andi atvinnu fyrir alla, né heldur meg­in­reglum um ábyrgar fjár­fest­ing­ar, sem íslenskir líf­eyr­is­sjóðir hafa geng­ist undir í fjár­fest­ing­ar­stefnum sín­um. Það getur varla verið vilji aðild­ar­fé­lag­anna sjálfra?



Höf­undur er doktor í hag­fræði, efna­hags­ráð­gjafi VR í hluta­starfi, rann­sak­andi hjá Council on Economic Policy, stjórn­ar­maður í Líf­eyr­is­sjóði Verzl­un­ar­manna og Tran­sparency International á Íslandi. Sjón­ar­mið sem koma fram í grein­inni eru á ábyrgð höf­und­ar.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Atli Viðar Thorstensen
Hamfarasprengingar í Beirút
Kjarninn 8. ágúst 2020
Nýir íbúðareigendur velja nú frekar að taka lán hjá bönkum en lífeyrissjóðum.
Eðlisbreyting á húsnæðislánamarkaði – Lántakendur flýja lífeyrissjóðina
Í fyrsta sinn síðan að Seðlabanki Íslands hóf að halda utan um útlán lífeyrissjóða greiddu sjóðsfélagar upp meira af lánum en þeir tóku. Á sama tíma hafa útlán viðskiptabanka til húsnæðiskaupa stóraukist. Ástæðan: þeir bjóða nú upp á mun lægri vexti.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar