Á að selja grunninnviði?

Það er margt að athuga við þá ákvörðun meirihlutans að selja hlut Hafnarfjarðar í HS Veitum, skrifar Gunnar Alexander Ólafsson heilsuhagfræðingur.

Auglýsing

Þegar Íslend­ingum auðn­að­ist að beisla nátt­úr­una til að fram­leiða orku, þá voru settar á lagg­irnar fyr­ir­tæki í eigu sveit­ar­fé­laga og rík­is­ins til að þróa og byggja upp kröftug orku­fyr­ir­tæki, sem og vatns-, hita- og raf­veit­ur. Í ára­tugi var grunn­hugs­unin að byggja upp orku­ver og dreifi­kerfi með það fyrir augum að tryggja örugga afhend­ingu orku og örugga afhend­ingu vatns (bæði kalt og heitt vatn) og öfl­ugri þjón­ustu fyrir íbúa og atvinnu­líf. 

Á sínum tíma voru sterk lýð­heilsu­sjóna­mið fyrir því að tryggja almenn­ingi aðgang að hreinu gæða­vatni. Þau sjón­a­mið eiga enn meira við í dag á tímum COVID-19. Með beislun orkunnar var grunn­hugs­unin sú að gera landið óháð olíu. Það var ekki fyrr en eftir seinni heim­styrj­öld­ina að við náðum að beisla ork­una til að fram­leiða raf­magn fyrir fyr­ir­tæki og heim­il­i.  Þessa upp­bygg­ingu hefur fólkið og atvinnu­lífið í land­inu greitt fyrir með afnota­gjöld­um. Það er ekki síður áhuga­vert að þessi þróun er varla meir en 100 ára göm­ul. 

Þegar rík­is­valdið samdi við sviss­neska álfyr­ir­tækið Alu­svisse á sjö­unda ára­tug síðstu ald­ar, um að byggja álver við Straums­vík, stofn­aði ríkið Lands­virkj­un. Enn er sú grunn­hug­mynd ríkj­andi að orku­fyr­ir­tæki og dreifi­fyr­ir­tæki orku eigi að vera í opin­berri eigu, enda eru orku­fyr­ir­tæki kerf­is­lega mik­il­væg þjóð­fé­lag­inu. Ríkið og sveit­ar­fé­lög á Suð­ur­nesjum stofn­uðu árið 1974 Hita­veitu Suð­ur­nesja sem síðar varð HS Orka.  Þáver­andi rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks ákvað að selja hlut rík­is­ins í HS Orku til einka­að­ila árið 2006 og smátt og smátt los­uðu sveit­ar­fé­lögin sig við sinn eign­ar­hlut og í dag er HS Orka nán­ast öll í eigu einka­að­ila. 

Auglýsing

Á sínum tíma var Hita­veitu Suð­ur­nesja skipt upp í HS Orku ann­ars vegar og hins vegar HS Veitur sem sér um dreif­ingu á raf­magni, heitu og köldu vatni. HS Veitur er í meiri­hluta eigu sveit­ar­fé­laga. Reykja­nes­bær á um helm­ing hluta­fjár, Hafn­ar­fjarð­ar­bær á um 16% í HS Veitum og einka­fyr­ir­tæki, HSV eign­ar­halds­fé­lag, á um 34%. HS Veitur hefur verið vel rekið og skilað góðum hagn­aði und­an­farin ár og greitt eig­endum sínum góðan arð. 

Nú bregður við að meiri­hluti Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks í Hafn­ar­firði vill selja hlut bæj­ar­ins í HS Veitum og þar með ljúka nær alda­gam­alli eign­ar­að­ild bæj­ar­ins að orku-, raf- og vatns­veitu. For­ystu­menn meiri­hlut­ans rétt­læta sölu á hlut bæj­ar­ins í HS Veitum með því að vísa í óvissu ástand sem skap­að­ist vegna Covid-19 og fyr­ir­sjá­an­legs tekju­taps bæj­ar­ins af því. Þetta eru bil­leg rök fyrir því að stíga svo stórt skref að einka­væða inn­viði sem ættu að vera í opin­berri eigu. Vatns­veita sem er ætlað að tryggja örugga afhend­ingu á vatni í hæsta gæða­flokki á ekki að einka­væða. 

Það er ein mesta blessun okkar Íslend­inga að hafa aðgengi að hreinu og góðu vatni. Það má deila um hvort að full­trúar bæj­ar­ins hafa umboð til að selja hlut­inn, því ekki voru þau kosin til þess og ekki  hafa þau leitað til kjós­enda eftir umboði til að selja eign bæj­ar­ins í HS Veit­um. Það er margt að athuga við þá ákvörðun meiri­hlut­ans að selja hlut Hafn­ar­fjarðar í HS Veit­um, sem bær­inn hefur fengið arð­greiðslur und­an­farin ár sem nema um 90 millj­ónum á ári. Auk þess hefur bær­inn í gengum eign­ar­hald sitt tryggt íbúum ákveðna þjón­ustu að dreifi­kerfi raf­magns og vatns. Með söl­unni lýkur bein­teng­ingu bæj­ar­ins við ákvarð­anir sem tryggja íbúum hans ákveðna þjón­ustu. Þeim mun  óskilj­an­legri er sú ákvörun meiri­hlut­ans í Hafna­firði að selja hlut bæj­ar­ins þegar haft er í huga að beislun raf­magns til orku­öfl­unar hófst einmitt í Hafn­ar­firði.

Ef gæta á hags­muna almenn­ings eins og bæj­ar- og sveita­stjórnum ber að gera á einka­fjár­magn og einka­að­ilar ekk­ert erindi í grunn­þjón­ustu og grunn­inn­viði, því með þeirri leið, verður þjón­ustan dýr­ari og lak­ari. Það er sam­merkt með flestum ef ekki öllum opin­berum orku­fyr­ir­tækjum að þau hafa þró­ast í ára­tugi og byggt upp öfl­uga þjón­ustu með miklum orku­verum, leiðslum og dreifi­kerf­i. 

Þessi fyr­ir­tæki eiga miklar eignir sem er í eigu almenn­ings. Með sölu á slíkum fyr­ir­tækjum mun aldrei fást rétt verð fyrir þær eignir sem verið er að selja, því þetta eru eignir sem hafa orðið til á mörgum ára­tug­um. Í þessu sam­bandi má einnig benda á að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn í Reykja­vík berst illu heilli fyrir því að Gagna­veita Reykja­vík­ur, sem tryggir íbúum borg­ar­innar og nágranna­sveit­ar­fé­laga örugga afhend­ingu á þráð­lausu neti, verði seld til einka­að­il­um. Gagna­veitan hefur fjár­fest mikið í ljós­leið­ara­kerfi í borg­inni og nú þegar meg­in­upp­bygg­ing kerf­is­ins er lokið vill Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn einka­væða þjón­ust­una!



Gegn þeim áformum þarf að berj­ast.



Höf­undur er heilsu­hag­fræð­ing­ur.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Höfuðstöðvar Ríkisútvarpsins í Efstaleiti.
Félag fréttamanna gagnrýnir myndband Samherja harðlega
Stjórn Félags fréttamanna, stéttarfélag fréttafólks á Ríkisútvarpinu, segir ómaklega veist að Helga Seljan fréttamanni í myndbandi sem Samherji birti í dag. Áhyggjuefni sé að reynt sé að gera fréttamann tortryggilegan í stað þess að svara spurningum.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Víðir Reynisson á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Víðir: Getum ekki sest í hægindastólinn og slakað á
Þrátt fyrir að útlit sé fyrir að árangur sé að nást af hertum sóttvarnaaðgerðum innanlands og tilslakanir séu framundan er ekki kominn til að hætta að huga að smitvörnum. Sá tími kemur ekki á meðan að veiran er til staðar, segir Víðir Reynisson.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir á fundinum í dag.
Þórólfur segir útlit fyrir að við séum að ná tökum á stöðunni
Sóttvarnalæknir segir að lítill fjöldi nýsmita allra síðustu daga bendi til þess að faraldurinn hér innanlands sé að verða viðráðanlegur. Hann lagði til tilslakanir innanlands og reifaði valkosti um aðgerðir á landamærum í minnisblaði til ráðherra.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Helgi Seljan var borin þungum sökum í myndbandi Samherja
RÚV og Helgi Seljan hafna ásökunum Samherja
„Ný viðmið í árásum stórfyrirtækis á fjölmiðla og einstaka fréttamenn,“ segir í yfirlýsingu frá Helga Seljan og Þóru Arnórsdóttur sem þau sendu frá sér vegna myndbands Samherja. Myndbandið var birt á YouTube rás Samherja fyrr í dag.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Logi Einarsson
Vöndum okkur
Kjarninn 11. ágúst 2020
Lögreglan hefur barið á mótmælendum í helstu borgum Hvíta-Rússlands frá því að úrslit kosninganna lágu fyrir síðla á sunnudag. Myndin er tekin í Minsk í gær.
Síðasti einræðisherra Evrópu heldur velli en mótstaðan eykst
Hinn þaulsetni Alexander Lúkasjenkó var endurkjörinn forseti Hvíta-Rússlands á sunnudag. Fæstir leggja trú á niðurstöður kosninganna og hefur þeim verið ákaft mótmælt. Mótframbjóðandi hans er búin að flýja landið.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Ekkert nýtt innanlandssmit – einn sjúklingur enn á gjörgæslu
Ekkert nýtt innanlandssmit af kórónuveirunni greindist hér á landi í gær samkvæmt þeim tölum sem birtar hafa verið á covid.is. Þrjú virk smit greindust við landamærin. 114 manns eru með COVID-19 og í einangrun og tveir liggja á sjúkrahúsi.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Ásættanlegur fórnarkostnaður við frekari opnun landamæra sem var aldrei metinn
Þann 12. maí var kynnt ákvörðun um að draga úr takmörkunum á landamærum Íslands um miðjan júní. Til grundvallar þeirra ákvörðun, sem fól í sér að fleiri ferðamönnum var hleypt inn í landið, lá mat á hagrænum áhrifum þess á ferðaþjónustu.
Kjarninn 11. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar