Á að selja grunninnviði?

Það er margt að athuga við þá ákvörðun meirihlutans að selja hlut Hafnarfjarðar í HS Veitum, skrifar Gunnar Alexander Ólafsson heilsuhagfræðingur.

Auglýsing

Þegar Íslend­ingum auðn­að­ist að beisla nátt­úr­una til að fram­leiða orku, þá voru settar á lagg­irnar fyr­ir­tæki í eigu sveit­ar­fé­laga og rík­is­ins til að þróa og byggja upp kröftug orku­fyr­ir­tæki, sem og vatns-, hita- og raf­veit­ur. Í ára­tugi var grunn­hugs­unin að byggja upp orku­ver og dreifi­kerfi með það fyrir augum að tryggja örugga afhend­ingu orku og örugga afhend­ingu vatns (bæði kalt og heitt vatn) og öfl­ugri þjón­ustu fyrir íbúa og atvinnu­líf. 

Á sínum tíma voru sterk lýð­heilsu­sjóna­mið fyrir því að tryggja almenn­ingi aðgang að hreinu gæða­vatni. Þau sjón­a­mið eiga enn meira við í dag á tímum COVID-19. Með beislun orkunnar var grunn­hugs­unin sú að gera landið óháð olíu. Það var ekki fyrr en eftir seinni heim­styrj­öld­ina að við náðum að beisla ork­una til að fram­leiða raf­magn fyrir fyr­ir­tæki og heim­il­i.  Þessa upp­bygg­ingu hefur fólkið og atvinnu­lífið í land­inu greitt fyrir með afnota­gjöld­um. Það er ekki síður áhuga­vert að þessi þróun er varla meir en 100 ára göm­ul. 

Þegar rík­is­valdið samdi við sviss­neska álfyr­ir­tækið Alu­svisse á sjö­unda ára­tug síðstu ald­ar, um að byggja álver við Straums­vík, stofn­aði ríkið Lands­virkj­un. Enn er sú grunn­hug­mynd ríkj­andi að orku­fyr­ir­tæki og dreifi­fyr­ir­tæki orku eigi að vera í opin­berri eigu, enda eru orku­fyr­ir­tæki kerf­is­lega mik­il­væg þjóð­fé­lag­inu. Ríkið og sveit­ar­fé­lög á Suð­ur­nesjum stofn­uðu árið 1974 Hita­veitu Suð­ur­nesja sem síðar varð HS Orka.  Þáver­andi rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks ákvað að selja hlut rík­is­ins í HS Orku til einka­að­ila árið 2006 og smátt og smátt los­uðu sveit­ar­fé­lögin sig við sinn eign­ar­hlut og í dag er HS Orka nán­ast öll í eigu einka­að­ila. 

Auglýsing

Á sínum tíma var Hita­veitu Suð­ur­nesja skipt upp í HS Orku ann­ars vegar og hins vegar HS Veitur sem sér um dreif­ingu á raf­magni, heitu og köldu vatni. HS Veitur er í meiri­hluta eigu sveit­ar­fé­laga. Reykja­nes­bær á um helm­ing hluta­fjár, Hafn­ar­fjarð­ar­bær á um 16% í HS Veitum og einka­fyr­ir­tæki, HSV eign­ar­halds­fé­lag, á um 34%. HS Veitur hefur verið vel rekið og skilað góðum hagn­aði und­an­farin ár og greitt eig­endum sínum góðan arð. 

Nú bregður við að meiri­hluti Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks í Hafn­ar­firði vill selja hlut bæj­ar­ins í HS Veitum og þar með ljúka nær alda­gam­alli eign­ar­að­ild bæj­ar­ins að orku-, raf- og vatns­veitu. For­ystu­menn meiri­hlut­ans rétt­læta sölu á hlut bæj­ar­ins í HS Veitum með því að vísa í óvissu ástand sem skap­að­ist vegna Covid-19 og fyr­ir­sjá­an­legs tekju­taps bæj­ar­ins af því. Þetta eru bil­leg rök fyrir því að stíga svo stórt skref að einka­væða inn­viði sem ættu að vera í opin­berri eigu. Vatns­veita sem er ætlað að tryggja örugga afhend­ingu á vatni í hæsta gæða­flokki á ekki að einka­væða. 

Það er ein mesta blessun okkar Íslend­inga að hafa aðgengi að hreinu og góðu vatni. Það má deila um hvort að full­trúar bæj­ar­ins hafa umboð til að selja hlut­inn, því ekki voru þau kosin til þess og ekki  hafa þau leitað til kjós­enda eftir umboði til að selja eign bæj­ar­ins í HS Veit­um. Það er margt að athuga við þá ákvörðun meiri­hlut­ans að selja hlut Hafn­ar­fjarðar í HS Veit­um, sem bær­inn hefur fengið arð­greiðslur und­an­farin ár sem nema um 90 millj­ónum á ári. Auk þess hefur bær­inn í gengum eign­ar­hald sitt tryggt íbúum ákveðna þjón­ustu að dreifi­kerfi raf­magns og vatns. Með söl­unni lýkur bein­teng­ingu bæj­ar­ins við ákvarð­anir sem tryggja íbúum hans ákveðna þjón­ustu. Þeim mun  óskilj­an­legri er sú ákvörun meiri­hlut­ans í Hafna­firði að selja hlut bæj­ar­ins þegar haft er í huga að beislun raf­magns til orku­öfl­unar hófst einmitt í Hafn­ar­firði.

Ef gæta á hags­muna almenn­ings eins og bæj­ar- og sveita­stjórnum ber að gera á einka­fjár­magn og einka­að­ilar ekk­ert erindi í grunn­þjón­ustu og grunn­inn­viði, því með þeirri leið, verður þjón­ustan dýr­ari og lak­ari. Það er sam­merkt með flestum ef ekki öllum opin­berum orku­fyr­ir­tækjum að þau hafa þró­ast í ára­tugi og byggt upp öfl­uga þjón­ustu með miklum orku­verum, leiðslum og dreifi­kerf­i. 

Þessi fyr­ir­tæki eiga miklar eignir sem er í eigu almenn­ings. Með sölu á slíkum fyr­ir­tækjum mun aldrei fást rétt verð fyrir þær eignir sem verið er að selja, því þetta eru eignir sem hafa orðið til á mörgum ára­tug­um. Í þessu sam­bandi má einnig benda á að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn í Reykja­vík berst illu heilli fyrir því að Gagna­veita Reykja­vík­ur, sem tryggir íbúum borg­ar­innar og nágranna­sveit­ar­fé­laga örugga afhend­ingu á þráð­lausu neti, verði seld til einka­að­il­um. Gagna­veitan hefur fjár­fest mikið í ljós­leið­ara­kerfi í borg­inni og nú þegar meg­in­upp­bygg­ing kerf­is­ins er lokið vill Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn einka­væða þjón­ust­una!



Gegn þeim áformum þarf að berj­ast.



Höf­undur er heilsu­hag­fræð­ing­ur.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Björn Gunnar Ólafsson
Uppskrift að verðbólgu
Kjarninn 26. október 2020
Flóttafólk mótmælti í mars á síðasta ári.
Flóttafólk lýsir slæmum aðstæðum í búðunum á Ásbrú
Flóttafólk segir Útlendingastofnun hafa skert réttindi sín og frelsi með sóttvarnaaðgerðum. Stofnunin segir þetta misskilning og að sótt­varna­ráð­staf­anir mæl­ist eðli­lega mis­vel fyrir. Hún geri sitt besta til að leiðrétta allan misskilning.
Kjarninn 26. október 2020
Aðalbygging Háskóla Íslands
Sögulegur fjöldi nemenda í HÍ
Skráðum nemendum í Háskóla Íslands fjölgaði um tæplega 2 þúsund á einu ári. Aldrei hafa jafnmargir verið skráðir við skólann frá stofnun hans.
Kjarninn 26. október 2020
Frystitogarinn Júlíus Geirmundsson. Einnig kallaður Júllinn.
Lögreglurannsókn hafin vegna COVID-smita á frystitogaranum
Ákveðið hefur verið að hefja lögreglurannsókn vegna atburða í kjölfar smitanna á Júlíusi Geirmundssyni. Enginn hefur stöðu sakbornings þessa stundina.
Kjarninn 26. október 2020
Kristbjörn Árnason
Þetta er ekki bara harka og grimmd, heldur sérstök heimska.
Leslistinn 26. október 2020
Heiðar Guðjónsson forstjóri Sýnar
Sýn vill ekki upplýsa um hugsanlega kaupendur farsímainnviða
Fjarskiptafyrirtækið segir að trúnaður ríki yfir samningaviðræðum um kaup á óvirkum farsímainnviðum kerfisins en að frekari upplýsingar verði gefnar fljótlega.
Kjarninn 26. október 2020
Þórður Snær Júlíusson
Þegar samfélagslegt skaðræði skreytir sig með samfélagslegri ábyrgð
Kjarninn 26. október 2020
Arnar Gunnar Hilmarsson, háseti á Júlíusi Geirmundssyni, sagði frá aðbúnaðinum um borð í viðtali við RÚV.
Frásögn hásetans „alveg í takt“ við upplifun annarra háseta
Varaformaður Verkalýðsfélags Vestfirðinga segist ekki vita hvað yfirvélstjóranum á Júlíusi Geirmundssyni gangi til með því að segja það „bull“ sem hásetarnir upplifðu um borð.
Kjarninn 26. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar