Grásleppan og kvótakerfið

Formaður Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda segir að hugsanlega megi dæma allt kvótakerfið af örsögunni um grásleppuna, sem er utan kerfisins.

Auglýsing

Eitt aðal áhugamál, Kristjáns Þórs Júlíussonar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, um þessar mundir virðist vera að koma grásleppu inn í kvótakerfið. Grásleppan er ein af þessum örfáu tegundum sem er eftir utan kerfisins. Á hana má því horfa eins og litla örsögu eða jafnvel dæmisögu um virkni kerfisins. Hugsanlega má jafnvel dæma allt kerfið af henni.

Við höfum frá upphafi kvótakerfisins aftur og aftur séð áhrif kvótasetningar á þá fiskistofna sem inn í það hafa verið færðir.

Græðgisstigið

Fyrsta skref kvótasetningar tegunda er græðgisstigið ef svo mætti kalla. Yfirleitt hefur það verið svo að kvótasetning tegunda á sér stað þegar að um ákveðin skort hefur verið að ræða, það er að afkoma er ekki nægjanlega eða veiðigeta of mikil. Við kvótasetningu viðkomandi tegundar sér sá sem stundað hefur veiðarnar allt í einu möguleika á útleið.

Útleið sem orsakast af því að við kvótasetninguna fá veiðiheimildirnar (kvótinn) verðgildi sem þær höfðu ekki áður. Útgerðin sér þannig útleið í stað áframhaldandi brauðstrits. Það að selja er í flestum tilfellum stærstu mistök viðkomandi aðila.

Samþjöppunarstigið

Annað skref kvótasetningar tegunda má kalla samþjöppunarstigið. Á því stigi eins og liggur í orðanna hljóðan færast heimildir tegundarinnar á færri hendur. Verðgildið hækkar líka hratt eftir því sem samþjöppunin verður meiri. Á þessu stigi á sér vissulega stað einhvers konar hagræðing.

Auglýsing
Atvinnumissir á sér stað og afleiddum störfum fækkar, veiðar eru jafnframt stundaðar á færri stöðum um landið. Þetta er umhugsunarvert þar sem þetta brýtur í bága við markmið laga um stjórn fiskveiða “Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.” (úr 1.grein laga um stjórn fiskveiða) 

Ómarkvissar veiðar

Á þriðja stigi kvótasetningarinnar kemur stærsti ágalli kerfisins fram en það er ómarkvissar veiðar, með lítilli dreifingu. Útgerðir sem hafa keypt upp samþjappaðan kvóta munu þurfa að gera allt til að hagræði veiðanna sé sem mest. Það mun ekki skipta þær nokkru máli hvert þjóðar hagræðið er af veiðunum.

Í tilfelli grásleppunnar mun þetta þýða að hún verður ofveidd á tiltölulega fáum stöðum í stað dreifðra veiða um landið. Hún verður að sama skapi vanveidd á öðrum stöðum sökum óhagræðis fyrir útgerðirnar. Þjóðarhagræði tapast á kostnað hagnaðar útgerðanna en fyrst og fremst á kostnað þess að með kvótasetningu hefur tekist að stækka efnahagsreikning útgerðanna og þar með landsins. Slíka bóluhagfræði ættum við að þekkja vel frá liðnum, árum sem og afleiðingar hennar.

Hnignunar eða kyrrstöðu stig

Fjórða stiginu má helst lýsa sem hnignunar eða kyrrstöðu stigi. Sökum þriðja stigsins þ.e. ómarkvissar veiðar sem og vegna sífellt aukinnar kröfu um arðsemi í bóluhagkerfinu, ganga veiðarnar sífellt nærri stofninum. Við þekkjum dæmin best af umræðu um brottkast framhjálandanir og annað svínarí. Frummarkmið með kvótasetningu er að verja afkomu greinar sem og að styrkja fiskistofnana.

Á 30 ára tímabili 1950 – 1979 var þorskafli á Íslandsmiðum að meðaltali 409 þúsund tonn. Hæst fór hann árið 1954 en þá veiddust 546 þúsund tonn og minnstur 1950, 321 þús. tonn. Síðustu 30 árin 1990-2019 er þorskafli ekki svipur hjá sjón miðað við fyrrgreint tímabil. Meðaltalið 222 þúsund tonn. Mestur varð aflinn á fyrsta ári tímabilsins 335 þúsund tonn, en lægst fór hann hrunárið 2008, en þá voru aðeins veidd 148 þús. tonn.Mynd 1.

Markmið kvótasetningar fisktegunda er eins og áður sagði að stækka stofn tiltekinna tegunda. Þrátt fyrir það hefur þorskafli Íslendinga ekki aukist frá því að kvótakerfið var tekið upp heldur þvert á móti dregist saman um nærri 200 þúsund tonn.   

Er ekki komin tími til að læra af því sem áður hefur verið gert og leyfa blessaðri grásleppunni að synda frjálsri áfram. 

Höfundur er formaður Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Við mölunina eru notuð tæki sem eru búin hnífum eða löngum plastþráðum sem snúast hratt og sjálfvirkt. Afköstin skulu vera, að því er fram kemur í svari MAST við fyrirspurn Kjarnans, nægilega mikil til að tryggja að öll dýrin séu deydd samstundis.
Mölun karlkyns hænuunga „er hryllileg iðja“
Á Íslandi er heimilt að beita tveimur aðferðum við aflífun hænuunga; gösun og mölun. Báðum aðferðum er beitt á tugþúsundir unga á ári. „Allir karlkyns ungar sem fæðast í eggjaiðnaði eru drepnir eftir að þeir klekjast út,“ segir formaður Samtaka grænkera.
Kjarninn 23. september 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar