Grásleppan og kvótakerfið

Formaður Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda segir að hugsanlega megi dæma allt kvótakerfið af örsögunni um grásleppuna, sem er utan kerfisins.

Auglýsing

Eitt aðal áhugamál, Kristjáns Þórs Júlíussonar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, um þessar mundir virðist vera að koma grásleppu inn í kvótakerfið. Grásleppan er ein af þessum örfáu tegundum sem er eftir utan kerfisins. Á hana má því horfa eins og litla örsögu eða jafnvel dæmisögu um virkni kerfisins. Hugsanlega má jafnvel dæma allt kerfið af henni.

Við höfum frá upphafi kvótakerfisins aftur og aftur séð áhrif kvótasetningar á þá fiskistofna sem inn í það hafa verið færðir.

Græðgisstigið

Fyrsta skref kvótasetningar tegunda er græðgisstigið ef svo mætti kalla. Yfirleitt hefur það verið svo að kvótasetning tegunda á sér stað þegar að um ákveðin skort hefur verið að ræða, það er að afkoma er ekki nægjanlega eða veiðigeta of mikil. Við kvótasetningu viðkomandi tegundar sér sá sem stundað hefur veiðarnar allt í einu möguleika á útleið.

Útleið sem orsakast af því að við kvótasetninguna fá veiðiheimildirnar (kvótinn) verðgildi sem þær höfðu ekki áður. Útgerðin sér þannig útleið í stað áframhaldandi brauðstrits. Það að selja er í flestum tilfellum stærstu mistök viðkomandi aðila.

Samþjöppunarstigið

Annað skref kvótasetningar tegunda má kalla samþjöppunarstigið. Á því stigi eins og liggur í orðanna hljóðan færast heimildir tegundarinnar á færri hendur. Verðgildið hækkar líka hratt eftir því sem samþjöppunin verður meiri. Á þessu stigi á sér vissulega stað einhvers konar hagræðing.

Auglýsing
Atvinnumissir á sér stað og afleiddum störfum fækkar, veiðar eru jafnframt stundaðar á færri stöðum um landið. Þetta er umhugsunarvert þar sem þetta brýtur í bága við markmið laga um stjórn fiskveiða “Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.” (úr 1.grein laga um stjórn fiskveiða) 

Ómarkvissar veiðar

Á þriðja stigi kvótasetningarinnar kemur stærsti ágalli kerfisins fram en það er ómarkvissar veiðar, með lítilli dreifingu. Útgerðir sem hafa keypt upp samþjappaðan kvóta munu þurfa að gera allt til að hagræði veiðanna sé sem mest. Það mun ekki skipta þær nokkru máli hvert þjóðar hagræðið er af veiðunum.

Í tilfelli grásleppunnar mun þetta þýða að hún verður ofveidd á tiltölulega fáum stöðum í stað dreifðra veiða um landið. Hún verður að sama skapi vanveidd á öðrum stöðum sökum óhagræðis fyrir útgerðirnar. Þjóðarhagræði tapast á kostnað hagnaðar útgerðanna en fyrst og fremst á kostnað þess að með kvótasetningu hefur tekist að stækka efnahagsreikning útgerðanna og þar með landsins. Slíka bóluhagfræði ættum við að þekkja vel frá liðnum, árum sem og afleiðingar hennar.

Hnignunar eða kyrrstöðu stig

Fjórða stiginu má helst lýsa sem hnignunar eða kyrrstöðu stigi. Sökum þriðja stigsins þ.e. ómarkvissar veiðar sem og vegna sífellt aukinnar kröfu um arðsemi í bóluhagkerfinu, ganga veiðarnar sífellt nærri stofninum. Við þekkjum dæmin best af umræðu um brottkast framhjálandanir og annað svínarí. Frummarkmið með kvótasetningu er að verja afkomu greinar sem og að styrkja fiskistofnana.

Á 30 ára tímabili 1950 – 1979 var þorskafli á Íslandsmiðum að meðaltali 409 þúsund tonn. Hæst fór hann árið 1954 en þá veiddust 546 þúsund tonn og minnstur 1950, 321 þús. tonn. Síðustu 30 árin 1990-2019 er þorskafli ekki svipur hjá sjón miðað við fyrrgreint tímabil. Meðaltalið 222 þúsund tonn. Mestur varð aflinn á fyrsta ári tímabilsins 335 þúsund tonn, en lægst fór hann hrunárið 2008, en þá voru aðeins veidd 148 þús. tonn.Mynd 1.

Markmið kvótasetningar fisktegunda er eins og áður sagði að stækka stofn tiltekinna tegunda. Þrátt fyrir það hefur þorskafli Íslendinga ekki aukist frá því að kvótakerfið var tekið upp heldur þvert á móti dregist saman um nærri 200 þúsund tonn.   

Er ekki komin tími til að læra af því sem áður hefur verið gert og leyfa blessaðri grásleppunni að synda frjálsri áfram. 

Höfundur er formaður Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Páll Magnússon er formaður allsherjar- og menntamálanefndar.
Nefnd búin að afgreiða fjölmiðlastyrki og umsóknarfrestur verður til loka maímánaðar
Meirihluti allsherjar- og menntamálanefndar hefur skilað áliti um stuðningskerfi til fjölmiðla. Þar er lagt til að þrengja skilyrði fyrir stuðningi úr ríkissjóði og gildistími laganna er færður í eitt ár.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar