Diplómatískt stórslys

Jón Guðni Kristjánsson fjallar um undirritun samkomulags um efnahagslega samvinnu Serbíu og Kosovo fyrir milligöngu Bandaríkjaforseta í aðsendri grein.

Auglýsing

Það telst til nýmæla að maður leggi inn pöntun til norsku Nóbels­nefnd­ar­innar um Frið­ar­verð­laun Nóbels sjálfum sér til handa. Venjan er sú að ein­stak­lingar eða félaga­sam­tök til­nefni þá sem þau telja verð­uga verð­launa­hafa til nefnd­ar­inn­ar. En Don­ald Trump Band­arikja­for­seti er ekki maður hefða. Trump álítur að vegna nýlegra sigra hans á alþjóða­vett­vangi verð­s­kuldi hann verð­launin fylli­lega. Ummæli þessa efnis lét hann falla eftir að Alex­andar Vucic for­seti Serbíu og Avdullah Hoti for­sæt­is­ráð­herra Kosovo und­ir­rit­uðu fyrir milli­öngu hans og í við­ur­vist hans svo­kallað sam­komu­lag um efna­hags­lega sam­vinnu Serbíu og Kosovo, sam­komu­lag sem Trump kallar sögu­legt og segir að marki þátta­skil í sam­skiptum land­anna í frið­ar­átt. Ekk­ert er fjær sanni. Reyndar er það líka nýmæli að tveir deilendur sitji fundi með milli­göngu­mönnum og und­ir­riti hvor sitt sam­komu­lagið án þess að vita hvað hinn aðil­inn semur um. En svo virð­ist hafa verið í þessu til­viki.



Aðdrag­andi sam­komu­lags­ins í Was­hington var skamm­ur. Til­raunir Evr­ópu­sam­bands­ins til að miðla málum milli Serbíu og Kosvo fóru út um þúfur og störu­keppnin sem staðið hefur síðan Kosovo lýsti yfir sjálf­stæði árið 2008 hélt áfram. Trump for­seti sá þá tæki­færi til að sanna sig í augum banda­rískra kjós­enda sem alþjóð­legs sátta­semj­ara og skip­aði sér­stakan sendi­mann í Kosovo. Á liðnu sumri var svo langt komið að fundur hafði verið dag­settur í Was­hington þar sem áður­nefndur Alex­andar Vucic og Hasim Thaci for­seti Kosovo áttu að hitt­ast til að ganga frá sam­komu­lagi. Sá fundur var aldrei hald­inn þar sem Hasim Thaci var ákærður fyrir meinta stríðs­glæpi framda árið 1999, og var hann þar með úr leik á alþjóð­legum vett­vangi að sinni. En Trump þurfti á sam­komu­lagi að halda sér til styrk­ingar í kosn­inga­bar­átt­unni. Úr varð fund­ur­inn sem fyrir var getið og „tíma­móta­sam­komu­lag­ið“ var und­ir­ritað í Hvíta hús­inu 10. sept­em­ber s.l.



Stjórn­mála­grein­endur sem skoðað hafa „sam­komu­lög­in“ tvö segja að þar sé fátt að finna sem rétt­læti talið um tíma­mót. Í stórum dráttum séu ítrekuð atriði sem aðilar höfðu áður samið um en aldrei hrint í fram­kvæmd svo sem um sam­starf í orku­málum og við­ur­kenn­ingu á próf­gráðum háskóla hvors ann­ars. Enn­fremur er þar að finna ákvæði á eins konar dul­máli sem virð­ist þýða að löndin skuld­bindi sig til að kaupa ekki hug­búnað frá Kína. Tvö atriði teld­ust þó til tíð­inda. Kosovo féllst á falla frá  til­raunum sínum til að afla sér fleiri við­ur­kenn­inga á sjálf­stæði sínu og að sækja ekki um aðild að neinum alþjóða­stofn­unum í eitt ár einnig meðan Serbía lýst yfir að hún mynda frysta í eitt ár her­ferð sína fyrir því að ríki sem  við­ur­kennt hefðu Kosovo drægju við­ur­kenn­ingu sína til baka. Sú her­ferð hefur staðið yfir árum saman með þeim árangri að 15 ríki hafa aft­ur­kallað viðu­kenn­ingu sína.  En þetta eru smá­munir hjá því sem á eftir kom.

Auglýsing

 

Trump for­seti upp­lýsti að Ísra­els­ríki hefði ákveðið að við­ur­kenna Kosovo. Í fljótu bragði virt­ist þetta fela í sér mik­inn diplómat­ískan sigur fyrir Kosovo, en þrjú eru liðin frá því að ríki við­ur­kenndi Kosovo síð­ast. En það fylgdi bögg­ull skamm­rifi. Kosovo mun opna sendi­ráð í Jer­úsa­kem og Serbía mun flytja sendi­ráð sitt frá Tel Aviv til Jer­úsal­em.



Það er kunn­ara en frá þurfi að segja að sú ákvörðun Trumps for­seta árið 2017 að við­ur­kenna Jer­úsalem sem höf­uð­borg Ísra­els og flytja sendi­ráð Banda­ríkj­anna þangað frá Tel Aviv kall­aði á harka­leg mót­mæli um víða ver­öld. Hún var talin auka enn á spenn­una í Mið Aust­ur­löndum og tor­velda frekar allar frið­ar­um­leit­an­ir, enda litu bæði Ísra­els­menn og Palest­ínu­menn á Jer­úsalem sem helga borg og sína höf­uð­borg. Auk þess væri ákvörð­unin brot á alþjóða­lögum og var þar vitnað til álykt­unar Örygg­is­ráðs Sam­ein­uðu þjóð­anna nr. 478 frá árinu 1990 um stöðu Jer­úsal­em.



Allt þetta mál lítur svo út sem Alex­andar Vucic og Avdullah Hoti hafi látið veiða sig í gildru og brugð­ist sinu fólki illi­lega. Á myndum frá athöfn­inni í Hvíta hús­inu má sjá ráð­viltan Vucic, svipur hans og lík­ams­tján­ing virt­ist gefa til kynna að hann vissi hvorki hvað hann væri að fara að skrifa undir né hvar hann ætti að pára nafnið sitt. Hann fór heim til sín tóm­hentur og nið­ur­lægð­ur. Hvað Avdullah Hoti varðar þá getur hann reynt að bjarga and­lit­inu með því að benda á við­ur­kenn­ingu Ísra­els en sá „sig­ur“ gæti reynst Kosovo dýr­keypt­ur. Fyr­ir­hugað sendi­ráð í Jer­úsalem gæti orðið til þess að múslima­heim­ur­inn snúi baki við Kosovo og ríki sem hafa við­ur­kennt Kosovo aft­ur­kalli hana. Hann kann því hafa kallað yfir sig þá stöðu að við­ur­kenn­ingum fækki og staða Kosovo veik­ist frekar en styrk­ist eftir við­ur­kenn­ingu Ísra­els og stofn­unar sendi­ráðs í Jer­úsal­em.  Auk þess hefur verið bent á að þegar Kosovo sækir næst um aðild að Sam­ein­uðu þjóð­unum eða und­ir­stofn­unum þeirra verði það land­inu ekki til fram­dráttar að hafa brotið gegn sam­þykkt Örygg­is­ráðs­ins.



Sam­komu­lagið setur Serbíu líka í vanda. James Ker-Lindsay pró­fessor í alþjóða­stjórn­málum sem er sér­fróður í stjórn­málum á Balkanskag­anum hefur bent á að Serbía og helsti bak­hjarl hennar í bar­átt­unni gegn sjálf­stæði Kosovo, Rúss­land, haldi því fram að full­veldi Kosovo stang­ist á við ályktun Örygg­is­ráðs­ins nr. 1244 frá 1999. þar sem við­ur­kennd séu yfir­ráð Serbíu yfir Kosovo og því hafi Serbía þjóð­ar­rétt­inn sín meg­in. Það styrki ekki mál­stað Serbíu að verða sjálf upp­vís að því að brjóta  gegn ákvörð­unum Örygg­is­ráð­ins (raunar segir umrædd ályktun að Kosovo sé sjálfs­stjórn­ar­hérað innan sam­bands­rík­is­ins Júgóslavíu, rík­is  sem ekki er til leng­ur).Við það má bæta að Serbía  hefur sótt um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu og styrkir ekki stöðu sína í aðild­ar­við­ræðum með því að rjúfa sam­stöðu Evr­ópu­sam­bands­rikj­anna og flytja sendi­ráð sitt í Ísr­ael til Jer­úsal­em. James Ker-Lindsay hefur lýst „sam­komu­lög­un­um“ sem „diplómat­ísku stór­slysi“ (e: diplom­atic disaster). Annað hvort hefur Vucic látið Trump plata sig upp úr skónum eða hann vill leggja allt í söl­urnar til styrkja Trump í kosn­inga­bar­átt­unni. Aðrar rök­rænar skýr­ingar finn­ast ekki á fram­göngu hans. 



Í raun er ekki hægt að kom­ast að annarri nið­ur­stöðu en að Alex­ander Vucic og Avdullah Hoti hafi samið herfi­lega af sér í Was­hington. Þeir sem spáðu þvi fyr­ir­fram að „sátta­um­leit­an­ir“ Trumps myndu ein­göngu snú­ast póli­tíska hags­muni hans sjálfs höfðu rétt fyrir sér. Trump er hug­mynda­ríkur þegar hann miklar fyrir kjós­endum stór­kost­legan árangur sinn sem frið­flyj­andi og sátta­semj­ari. Hann seg­ist hafa unn­ið  tvö­faldan sig­ur. Fyrir sína til­stuðlan hafi nú fyrsta Evr­ópu­rík­ið, Serbía, við­ur­kennt Jer­úsalem sem höf­uð­borg Ísra­els og jafn­framt hafi fyrsta landið í heim­inum þar sem múslimar eru í meiri­hluta gert hið sama. Það eru athygl­is­verð ummæli. Er ekki Kosovo í Evr­ópu eins og Serbía? Hvað koma trú­ar­brögð Albana mál­inu við? Allir sem nokkuð þekkja til menn­ingar Balkan­þjóð­anna vita að þeir sækja ekki sjálfs­vit­und sína í trú­ar­brögð. Meðal þeirra ríkja árekstra­laust tvær kvíslar Íslams, kaþ­ólsk kirkja og rétt­trún­að­ar­kirkja. Geist­legt og ver­ald­legt vald er kirfi­lega aðskilið og engir stjórn­mála­flokkar starfa á trú­ar­legum grunni. En kannske felst í þessum ummælum Trumps dul­búin hótun til Kosovo: Þið eruð múslimar og getið ekki gengið að stuðn­ingi okkar vís­um. Það er því eins gott fyrir ykkur að makka rétt.



Í lok þessa sjón­ar­spils standa Don­ald Trump Banda­ríkja­for­seti og vinur hans Benja­min Net­anyahu sem ótví­ræðir sig­ur­veg­ar­ar. Vucic og Hoti eru vilj­andi eða óvilj­andi orðnir með­reið­ar­sveinar Trumps í við­leitni hans til að hlaða með öllum mögu­legum hætti undir Net­anya­hu. Þeir þurfa nú að glíma við enn fleiri vanda­mál en fyrir fund­inn í Was­hington og var ekki á  bæt­andi. Þannig vinnur „sátta­semj­ar­inn“ Don­ald Trump. Króat­ískur pró­fessor í alþjóða­stjórn­mál­um, Dejan Jovic að nafni, orðar það svo að Vucic og Hoti fyrir til­stilli Trumps hafi opnað dyrnar fyrir því sem hann kallar mið­aust­ur­landa­væð­ingu Balkanskag­ans, og hann þurfi síst á að halda. Norska Nóbelnefndin hefur stundum tekið skrítnar ákvarð­anir en hún mun senni­lega ekki veita Trump frið­ar­verð­laun­in. Hann getur þá huggað sig við að eftir fund­inn í Was­hington var hann sæmdur æðstu orðu Kosovo fyrir vel unnin störf.



Höf­undur er fyrr­ver­andi blaða- og frétta­maður og fyrr­ver­andi starfs­maður fjöl­þjóða­stofn­ana á Balkanskaga.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þórður Snær Júlíusson
Þegar samfélagslegt skaðræði skreytir sig með samfélagslegri ábyrgð
Kjarninn 26. október 2020
Arnar Gunnar Hilmarsson, háseti á Júlíusi Geirmundssyni, sagði frá aðbúnaðinum um borð í viðtali við RÚV.
Frásögn hásetans „alveg í takt“ við upplifun annarra háseta
Varaformaður Verkalýðsfélags Vestfirðinga segist ekki vita hvað yfirvélstjóranum á Júlíusi Geirmundssyni gangi til með því að segja það „bull“ sem hásetarnir upplifðu um borð.
Kjarninn 26. október 2020
Framlag úr fortíðinni skipti sköpum í baráttunni fyrir nýrri stjórnarskrá
Stjórnarskrárfélagið safnaði nýverið yfir 43 þúsund undirskriftum þar sem Alþingi var hvatt til að klára samþykkt á nýju stjórnarskránni. Átakið vakti víða athygli og var mjög sýnilegt. Kjarninn hefur fengið aðgang að bókhaldi þess.
Kjarninn 26. október 2020
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands.
Guðni Th.: Armbeygjur eru ekki verri á grasi en plastdýnu
Í síðustu viku braut Guðni Th. Jóhannesson forseti þá reglu sína um að læka ekki efni á samfélagsmiðlum. Það var líksamræktarstöðin Hress í Hafnarfirði sem fékk lækið.
Kjarninn 26. október 2020
Daði Már Kristófersson
Enn til varnar málamiðlun í gjaldeyrismálum
Kjarninn 26. október 2020
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Ný lán til fyrirtækja í ár minna en tíu prósent af því sem var lánað 2018
Aðgengi íslenskra fyrirtækja að lánsfjármagni hjá bönkum virðist vera torveldara en áður. Ástæðan er aukin áhætta sem endurspeglast í hækkandi vaxtaálagi fyrirtækjaútlána bankanna.
Kjarninn 26. október 2020
Órangútanar eru greindir og hafa hafst við í frumskógunum sem  nú er verið að eyða í þúsundir ára.
Kraftaverkaolía með ýmislegt á samviskunni
Við eldum úr henni, böðum okkur í henni og burstum jafnvel tennurnar með henni. Sérfræðingar telja pálmaolíu vera í um helmingi allra mat- og snyrtivara sem finna má í verslunum á Vesturlöndum.
Kjarninn 25. október 2020
Klezmer-partývél úr látúni
Hljómsveitin Látún safnar fyrir framleiðslu á fyrstu plötu sinni. Það er gert með hópfjármögnun á Karolina Fund.
Kjarninn 25. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar