Baneitraðir Rússar

Mál rússneska stjórnarandstæðingsins Alexei Navalny hefur vakið mikla athygli og vekur upp umræðu um örlög margra andstæðinga Vladimírs Pútíns, forseta Rússlands.

Auglýsing

Alexei Naval­ny, leið­togi stjórn­ar­and­stöð­unnar Í Rúss­landi er komin af gjör­gæslu á sjúkra­húsi í Berlín. Þangað var hann fluttur eftir að hafa veikst snar­lega á leið­inni frá Síberíu til Moskvu og þýskir læknar full­yrða að honum hafi verið byrlað eitrið Novichok, sem er með þeim eitr­aðri í heim­in­um. Þetta gerð­ist þann 20. ágúst síð­ast­lið­inn.

Það virð­ist eins og Rússar séu með eitt­hvað eit­ur­blæti, þ.e.a.s. þegar á að losa sig við stjórn­ar­and­stæð­inga og ef það er ekki eit­ur, þá er það eitt­hvað geisla­virkt.

Lit­vinenko drep­inn

Alex­ander Lit­vin­ken­ko, fyrrum starfs­maður FSB, sem flúði til Bret­lands, var drep­inn með geisla­virku efni af rúss­neskum útsend­ur­um. Einn þeirra, Andre Lugovoy, er nú þing­maður á rúss­neska þing­inu. FSB er arf­taki KGB, leyni­þjón­ustu fyrrum Sov­ét­ríkj­anna.

Lit­vinenko lýsti Rúss­landi Pútíns sem mafíu­ríki og féll í ónáð. Til að koma honum fyrir katt­ar­nef árið 2006 not­uðu útsend­arar Rúss­lands efnið pólón­íum-210, sem er há-­geisla­virkt. Á einni af síð­ustu ljós­mynd­unum sem teknar voru af honum liggur Lit­vinenko hel­sjúkur á sjúkra­beði í London. Reyndar voru meintir bana­menn hans svo kæru­lausir að víðs­vegar um borg­ina mátti finna slóð pólón­íums. Um málið var gerð ítar­leg skýrsla að lok­inni rann­sókn breskra yfir­valda. Fátt bendir til ann­ars en að Rússar hafi verið verki.

Skrípal-eitr­unin

Í mars árið 2018 urðu svo Sergei Skrípal og dóttir hans að öllum lík­indum fyrir barð­inu á útend­urum Rúss­lands í borg­inni Salisbury á Englandi. Skrípal hafði unnið fyrir leyni­þjón­ustu rúss­neska hers­ins, GRU, en hann var einnig útsend­ari bresku leyni­þjón­ust­unn­ar, MI6, svo­kall­aður „tvö­faldur njósn­ari“ (e. „dou­ble agent“). Árið 2004 var hann hand­tek­inn fyrir njósnir og sak­felldur tveimur árum síð­ar.

Árið 2010 var honum svo veitt land­vist­ar­leyfi í Bret­landi í fanga­skiptum Rússa og Banda­ríkja­manna. Þegar eitr­unin átti sér stað var Júl­ía, dóttir hans í heim­sókn frá Mosvku.

Auglýsing
Hinir grun­uðu í því máli eru Alex­ander Petrov og Anatoly Chepiga, báðir starfs­menn GRU. Þeir sögð­ust hins­vegar hafa verið á ferða­lagi í bænum til að skoða marg­fræga kirkju stað­ar­ins og vinna í lík­ams­rækt­ar­brans­an­um. Þessu lýsa þeir meðal ann­ars í maka­lausu við­tali á sjón­varp­stöð­inni Russia Today, sem er sögð vera mál­pípa rúss­neskra yfir­valda.

Skripal-­feðginin fund­ust með­vit­und­ar­laus á bekk í garði í miðbæ Salisbury þann fjórða mars 2018, en lifðu af. Þau búa nú bæði á Nýja-­Sjá­landi undir nýjum nöfn­um. Þetta sama sumar dó hins­vegar bresk kona af Novichok-eitr­un, en talið er að hún hafi sprautað á sig eitr­inu úr ilm­vatns­flösku sem kunn­ingi hennar fann í rusla­fötu í bænum og gaf henni.

Hvað er Novichok?

En hvað er Novichok? Novichok er í raun efna­blanda tveggja til­tölu­lega sak­lausra efna, en þegar þau bland­ast saman verður súr blanda að ban­eitr­uðu tauga­eitri. Það voru Sov­ét­menn (Rúss­ar) sem upp­götv­uðu efnið á sjö­unda ára­tug síð­ustu ald­ar, í miðju köldu stríði, og engin tak­mörk voru þá á vopna­fram­leiðslu risa­veld­anna. Eitrið átti að vera ill­rekj­an­legt og að sögn er það bæði eitr­aðra en tauga­eitrið VX eða Sar­ín-­gas. Novichok ræðst á tauga­kerfi fórn­ar­lambs­ins og veldur meðal ann­ars alvar­legum trufl­unum á tauga­boð­um, hjarta­bilun og heila­skemmd­um. Mjög fáir hafa aðgang að eitr­inu.

Afhjúpaði spill­ingu

En hvað gerð­ist með Naval­ny? Á und­an­förnum árum hefur Alexei Navalany verið helsta nafnið í rúss­neskri stjórn­ar­and­stöðu, sér í lagi eftir að Boris Nemtsov, var skot­inn til bana í Kreml árið 2015. Nemtsov var á hátindi fer­ils síns aðstoð­ar­/vara-­for­sæt­is­ráð­herra Rúss­lands í stjórn Boris Jeltsín (1991-2000). Nemtsov hafði gagn­rýnt Pútín harka­lega fyrir inn­limun Krím­skaga (til­heyrði Úkra­ínu) og þátt hans í átök­unum í Úkra­ínu í kjöl­far­ið. Þau átök hafa nú kostað um 13.000 manns­líf.

Alexei Naval­ny, sem er með gráðu í lög­fræði, hefur hins­vegar á síð­ustu árum ein­beitt sér að því að afhjúpa spill­ingu í Rúss­landi. Tugir millj­óna manna hafa horft á mynd­bönd hans á YouTu­be, enda hefur hann ekki aðgang að hefð­bundnum fjöl­miðl­um, sem flestir eru undir beinni stjórn rík­is­stjórnar Pút­ins eða aðila sem eru vin­veittir hon­um.

Á rás Navalny er t.d. að finna um 50 mín­útna langan þátt þar sem hann afhjúpar glæsilífs­stíl og gríð­ar­legar eignir fyrrum for­seta og for­sæt­is­ráð­herra lands­ins, Dmi­try Med­vedev, vinar Pútíns frá Sankti Pét­urs­borg. Mynd­bandið hefur fengið yfir 30 millj­ónir spil­anir frá birt­ingu þess árið 2017. Mynd­bandið heitir „Ekki kalla hann Dím­on“ en á rúss­nesku vísar orðið „dím­on‘‘ til mafíósa eða gangstera. Aug­ljóst er því að opin­ber­anir sem þessar eru ekki vin­sælar meðal æðstu ráða­manna. 

Dýr­ustu ólymp­íu­leikar sög­unnar

Navalny hefur líka gagn­rýnt harka­lega fram­kvæmd vetr­ar­ólýmp­íu­leik­anna í Sochi árið 2014, en talið er að hrika­legum fúlgum fjár hafi þar verið eytt í mútur og aðra spill­ingu. Kostn­aður við Sochi-­leik­ana varð marg­faldur miðað við upp­runa­legar áætl­an­ir, áætlun gerði ráð fyrir 12 millj­örðum dala, en loka­talan er um fjórum sinnum hærri, eða um 50 millj­arðar doll­ara. Þetta gerir Sochi-­leik­ana þá dýr­ustu í sögu ólymp­íu­leik­anna.

Í ágúst var Navalny að fljúga frá borg­inni Tomsk í Síberíu og á leið til Moskvu. Í flug­inu fór honum að líða mjög illa og eru til mynd­bönd og hljóð­upp­tökur þar sem hann heyr­ist æpa af sárs­auka. Flug­maður vél­ar­innar tók þá ákvörðun að nauð­lenda í borg­inni Omsk. 

Flug­manni neitað um lend­ing­ar­leyfi

Í þætt­inum Utri­kes­byrån í Sænska rík­is­sjón­varp­inu var málið rætt og þar full­yrti Carl Bilt, fyrrum utan­rík­is­ráð­herra Sví­þjóðar að flug­manni vél­ar­innar hafi verið neitað um lend­ing­ar­leyfi af rúss­neskum yfir­völd­um. Hann lenti þó samt og það er talið hafa bjargað lífi Naval­ny, þar se læknar á staðnum gáfu honum móteitrið Atrópín. Flug frá Tomsk til Moskvu tekur um 4 klukku­stund­ir.

Hvernig hann fékk í sig eitrið er umdeilt; sumir segja te á flug­vell­inum, aðrir segja í gegnum föt. Það kemst þó senni­lega aldrei á hreint.

Nokkrum dögum síðar var Navalny fluttur til Þýska­lands til lækn­is­með­ferðar og eftir rann­sóknir þar full­yrtu þýsk stjórn­völd að Navalny hafi verið byrlað eitur sem lík­ist pólón­íum (stundum talað um pólón­íum sem „hóp“ eit­ur­efna). Hann er staddur þar núna og hefur verið útskrif­aður af gjör­gæslu. Ang­ela Merkel, kansl­ari Þyska­lands brást mjög harka­lega við þessu og er óvenju­legt að sjá jafn hörð við­brögð frá henni, þar sem hún er yfir­leitt mjög „diplómat­ísk“ og yfir­veguð í yfir­lýs­ingum sín­um.

Eignir Navalny frystar

Kreml­verjar hafa alfarið neitað ábyrgð í mál­inu og segja Navalny vel­komin til Rúss­lands. Rúss­nesk yfir­völd hafa hins­vegar gert íbúð Naval­nys í Moskvu og bankar­reikn­inga hans upp­tæka og „fryst“. Ástæða þess er sögð vera vegna skaða­bóta sem veit­inga­mann­inum Jevgéni Prí­gósjev voru dæmdar í máli sem hann vann gegn Naval­ny. Fyr­ir­tæki Prí­gósjévs sér skóla­mál­tíðir og sak­aði Navalný hann um að hafa valdið mat­ar­eitr­un. Prí­gósjev hefur náin tengsl við for­seta Rúss­lands, Vla­dimír Pútín og er kall­aður „kokkur Pútíns.“ Óneit­an­lega vekur tíma­setn­ingin á aðgerðum yfir­valda í skaða­bóta­mál­inu athygli.

Langur bati

Sagt er að það geti tekið mán­uði, ár eða jafn­vel lengur að jafna sig eftir eit­ur­efna­árásir sem þess­ar. Í „pólón­íum-grúpp­unni“ er um að ræða mörg hættu­leg­ustu eit­ur­efni sem til eru og valda þau mjög miklum skaða á innri líf­færum og tauga­kerfi.

Mál Navalny er bara það nýjasta í röð voveif­legra atburða sem rúss­neskir stjórn­ar­and­stæð­ingar hafa orðið fyr­ir. Áður­nefndur Boris Nemtsov var skot­inn til bana, blaða­konan Anna Polit­kovskaja var skot­inn til bana á heim­ili sínu árið 2006. Hún hafði einnig orðið fyrir eit­ur­efna­árás árið 2004, en lifað hana af. Allir þessir ein­stak­lingar eiga það sam­eig­in­legt að hafa gagn­rýnt harka­lega störf og aðgerðir Pútíns og sam­starfs­manna hans. 

Höf­undur er MA í stjórn­málum A-Evr­ópu frá Upp­sala-há­skóla.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Antony Blinken, á blaðamannafundi með utanríkisráðherra Þýskalands, Annalena Baerbock, fyrr í dag.
Hvað gerist ef Rússland ræðst inn í Úkraínu?
Bandaríkjaforseti gerir nú ráð fyrir að rússneski herinn muni ráðast inn í Úkraínu. Evrópusambandið, Bretland og Bandaríkin hóta því að grípa til harðra aðgerða, verði innrásin að veruleika.
Kjarninn 20. janúar 2022
Hinrik Örn Bjarnason er framkvæmdastjóri N1.
N1 Rafmagn biðst velvirðingar og ætlar að endurgreiða mismun frá 1. nóvember
„Við störfum á neyt­enda­mark­aði og tökum mark á þeim athuga­semdum sem okkur ber­ast og biðj­umst vel­virð­ingar á því að hafa ekki gert það fyrr,“ segir í yfirlýsingu frá N1 Rafmagni, sem hefur verið gagnrýnt fyrir tvöfalda verðlagningu á raforku.
Kjarninn 20. janúar 2022
Þorbjörn Guðmundsson
Katrín, kemur réttlætið kannski á næsta ári eða þar næsta ári?
Kjarninn 20. janúar 2022
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir þingmaður Pírata er fyrsti flutningsmaður frumvarpsins.
Þeir sem fá dvalarleyfi hér á landi á grundvelli mannúðarsjónarmiða verði heimilt að vinna
Þingmenn fjögurra stjórnarandstöðuflokka vilja að útlendingar sem hafa fengið dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða vegna sérstakra tengsla við Ísland verði undanþegnir kröfu um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi.
Kjarninn 20. janúar 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir er formaður borgarráðs Reykjavíkurborgar.
Borgin skoðar að selja Malbikunarstöðina Höfða sem er að flytja í Hafnarfjörð
Á fundi borgarráðs í dag var samþykkt að láta skoða sölu á malbikunarstöð sem borgin hefur átt í meira en 80 ár og hefur lengi verið þyrnir í augum margra. Stöðin var með 91 prósent markaðshlutdeild í malbikun í höfuðborginni um tíma.
Kjarninn 20. janúar 2022
Framleiðni eykst með meiri fjarvinnu
Aukin fjarvinna hefur bætt framleiðni skrifstofustarfsmanna vestanhafs um fimm til átta prósent. Búist er við að bandarískir vinnustaðir leyfi að meðaltali tvo fjarvinnudaga í viku að faraldrinum loknum.
Kjarninn 20. janúar 2022
Einungis tveir ráðherrar til svara á þingi – Vonbrigði, óforskammað og óásættanlegt
Stjórnarandstaðan var ekki sátt við ráðherra ríkisstjórnarinnar á Alþingi í morgun en tveir ráðherrar af tólf voru til svara í óundirbúnum fyrirspurnatíma. „Þetta minnir mig á það andrúmsloft sem var hér fyrir hrun þegar ráðherraræðið var algjört.“
Kjarninn 20. janúar 2022
Jónas Þór Guðmundsson stjórnarformaður Landvirkjunar og fyrrverandi formaður kjararáðs er einn þriggja sem sækjast eftir dómaraembættinu í Strassborg.
Stjórnarformaður Landsvirkjunar og tvö til sækjast eftir dómaraembætti við MDE
Þrjár umsóknir bárust frá íslenskum lögfræðingum um stöðu dómara við Mannréttindadómstól Evrópu. Þing Evrópuráðsins tekur ákvörðun um skipan í embættið. Stjórnarformaður Landsvirkjunar er á meðal umsækjenda.
Kjarninn 20. janúar 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar