Auðlindaákvæði stórútgerðarinnar

Kjartan Jónsson fjallar um stjórnarskrármál í aðsendri grein.

Auglýsing

Í sam­ráðs­gátt stjórn­valda má finna drög að stjórn­ar­skrár­á­kvæði um auð­lindir nátt­úru Íslands, sem á upp­runa sinn í for­sæt­is­ráðu­neyt­inu. Kallað hefur verið eftir slíku ákvæði í hátt í hálfa öld í íslenskri þjóð­mála­um­ræðu, án þess að af því hafi orð­ið. Ekki síst hafa yfir­ráð og ráð­stöfun fisk­veiði­auð­lind­ar­innar verið rót mik­illa póli­tískra átaka, ákallið um auð­linda­á­kvæði í seinni tíð má ekki síst rekja til þess. 

Þar er krafan að þjóðin í heild sinni njóti meg­in­á­góð­ans af auð­lind­un­um, en ekki útvalin fyr­ir­tæki. Það er því mik­il­vægt að nýtt auð­linda­á­kvæði taki mið af þeirri kröfu – án þess er betur heima setið en af stað far­ið.

Auglýsing

Í nýbirtu áliti Fen­eyj­ar­nefnd­ar­innar kemur m.a. fram að skýra þurfi frekar hvað átt sé við með þjóð­ar­eign í tengsl við hefð­bund­inn eign­ar­rétt í drög­un­um, þar sem í grein­ar­gerð er gert ráð fyrir að þjóðin „eigi“ auð­lindir sam­kvæmt skil­grein­ingu:

„Í frum­varp­inu er lagt til að þjóð­ar­eign­ar­hug­takið sé notað í laga­legri merk­ingu varð­andi auð­lindir sem ekki eru háðar einka­eign­ar­rétti. Jafn­framt sé kveðið á um að auð­lindir almennt í nátt­úru Íslands til­heyri þjóð­inni sem er þá fremur stefnu­yf­ir­lýs­ing án ákveð­ins laga­legs inn­taks.“



„Sam­kvæmt ákvæð­inu til­heyra auð­lind­irnar íslensku þjóð­inni en það orða­lag vísar ekki til eign­ar­réttar heldur þeirrar hug­myndar að nátt­úru­auð­lindir Íslands séu gæði sem þjóðin öll hefur ríku­lega hags­muni af og séu í þeim skiln­ingi sam­eig­in­leg verð­mæti lands­manna.“

Þarna er því um óljóst laga­lega mark­laust „eign­ar­hald“ að ræða sem ekki verður séð að skipti neinu raun­veru­lega máli – orða­gjálfur til að skreyta mál póli­tíkusa í ræð­höldum á 17. júní. Þessi drög að nýju auð­linda­á­kvæði eru því fjarri því að vera svarið við því ákalli sem hefur hljó­mað úr sam­fé­lag­inu í ára­tugi. Slíkt ákvæði þjónar helst hags­munum stór­út­gerða, eig­enda lax­eld­is­stöðva og ann­arra sem fá aðgang að auð­lindum fyrir brot af and­virði þeirra. Þá þjónar það hags­munum ógagn­særrar gam­al­dags póli­tískrar henti­stefnu. Í gegnum tíð­ina hafa heyrst raddir um að þjóðin geti ekki átt neitt, en auð­vitað eru eigur rík­is­ins, eins og rík­is­jarð­ir, eign þjóð­ar­inn­ar, þótt ríkið sé skráð fyrir eign­ar­haldi, eins og ætti auð­vitað einnig að gilda um nátt­úru­auð­lind­ir.

Þessi drög varpa líka ljósi á þá stað­reynd að Alþingi er van­hæft til að hanna stjórn­ar­skrá sem setur völdum þess og áhrifum skorð­ur. Þótt það hafi sam­kvæmt núver­andi stjórn­ar­skrá völd til þess, er það sið­ferði­lega van­hæft og eina boð­lega leiðin er að það fram­selji sjálf­vilj­ugt það vald til t.d. ein­hvers konar stjórn­laga­þings sem sækti umboð sitt frá þjóð­inn­i.  

Stjórn­laga­ráð var á sínum tíma skipað af fólki víða úr sam­fé­lag­inu, fólki sem hafði engra hags­muna að gæta, ann­arra en þjóð­ar­inn­ar. Í auð­linda­á­kvæði stjórn­ar­skrár stjórn­laga­ráðs má finna:

„Stjórn­völd geta á grund­velli laga veitt leyfi til afnota eða hag­nýt­ingar auð­linda eða ann­arra tak­mark­aðra almanna­gæða, gegn fullu gjaldi og til til­tek­ins hóf­legs tíma í senn.“

Krafan um fullt gjald vísar beint til eign­ar­rétt­ar­á­kvæðis stjórn­ar­skrár­inn­ar, sem getur aldrei verið annað en sú meg­in­stefna að greitt sé fullt mark­aðs­gjald fyrir aðgang að auð­lind­um. Það er eina leiðin sem getur tryggt bæði jafn­ræði og gagn­sæi. Í ákvæði for­sæt­is­ráð­herra eru þessi hug­tök mark­laus í plaggi sem er opið fyrir póli­tískri henti­stefnu, plaggi sem með réttu má kalla auð­linda­á­kvæði stór­út­gerð­ar­inn­ar.



Höf­undur er heim­spek­ingur og for­maður Okkar auð­lind­ar.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rauð viðvörun! Rauði liturinn táknar að hiti á viðkomandi veðurstöð hafi verið hærri í nóvember en að meðaltali síðustu tíu árin á undan.
Sex skrítnar staðreyndir um tíðarfarið í nóvember
Rafskútur í röðum – á fleygiferð. Fjöldi fólks á golfvöllum. Borðað úti á veitingastöðum. Nóvember fór sérlega blíðum höndum um Ísland þetta árið. Svo óvenju blíðum að hann fer í sögubækurnar.
Kjarninn 3. desember 2022
Var Ríkisendurskoðun að misskilja eða veitti Bankasýslan ráðherra ekki réttar upplýsingar?
Skýrsla Ríkisendurskoðunar um söluferli Íslandsbanka hefur verið mikið til umfjöllunar undanfarnar vikur. Þar hefur meðal annars verið tekist á um hvort Bankasýsla ríkisins hafi verið að fullu meðvituð um hver eftirspurn eftir bréfum í bankanum.
Kjarninn 3. desember 2022
Elísabet Englandsdrottning og hirðdaman Susan Hussey voru nánar vinkonur og samstarfskonur.
Aldursfordómar að kenna elli hirðdömu um kynþáttafordóma
Hirðdama á níræðisaldri hefur sagt skilið við bresku hirðina eftir að hafa látið rasísk ummæli falla um formann góðgerðarsamtaka í móttöku í Buckingham-höll. Þetta er síður en svo í fyrsta skipti sem kynþáttafordómar varpa skugga á konungsfjölskylduna.
Kjarninn 2. desember 2022
Lilja Alfreðsdóttir er menningar- og viðskiptaráðherra.
Stefnt að því að framlengja fjölmiðlastyrki til tveggja ára en ekki eins árs
Þvert á það sem Kjarninn hefur heimildir fyrir að hafi orðið niðurstaðan á ríkisstjórnarfundi fyrr í vikunni er nú komið fram frumvarp sem framlengir styrkjakerfi fyrir einkarekna fjölmiðla til tveggja ára.
Kjarninn 2. desember 2022
Helgi Þór Ingason
Yfirmaður minn – vitvélin?
Kjarninn 2. desember 2022
Það er ekki talið svara kostnaði að fara í stafræna umbreytingu við skráningu á máltíðum borgarstarfsmanna.
Starfsmenn voru að meðaltali 4,5 sekúndur að slá inn kennitöluna í mötuneytinu
Sérfræðingar borgarinnar fylgdust með starfsmönnum stjórnsýslunnar í borginni skammta sér á diska og komust að þeirri niðurstöðu að tillaga fulltrúa Sjálfstæðisflokks um stafræna umbreytingu í mötuneytum svaraði vart kostnaði.
Kjarninn 2. desember 2022
Forsvarsmenn Bankasýslunnar á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun, ásamt tveimur lögfræðingum frá Logos.
Bankasýslumenn ekki orðnir afhuga tilboðsfyrirkomulaginu
Forsvarsmenn Bankasýslunnar sátu fyrir svörum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun og voru þar spurðir hvort þeir myndu mæla með tilboðsfyrirkomulagi í framtíðar bankasölum ríkisins.
Kjarninn 2. desember 2022
Mótmæli hafa orðið að nokkurskonar þjóðaríþrótt Íslendinga eftir bankahrunið.
Tíu atburðir og ákvarðanir sem okkur hefur verið sagt að læra af
Síðastliðin 14 ár hafa verið stormasöm. Margar rannsóknarskýrslur hafa verið gerðar sem sýndu aðra mynd en haldin var að almenningi. Stjórnmálamenn hafa tekið ákvarðanir sem hafa virst vera í andstöðu við gildandi lög eða þau viðmið sem eru ráðandi.
Kjarninn 2. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar