Fjárlögin og lífeyrir almannatrygginga

Finnur Birgisson skrifar um misgengið sem orðið hefur milli upphæða almannatrygginga og launaþróunar í landinu. Það snýst um háar upphæðir sem skipta sköpum fyrir þá sem eiga allt sitt undir lífeyrisgreiðslum frá TR.

Auglýsing

Það er ómót­mæl­an­leg stað­reynd að grunn­upp­hæðir líf­eyr­is­greiðslna frá TR hafa verið að drag­ast aftur úr launa­þróun á und­an­förnum árum. Þetta hefur gerst þrátt fyrir að í 69. grein almanna­trygg­ing­ar­laga sé  kveðið á um að taka skuli mið af launa­þróun við árlegar ákvarð­anir um breyt­ingar á grunn­upp­hæðum almanna­trygg­inga. Með­fylgj­andi mynd­ir  sýna þetta mis­gengi svo ekki verður um villst.

Elli­líf­eyr­ir­inn, sem er mik­il­væg­asta stærðin sem snýr að öldruðum í þessu dæmi, hefur farið á 10 árum úr því að vera sem svarar 91,5% af lág­marks­launum niður í 75% á þessu ári, sbr. mynd 1. Ein­ungis milli 2016 og 2017 leit­aði hann örlítið upp á við, en svo seig aftur á ógæfu­hlið­ina. Og því miður lítur út fyrir að rík­is­stjórnin ætli að láta þessa nið­ur­keyrslu halda áfram, ef marka má fjár­laga­frum­varp fyrir árið 2021. 

Auglýsing
Í frum­varp­inu er að finna nokkrar mis­mun­andi pró­sentu­tölur um áætl­aðar launa­hækk­anir 2021: Á blað­síðu 121 segir að áætlað sé að „al­mennar launa­hækk­anir á árinu 2021 verði um 3,6% að jafn­að­i.“ Þar til við­bótar komi hækk­anir vegna breyt­inga á orlofs­rétt­ind­um, þannig að hækkun launa­kostn­aðar verði um 4%. Eins og kunn­ugt er eru gild­andi launa­samn­ingar þannig útbún­ir, að lægstu launin hækka mest, þannig að ef þessi spá reyn­ist raun­sæ, þá munu lægstu launin hækka meira en þetta með­al­tal. Og ekki nóg með það, hér er verið að tala um strípaðar taxta­hækk­an­ir, sem þýðir að launa­vísi­talan og launin munu í raun hækka tals­vert meira. Þetta kemur líka fram í frum­varp­inu sjálfu, því að í töflu yfir launa- og verð­lags­for­sendur frum­varps­ins á bls. 331 segir að for­send­urnar séu m.a. að vísi­tala neyslu­verðs muni hækka um 2,7% og laun um 5,2%.Myndin byggir á talnaefni frá Hagstofu Íslands um launavísitölu og frá Tryggingastofnun um lægstu laun og upphæðir ellilífeyris.

En nið­ur­staða frum­varps­ins um hækkun upp­hæða hjá almanna­trygg­ingum er að þær skuli aðeins hækka um 3,6%. Höf­undar frum­varps­ins hafa sem sagt gripið upp lægstu hækk­un­ar­pró­sent­una sem þeir gátu fundið í þessum potti - áætl­aðar með­al­-­taxta­hækk­anir milli áranna 2020 og 2021. Ef þetta nær fram að ganga mun kjaragliðnun und­an­far­inna ára halda áfram að aukast, og kjör líf­eyr­is­taka, sem háðir eru greiðslum TR um afkomu sína, drag­ast enn lengra aftur úr kjörum ann­arra lands­manna.

Brýtur Alþingi eigin lög?

Á mynd 1 sést glöggt að á ára­bil­inu 2010-2020 hefur elli­líf­eyr­ir­inn verið að drag­ast jafnt og þétt aftur úr lág­marks­laun­un­um. Hér að framan hefur einnig verið rak­ið, að ef fjár­laga­frum­varpið nær fram að ganga muni ekki verða lát á þeirri þróun á kom­andi ári. Þetta ger­ist þrátt fyrir ákvæði 69. gr. almanna­trygg­ing­ar­lag­anna um að skylt sé að taka mið af launa­þró­un­inni.

Ef til vill munu ein­hverjir segja sem svo, að ekki sé að marka að bera saman við lág­marks­laun­in, því þau hegði sér á annan hátt en launa­vísi­talan sem mælir öll laun. Með grein­inni fylgir því annað línu­rit, mynd 2, sem ber þróun elli­líf­eyr­is­ins saman við bæði þróun launa­vísi­tölu og lægstu launa. Nið­ur­staðan er sú sama og fyrr: Lægstu launin hafa reyndar farið ívið hraðar upp en launa­vísi­talan, en elli­líf­eyr­ir­inn hefur dreg­ist jafnt og þétt aftur úr bæði launa­vísi­tölu og lægstu laun­um.Á myndinni eru launavísitalan og „vísitala“ lægstu launa báðar umreiknaðar niður í 100 fyrir árið 2010. Það ár var ellilífeyririnn 91,5% af lægstu launum og er kúrva hans látin byrja í þeirri prósentu.

Skyldi ein­hver treysta sér til að halda því fram að þetta sé til vitnis um að farið hafi verið eftir 69. grein­inni við ákvarð­anir um hækk­anir líf­eyr­is­ins milli ára - ákvarð­anir sem Alþingi tekur sjálft með afgreiðslu fjár­laga hvers árs?

(Skýr­ingar á mynd­um: Þær eru byggðar á talna­efni frá  Hag­stofu Íslands um launa­vísi­tölu og frá Trygg­inga­stofnun um lægstu laun og upp­hæðir elli­líf­eyr­is. Á mynd 2 eru launa­vísi­talan og „vísi­tala“ lægstu launa báðar umreikn­aðar niður í 100 fyrir árið 2010. Það ár var elli­líf­eyr­ir­inn 91,5% af lægstu laun­um, sbr. mynd 1, og er kúrva hans látin byrja í þeirri pró­sent­u.)

Hverju munar hjá öldruðum og öryrkj­um?

Hér að framan hefur verið gerð grein fyrir mis­geng­inu sem orðið er milli upp­hæða almanna­trygg­inga og launa­þró­unar í land­inu. Ef ein­hver skyldi halda að þetta snú­ist um eitt­hvert smá­ræði eða minni­háttar óná­kvæmni, þá er það mein­legur mis­skiln­ing­ur. Þetta snýst um háar upp­hæðir sem skipta sköpum fyrir þá sem eiga allt sitt undir greiðslum almanna­trygg­inga.

Í krónu­tölum lítur þetta svona út:

  • Árið 2010 var elli­líf­eyr­ir­inn 153.500 kr. á mán­uði, en í ár er hann 256.800 kr.
  • Ef hann hefði hækkað eins og launa­vísi­talan væri hann núna 297.600 kr. eða 40.800 kr. hærri.
  • Ef hann hefði hækkað eins og lægstu laun væri hann núna 313.500 kr. eða heilum 56.700 kr. hærri!

- Það munar um minna en slíkar upp­hæðir hjá fólki sem hefur ekki annað til að lifa af en þessar greiðslur frá TR.

Á næsta ári verður kosið til Alþingis og er ekki að vita nema þær kosn­ingar geti orðið sögu­legar á ýmsan hátt. Senni­lega liggur eina vonin til þess að ráða­menn taki nú til við að vinda ofan af þeirri óheilla­þróun í líf­eyr­is­mál­unum sem hér hefur verið lýst, í því að öldruðum og öryrkjum tak­ist að sann­færa þá um að þeir muni hljóta verra af í kom­andi kosn­ingum ef þeir bæta ekki ráð sitt þegar þeir á næst­unni afgreiða fjár­lög árs­ins 2021.

Höf­undur er arki­tekt á eft­ir­laun­um.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra.
„Þverpólitísk sátt“ um fjölmiðlafrumvarp í kortunum eftir að Stöð 2 boðaði læstar fréttir
Eftir að Sýn boðaði að fréttum Stöðvar 2 yrði læst virðist hreyfing að komast á frumvarp um styrki til einkarekinna fjölmiðla. Mennta- og menningarmálaráðherra telur að „þverpólitísk sátt“ sé að nást um styrkjakerfi, sem sjálfstæðismenn hafa lagst gegn.
Kjarninn 17. janúar 2021
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formaður Miðflokksins.
Óttast að „tveggja flokka kerfi“ myndist ef flokkar útiloki samstarf við aðra
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Logi Einarsson eru sammála um að kjósendur eigi að hafa skýra sýn á hverskonar ríkisstjórnir flokkar vilji mynda eftir kosningar. Sigmundur vill þó ekki útiloka samvinnu með neinum og kallar Samfylkingu „útilokunarflokk.“
Kjarninn 17. janúar 2021
Frá dómssalnum á miðvikudaginn
Réttað yfir 355 manns í gömlu símaveri
Nokkuð óvenjuleg réttarhöld hófust á Ítalíu síðastliðinn miðvikudag, en í þeim er stór hluti 'Ndrangheta-mafíunnar, valdamestu glæpasamtaka landsins. Sökum mikils fjölda ákærðra og nýrra sóttvarnarreglna þurfti að sérútbúa dómssal í gömlu símaveri.
Kjarninn 17. janúar 2021
Söngflokkurinn Boney M naut mikilla vinsælda víða um heim undir lok áttunda áratugarins.
Boney M og stolnu lögin
Þegar sönghópurinn Boney M sló í gegn seint á áttunda áratug síðustu aldar með lögunum „Brown Girl in the Ring“ og „Rivers of Babylon“ grunaði engan að í kjölfarið fylgdu málaferli sem stæðu í áratugi.
Kjarninn 17. janúar 2021
Armin Laschet er nýr leiðtogi flokks Kristilegra demókrata, sem hefur tögl og haldir í þýskum stjórnmálum. Kannski tekur hann við af Merkel sem kanslari í haust.
Stormasöm vika í evrópskum stjórnmálum
Mögulegt áframhald „Merkelisma“ í Þýskalandi, barnabótaskandall hjá „teflon Mark“ í Hollandi og stjórnarkreppa af völdum smáflokks á Ítalíu er á meðal þess sem var efst á baugi í evrópskum stjórnmálum í vikunni.
Kjarninn 16. janúar 2021
Birgir Birgisson
Að finna upp hjólið
Kjarninn 16. janúar 2021
Óendurvinnanlegur úrgangur á bilinu 40 til 100 þúsund tonn á ári fram til ársins 2045
Skýrsla um þörf fyrir sorpbrennslustöðvar á Íslandi hefur litið dagsins ljós. Umhverfis- og auðlindaráðherra fagnar úttektinni og segir að nú sé hægt að stíga næstu skref.
Kjarninn 16. janúar 2021
Gauti Jóhannesson er forseti bæjarstjórnar í Múlaþingi og fyrrverandi sveitarstjóri Djúpavogshrepps.
Forseti bæjarstjórnar Múlaþings íhugar alvarlega að sækjast eftir þingsæti
Gauti Jóhannesson fyrrverandi sveitarstjóri á Djúpavogi segir tímabært að Sjálfstæðisflokkurinn eignist þingmann frá Austurlandi og íhugar framboð til Alþingis. Kjarninn skoðaði framboðsmál Sjálfstæðisflokks í Norðausturkjördæmi.
Kjarninn 16. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar