Um nánd, arkitektúr og skipulag

Borghildur Sölvey Sturludóttir arkitekt segir að ýmislegt sem séu forréttindi ættu að vera mannréttindi.

Auglýsing

„Fór í kvöld­göngu og það er margt kósý í gangi í bæn­um. Kona á Berg­staða­stræti var á brjósta­hald­ar­anum að hengja upp jóla­skraut, það var kara­okepartý á Þórs­götu og fullur maður með flöskur í poka studdi sig við staur á Vita­stíg.“ Þetta tíst frá Þór­dísi Gísla­dótt­ur, rit­höf­undi, fram­kall­aði sælu­hroll í mér. Sjálf bjó ég í miðbæ Hafn­ar­fjarðar í ára­tugi áður en ég flutti í mið­borg Árósar og ­ná­lægð húsa og fólks skiptir mig máli. Fyrir mér er Þór­dís að skrifa um nánd í umhverf­inu. Hvernig við verðum vör við hvert annað - og þegar þörf er á, komum hvert öðru við. 

Þeg­ar við fáum að vita að nálægð geti verið hættu­leg okk­ur, að snert­ing sé nán­ast ekki leyfð, áttum við okkur á því hvað nándin er okkur mik­il­væg. Að finna fyrir fólki, sam­fé­lagi – að til­heyra. Að sjá fólk, að brosa til fólks og sýna að við komum hvert öðru við. 

Skipu­lag húsa, vega, stíga, þjón­ustu og atvinnu­hús­næðis skiptir hér lyk­il­máli. Nálægð og þétt­leiki eru lyk­il­orð en líka umhverf­ið, tré, gróður og rýmið á milli hús­anna. Að rýmið fyrir nánd­ina sé áþreif­an­leg­t. 

Þetta þarf ekki að vera flókið – arki­tekt­úr­inn sem þarf að birt­ast við götu getur verið á marga vegu og með góðri hönnun yrði þetta leikur einn. Ef um er að ræða íbúðir við umferð­ar­götu þá eru svo­kall­aðir for­garðar best­ir, fjall­drapi, lyng, blóð­berg gæti átt kom­andi ára­tug. Staður til að sitja á og kinka kolli, hin svoköll­uðu „kantzo­ne“ – rými sem eru milli þess að vera prí­vat og opin­ber. Litlar versl­anir þyrftu að fá stóra glugga og hverskyns þjón­usta biði uppá betra hjóla­stóla­að­gengi, hjóla­að­gengi og göngu­að­gengi en þekk­ist í dag. Rýmið fyrir framan húsin væri fyrir fólk frekar en far­ar­tæki. 

Auglýsing
Sjálf hef ég á þessu ári fundið ríka þörf fyrir að heilsa, bjóða góðan dag­inn – brosa jafn­vel til ókunn­ugra. Á hjóla­ferð minni í vinn­una á hverjum degi (þá mán­uði sem ég hef verið send heim hef ég „hjólað í vinn­una“ fram og til baka til að setja haus­inn af stað) hef ég séð að ég er ekki sú eina sem þrái nánd. Ég sé mikið af  sama fólk­inu á ferð, kon­una með hund­inn, eldri mann­inn með nettó­pok­ann og mann­inn á svöl­unum með sófa­púð­ann undir olbog­anum og sígar­ett­una í hönd. Ég á í sam­skiptum við þetta fólk á hverjum degi, með brosi, aug­sam­bandi og við kinkum kolli. Á þessum for­dæma­lausu tímum finn ég að þetta gefur mér fyll­ingu, eitt­hvert óút­skýrt frelsi í að til­heyra heild og stærra sam­hengi en bara innan veggja íbúð­ar­innar okk­ar. Mér finnst ég til­heyra sam­fé­lag­i. 

Ég get valið um 2 hjóla­leiðir í vinn­una* eina sem býður uppá nátt­úru og kyrrð, líf­fræði­legan fjöl­breyti­leika og ríkt sam­band við nátt­úru og aðra sem er hörð umferð­ar­gata, vel bein og greið, 2 akreinar í sitt­hvora átt­ina, hjóla­stígar og göngu­stígar báðum meg­in. Upp að þess­ari götu er mikil byggð, bæði minni fjöl­býl­is­hús, ein­býl­is­hús og allskyns versl­anir á afmörk­uðum hluta. Á þessum for­dæma­lausu tímum hef ég alltaf valið göt­una, umferð­ina, hávað­ann og fólk­ið. Hér er sam­fé­lagið að reyna að halda sér við, halda haus og þá finn ég hvernig nálægð og nánd skiptir máli. Ekki mis­skilja mig – nátt­úran og nálægð hennar er mér hug­leikin alla daga en í þess­ari hávís­inda­legu rann­sókn minni á eigin hegðun hef ég samt greint hvernig ég lað­ast að ljósi, lífi og umferð meira en fugla­söng og kyrrð. Það sem hefur gerst er að núfylli ég á tank­inn meðal fólks, áður fór ég út í nátt­úr­una.

Lyk­il­orðið á þessu ferða­lagi mínu á hverjum degi er val – eða rétt­ara sagt, frelsi til að velja. Frá miðbæ Hafn­ar­fjarðar og til mið­borgar Árósar varð helsta breyt­ingin okkar sú að dagur fjöl­skyld­unnar er ekki bund­inn í bíl leng­ur. Við komumst allra ferða okkar óháð bíl. 

Þetta eru for­rétt­indi en ættu að vera mann­rétt­indi!

Í gegnum vinnu mína heima á Íslandi var ég óþrjót­andi tals­maður Borg­ar­lín­unnar því í mínum huga er hún tákn­mynd alls sem hefur að gera með frelsi, efna­hag og mögu­leika hverfa á að verða sjálf­bær. Skipu­lag hverfa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu þarf að taka mið af fjöl­breyti­leika og blönd­un. En hún getur líka orðið tákn­mynd nánd­ar­inn­ar, hvernig við mæt­umst og hreyfum okkur í umhverf­in­u. 

Nýleg grein Berg­lindar Rósar Magn­ús­dótt­ur, Auðar Magn­dísar Auð­ar­dóttur og Kol­beins Stef­áns­sonar um skóla­hverfi á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og þá aug­ljósu stétta­skipt­ingu sem á sér stað á höf­uð­borg­ar­svæð­inu ætti að gefa barna­mála­ráð­herra til­efni til beinna afskipta af skipu­lags­mál­u­m. 

Barna­mála­ráð­herra gæti t.d. látið skoða kvaðir um blöndun hverfa, að 20 % íbúða yrðu bundnar ákveðnu almennu kerfi. Þetta gæti hjálpað við að koma í veg fyrir að heilu og hálfu fjöl­býl­is­húsin yrðu reist til að „redda“. Þetta gæti líka hjálpað til við að fá sam­eig­in­legt átak á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, í stað þess að sumum sveit­ar­fé­lögum finn­ist eðli­legt að láta önnur sveit­ar­fé­lög tækla félags­lega blöndun sem gerir það að verkum að stétta­skipt­ingin á milli hverfa og sveit­ar­fé­laga hefur auk­ist til muna.

Sann­an­lega er hér um að ræða kjarna þess sem póli­tík er, að „deila út fjár­munum í inn­viði“ – en eins og skipu­lags­málum er háttað á höf­uð­borg­ar­svæð­inu þá virð­ast sum sveit­ar­fé­lög geta ár eftir ár séð til þess að vanda­mál­in, áskor­anir og sam­fé­lags­blöndun höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins sé leyst ann­ars­stað­ar! 

Tím­inn sem fer í það að leysa bíla­stæða­mál ein­stakra reita er mun meiri en fer í það að leysa hvar börnin muni leika sér, hvar fólk mun mæt­ast og hvar við getum komið hvert öðru við. 

Það þarf heilt þorp til að ala upp barn en hvernig þorpið er sam­an­sett skiptir höf­uð­máli. Að tryggð sé nánd, að tryggð sé blönd­un, bæði félags­leg og efna­hags­leg. Þannig græða all­ir. Of mikil eins­leitni kostar sam­fé­lagið meira, nú og til lengri tíma lit­ið.

Ég vil óska ykkur öllum gleði­legs nýs árs -  með von um að 2021 verði ár nánd­ar­inn­ar.

*Áður en við tökum umræðu um veð­ur­far, hjóla­bún­að, hjólafatnað eða flat­lendi Dan­merk­ur, þá vil ég nefna að þeir 7,4 km sem ég hjóla í vinn­una eftir að hafa mokað börnum í skóla eru um 100m upp í mót  auk þess sem hér er er mót­vindur á leið­inni í vinn­una og aftur heim. Ég hef aldrei tíma til að skipta um föt og geri ráð fyrir því að þorna á hverjum degi. Hér hefur nefni­lega rignt og verið þung­búið sam­fleytt í 3 mán­uði! Ég átti það alveg til að hjóla á milli Hafn­ar­fjarðar og Borg­ar­túns og get full­yrt að þessi leið er sam­bæri­leg hvað varðar erf­ið­leika og hug­ar­far!

Höf­undur er arki­tekt.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar