Er Ísland til sölu?

Fyrrverandi utanríkisráðherra skrifar um auðlindapólitík.

Auglýsing

1. Auð­lindapóli­tík í almanna­þágu

Vissir þú, að þegar olía og gas fannst í umtals­verðu magni í lög­sögu Nor­egs upp úr 1970, ákváðu Norð­menn, að olíu­auð­hring­arnir sem buðu í nýt­ing­ar­rétt­inn að hinni nýju auð­lind yrðu að greiða fyrir það leigu­gjald – auð­linda­gjald – sem rynni í  Þjóð­ar­sjóð Norð­manna.

Vissir þú, að þessi þjóð­ar­sjóður er nú öfl­ug­asti fjár­fest­ing­ar­sjóður í heimi? Og að Norð­menn eru fyrir löngu skuld­laus þjóð? Og að jafn­vel eftir að olíu- og gaslindir þeirra verða upp­urn­ar, mun arð­ur­inn af fjár­fest­ingum þjóð­ar­sjóðs­ins halda áfram að mala þeim gull. 

Vissir þú, að Alaska – nyrsta fylki Banda­ríkj­anna -  fór að dæmi Norð­manna, þegar olía fannst innan þeirra lög­sögu? Þeir létu auð­linda­gjöldin renna í sam­eig­in­legan þjóð­ar­sjóð. Hluti af arði þjóð­ar­sjóðs Alaska er reyndar greiddur út sem mán­að­ar­leg borg­ara­laun íbúa fylk­is­ins. Þess vegna sker Alaska sig úr meðal 50 fylkja Banda­ríkj­anna að því leyti, að þar ríkir meiri efna­hags­legur jöfn­uður en ann­ars staðar í Banda­ríkj­un­um.

Það er ólíku saman að jafna auð­lindapóli­tík Norð­manna (og Ala­ska­bú­a)  eða botn­lausu arðráni mold­ríkrar og ger­spilltrar yfir­stéttar víð­ast hvar í alræð­is­ríkjum (eins og Rúss­landi) eða fyrr­ver­andi nýlendum (eins og í fursta­dæmum Mið-Aust­ur­landa). Í Nor­egi nýtur þjóðin öll arðs­ins af auð­lind­inni. Einka­væð­ing auð­linda Rúss­lands fyrir spott­prís, í skjóli póli­tísks valds, hefur verið kennd við „þjófnað ald­ar­innar“.  

2. Lærum af reynsl­unni

Hvorum hópnum viljum við Íslend­ingar til­heyra? Getum við eitt­hvað af þessu lært? Íslend­ingar eru ríkir af nátt­úru­auð­lind­um. Við búum við auðug fiski­mið, hreina og end­ur­nýj­an­lega orku í fall­vötnum og jarð­varma, óþrjót­andi (?) upp­sprettur af tæru og hreinu vatni, fyrir utan róm­aða nátt­úru­feg­urð,  sem laðar að fjölda ferða­manna. 

Auglýsing
SPURN­ING: Hvers vegna höfum við ekki mótað okkur fram­sýna auð­linda­stefnu eins og grannar okk­ar, Norð­menn? Í auð­linda­stefnu fel­st, að lög­festa grund­vall­ar­reglur um eign­ar­hald, umráða­rétt og nýt­ingu auð­linda, með það að mark­miði að tryggja sjálf­bærni; og að arð­ur­inn af nýt­ingu auð­lind­anna renni til þjóð­ar­innar allrar – en ekki til spilltrar for­rétt­inda­stétt­ar.

VISSIR ÞÚ, að nú þegar er svo kom­ið, vegna offjölg­unar íbúa í mörgum helstu stór­borgum heims­ins, sem telja tugi millj­óna íbúa, að drykkj­ar­hæft vatn er á þrot­um? Öll vitum við, að hrein og end­ur­nýj­an­leg orka verður æ verð­mæt­ari með hverjum degi sem líð­ur, vegna þess að meng­andi orku­gjafar eru á þrot­um, eða áfram­hald­andi nýt­ing þeirra kyndir undir ógn­andi lofts­lagsvá í náinni fram­tíð?

VIÐ JAFN­AЭAR­MENN höfum fyrir löngu mótað okkur skýra auð­linda­stefnu. Aðal­at­riðið er, að allt land, utan bújarða í einka­eign, er rétt eins og fiski­mið­in, skil­greint í lögum sem sam­eign þjóð­ar­inn­ar. Það þýðir í reynd, að umráða­réttur og nýt­ing auð­linda ræðst ekki af gróða­sjón­ar­miðum ein­stak­linga til skamms tíma, heldur af almanna­hags­munum til lengri tíma. 

Einka­væð­ing auð­linda þjóð­ar­innar kemur ekki til greina, enda reynslan af því á alþjóða­vísu hörmu­leg

Er Ísland til sölu?

Ásókn fjár­festa, inn­lendra jafnt sem erlendra, í kaup á landi, virkj­un­ar­kostum og vatns­rétt­ind­um, klingir þegar við­vör­un­ar­bjöll­um. Umræðan um „Orku­pakka þrjú“ um að inn­leiða lög­gjöf um orku­markað meg­in­lands Evr­ópu í inn­lenda lög­gjöf, þrátt fyrir að Ísland hafi engin tengsl við þann mark­að; og hafi óvé­fengdan rétt skv. EES-­samn­ingnum til að hafna lög­gjöf, sem á ekki við hér á landi, eða sam­ræm­ist ekki íslenskum þjóð­ar­hags­mun­um, er af sama toga. 

Ísland var ekki nauð­beygt til að inn­leiða þessa lög­gjöf. Okkur er í sjálfs­vald sett að hafna einka­væð­ingu orku­linda og að reka orku­vinnslu og dreif­ingu sem sam­fé­lags­þjón­ustu, eins og við höfum gert hingað til með góðum árangri.

Það er ekki ráð nema í tíma sé tek­ið. 

Við þurfum að ná um það sam­stöðu með meiri­hluta á Alþingi eftir næstu kosn­ingar að móta okkur auð­linda­stefnu til fram­tíðar að norskri fyr­ir­mynd. Tak­ist það ekki, getur það orðið um sein­an.

Ætlar þú að bera ábyrgð á því?

Höf­undur er fyrr­ver­andi for­maður Alþýðu­flokks­ins – flokks íslenskra jafn­að­ar­manna og fyrr­ver­andi utan­rík­is­ráð­herra.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þeir skipta þúsundum, tannburstarnir í norska skóginum.
Tannburstarnir í skóginum
Jordan, tannburstaframleiðandinn þekkti, hefur auglýst eftir notuðum tannburstum sem áhugi er á að reyna að endurvinna. Í norskum skógi hafa fleiri þúsund tannburstar frá Jordan legið í áratugi og rifist er um hver beri ábyrgð á að tína þá upp.
Kjarninn 30. september 2022
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Síminn vill greiða hluthöfum 31,5 milljarða vegna sölunnar á Mílu – og svo sennilega meira
Franska fyrirtækið Ardian er búið að gera upp við Símann vegna kaupanna á Mílu. Síminn ætlar að leggja tillögu um að greiða hluthöfum 31,5 milljarða króna af söluandvirðinu fyrir hluthafafund í lok október.
Kjarninn 30. september 2022
Á fjórum stöðum streymir gas upp af leiðslunni í Eystrasalti.
„Um viljaverk var að ræða“
Götin á Nord Stream-gasleiðslunum er mjög stór og gríðarlegt magn metans streymir enn út í andrúmsloftið. Danir og Svíar ætla að gæta þess að á fundi öryggisráðs Sþ í kvöld verði fjallað um staðreyndir, „nefnilega þær að um viljaverk var að ræða“.
Kjarninn 30. september 2022
Fleiri íbúar landsbyggðarinnar en höfuðborgarsvæðisins telja sig hafa verið bitna af lúsmýi og mest er aukningin á Norðurlandi.
Lúsmýið virðist hafa náð fótfestu á Norðurlandi í sumar
Áttunda sumarið í röð herjaði lúsmýið á landann. Nærri þrefalt fleiri landsmenn telja sig hafa verið bitna af lúsmýi í sumar, tvöfalt fleiri en fyrir þremur árum. Mest var aukningin á Norðurlandi.
Kjarninn 30. september 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Deng Xiaoping - seinni hluti 邓小平 下半
Kjarninn 30. september 2022
Gatnamótin sem um ræðir eru við norðurenda stokksins og yrðu mislæg, en þó í plani við umhverfið í kring.
Borgin vill sjá útfærslu umfangsminni gatnamóta við mynni Sæbrautarstokks
Allt að sex akreinar verða á hluta Kleppsmýrarvegar samkvæmt einu tillögunni að nýjum mislægum gatnamótum við mynni Sæbrautarstokks sem lögð var fram í matsáætlun. Reykjavíkurborg vill að umfangsminni gatnamót verði skoðuð til samanburðar.
Kjarninn 30. september 2022
Gylfi Helgason
Staða menningarmála: Fornleifar
Kjarninn 30. september 2022
Vilhjálmur Árnason (t.v.) er fyrsti flutningsmaður tillögunnar. Bergþór Ólason þingmaður Miðflokksins er á meðal alls 22 meðflutningsmanna Vilhjálms.
Yfir tuttugu þingmenn vilja að Ísland verði leiðandi í rannsóknum á hugvíkkandi efnum
Stór hópur þingmanna úr öllum flokkum nema Vinstrihreyfingunni – grænu framboði vill sjá heilbrigðisráðherra skapa löglegan farveg fyrir rannsóknir á virka efninu í ofskynjunarsveppum hér á landi, þannig að Ísland verði „leiðandi“ í rannsóknum á efninu.
Kjarninn 30. september 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar