Staða eldri borgara í fátækt eða á hjúkrunarheimilum

Halldór Gunnarsson í Holti segir að Löggjöf, sem neyði fólk vegna fátæktar til skilnaðar eða til að fara fram hjá lögum við þær eða aðrar aðstæður, verði að breyta.

Auglýsing

Með tíund­ar­lög­gjöf frá 1096 var staða fátækra að nokkru tryggð til nauð­þurftar allt til 1914, þegar fátækt­ar­tí­und var afnum­in, en í þess stað átti að taka við kerfi til meiri hjálpar með sjúkra­sam­lög­um, alþýðu­trygg­ingum og síðar almanna­trygg­ingum (TR) 1936, sem fólk greiddi til af launum sín­um, einnig til sjúkra­sam­laga. 1986 var stað­greiðsla skatta tekin upp, en þá var skatt­pró­senta hækkuð sam­svar­andi þessum greiðsl­um. 1990 voru eignir sjúkra­sam­laga yfir­teknar til (TR), sem greiddu síðan út sjúkra­bæt­ur, örorku­bætur og ákveðið grunn­gjald til allra eldri borg­ara, sem þeir höfðu greitt til alla starfsævi sína með þessum iðgjöldum til TR og sjúkra­sam­laga. Þegar líf­eyr­is­kerfið var lög­fest 1969 var úti­lokað að ein­hver teng­ing gæti orðið á þeim greiðslum með skerð­ingum til eldri borg­ara frá TR. Þetta var óbreytt til hruns­ins 2009, en þá voru settar á miklar skerð­ingar á greiðslum TR frá 2009 til 2013. Reglurnar 2009 voru t.d. þær, að aðeins mátti vinna fyrir kr. 25.000 á mán­uði án skerð­inga frá TR og fjár­magnstekjur og líf­eyr­is­sjóðs­greiðslur skertu greiðslur TR umfram kr. 25.000 á mán­uð­i.  

 Eftir það var létt að nokkru á skerð­ing­um, en þær síðan teknar upp að nýju 1. mars 2017. og þá mátti vinna að kr. 100.000 á mán­uði án skerð­inga. Ef fólk reyndi að vinna sér til bjargar umfram þessa upp­hæð, myndu greiðslur almanna­trygg­inga skerða umfram­greiðslu um 45%, og með frá­dregnum tekju­skatti væri eftir um kr. 20.000 af hverjum kr 100.000. Líf­eyr­is­sjóðs­greiðslur og fjár­magnstekjur umfram kr. 25.000 á mán­uði skertu greiðslur TR um 45%.

Auglýsing
Greiðslur frá TR hafa ekki fylgt launa­þróun frá hruni og skerð­ing­arnar hafa staðið óbreyttar frá 2017 þótt allar aðrar greiðslur í sam­fé­lag­inu hafi árlega tekið mið af verð­lagi og launa­þró­un. Þetta hvoru tveggja bitnar mest á fátæku fólki og er að mínu mati verri með­ferð, en það sem tíund­ar­lög­gjöfin bauð upp á til nauð­þurftar frá 1096 til 1914 miðað við lífs­kjör okkar almennt í dag. Þess vegna hefur þetta fólk, sem verst er farið með, rétt til að grípa til neyð­ar­réttar við hvaða aðstæður sem mögu­legt er, sér til bjarg­ar. 

Neyð­ar­úr­ræði hjóna eða sam­búð­ar­fólks

Hjón eða sam­búð­ar­fólk, sem búa við þær aðstæður að hafa aðeins um 380 til 420 þús­und á mán­uði sam­an­lagt, eru lík­lega um 4 þús­und tals­ins. Þrátt fyrir þessa stöðu hafa þau greitt í líf­eyr­is­sjóð, bæði eða ann­að, meiri hluta starfsævi sinn­ar. Hvaða neyð­ar­úr­ræði geta þau átt, til að lifa af með fjár­hags­legri reisn? Lík­lega aðeins það að skilja og leigja síðan öðrum aðil­anum með leynd aðstöðu í íbúð sinni, sem þau eiga eða leigja í dag. Þannig bættu þau fjár­hag sinn fyrir utan skatt um 134.450 krónur á mán­uði. Þetta hlyti að telj­ast neyð­ar­réttur þessa fólks. sem býr við ofur­skerð­ingar á greiðslum almanna­trygg­inga gagn­vart vinnu- og líf­eyr­is­sjóðs­tekj­um. Gift­ast síðan á ný þegar leið­rétt­ing hefur náðst fram.

Neyð­ar­úr­ræði þess ein­stak­lings sem býr einn

Þessi ein­stak­lingur nýtur greiðslu frá TR að upp­hæð kr 333.258 á mán­uði. Vilji hann hjálpa afkom­anda, frænda eða frænku með því að fá að búa á heim­il­inu eða að fá hjálp sjálfur með því að fá afkom­anda til að búa hjá sér, er hann skertur um kr 67.225 á mán­uði, og ef TR kemst ekki að því strax, þá er skerð­ingin aft­ur­virk til greiðslu. Neyð­ar­rétt­ur­inn felst í því að skrá ekki þennan ein­stak­ling á heim­il­inu og reyna að láta sem minnst á honum ber­a. 

Neyð­ar­úr­ræði fólks sem flytur á dval­ar­heim­ili eða hjúkr­un­ar­heim­ili

Nauð­vörn getur eldra fólk átt, sem flyst á dval­ar­heim­ili eða hjúkr­un­ar­heim­ili. Grunn­greiðsla TR fellur þá nið­ur, en við­kom­andi fær kr. 79.859.- á mán­uði til nauð­syn­legra útgjalda s.s. fyrir bif­reiða­kostn­aði, fatn­aði, ólyf­seð­ils­skyldum lyfj­um, heilsu­vörum, hár­snyrt­ingu, fót­snyrt­ingu, ferða­lög­um, snyrti­vörum, gler­aug­um, heyrn­ar­tækj­um, inn­bús­trygg­ingu, efni í fönd­ur­vör­ur, sæl­gæti, tóbaks­vörum, tæki­fær­is­gjöf­um, jóla­gjöf­um, ofl, - þar með end­an­lega að hætta að reka eða leigja hús­næði. Allar aðrar tekjur við­kom­andi ein­stak­lings, s.s. líf­eyr­is­sjóðs­greiðslur og fjár­magnstekjur eru þá teknar upp í þennan dval­ar­kostn­að, allt að kr 454.542 á mán­uði. Við þessar aðstæður væri neyð­ar­úr­ræði, til að geta átt fyrir eðli­legum útgjöld­um, að taka út úr banka sparnað sinn og geyma ann­ars stað­ar.

Komum í veg fyrir neyð fólks og breytum skerð­ing­ar­lög­gjöf á greiðslum TR 

Lög­gjöf, sem neyðir fólk vegna fátæktar til skiln­aðar eða til að fara fram hjá lögum við þær eða aðrar aðstæð­ur, verður að breyta. Lög og reglu­gerð­ir, sem heim­ila TR að hafa eft­ir­lit með öllum fjár­mála­hreyf­ingum við­kom­andi og hvar við­kom­andi býr og með hverj­um, jaðrar við njósn­ir, sem verður einnig að breyta.

Höf­undur er for­­maður kjara­ráðs félags eldri borg­­ara í Rang­ár­valla­­sýslu.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sigurborg Ósk Haraldsdóttir borgarfulltrúi Pírata og formaður skipulags- og samgönguráðs.
Samþykkt að lækka hámarkshraðann víða í Reykjavíkurborg
Skipulags- og samgönguráð borgarinnar samþykkti á fundi sínum í dag tillögu um að lækka hámarkshraða á götum á forræði borgarinnar niður í 40 eða 30 víðast hvar, til dæmis á Suðurlandsbraut, Bústaðavegi og víðar.
Kjarninn 14. apríl 2021
Samgöngustofa brást í eftirliti með WOW air
Samgöngustofa hafði viðskiptalega hagsmuni WOW air að leiðarljósi í einhverjum tilvikum í ákvörðunartöku sem snéri að flugfélaginu. Þá veitti stofnunin ráðuneyti sínu misvísandi upplýsingar. Þetta kemur fram í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar.
Kjarninn 14. apríl 2021
Erlendir fjárfestar pökkuðu saman og fluttu 115 milljarða úr landi
Fjármagnsflótti hefur verið frá Íslandi síðasta hálfa árið. Þá hafa erlendir fjárfestar sem áttu hér eignir, meðal annars hlutabréf í banka, farið út með 92,6 milljarða króna umfram það sem erlendir fjárfestar hafa fjárfest hér.
Kjarninn 14. apríl 2021
Jóhann Páll Jóhannsson og Ragna Sigurðardóttir
Er mesta aukning atvinnuleysis meðal OECD-ríkja til marks um „góðan árangur“?
Kjarninn 14. apríl 2021
Borgarfulltrúi ráðinn framkvæmdastjóri Icelandic Startups
Kristín Soffía Jónsdóttir hefur verið borgarfulltrúi í Reykjavík frá árinu 2014 en tekur nú við starfi framkvæmdastjóra Icelandic Startups.
Kjarninn 14. apríl 2021
AGS metur nú umfang boðaðra opinberra stuðningsaðgerða íslenskra stjórnvalda rúm 9 prósent, en mat það áður 2,5 prósent.
AGS uppfærði mat sitt á umfangi aðgerða eftir ábendingar íslenskra stjórnvalda
Íslensk stjórnvöld sendu inn ábendingar til AGS vegna gagna sjóðsins um umfang stuðningsaðgerða vegna veirufaraldursins. Umfang boðaðra aðgerða á Íslandi er nú metið á um 9 prósent af landsframleiðslu 2020.
Kjarninn 14. apríl 2021
Fjármálastöðugleikanefnd SÍ
Seðlabankinn kallar eftir endurskipulagningu hjá ferðaþjónustufyrirtækjum
Seðlabankinn segir brýnt að huga að endurskipulagningu skulda ferðaþjónustufyrirtækja, þar sem greiðsluvandi þeirra fari að breytast í skuldavanda þegar greiða á upp lánin sem tekin voru í upphafi faraldursins.
Kjarninn 14. apríl 2021
Sasja Beslik
Boðorðin tíu um sjálfbærar fjárfestingar
Kjarninn 14. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar