Af tjáningarfrelsi og ritskoðun

skjar.jpg
Auglýsing

Smári McCarthy, stjórnarmaður í IMMI Smári McCart­hy, stjórn­ar­maður í IMMI

Nýlega kom upp sú sér­kenni­lega staða á Íslandi að her­ská sam­tök öfga­manna ákváðu að hýsa vef sinn á Íslenskri grundu og nota .is lén fyrir hýs­ing­una. Þessi atburður leiddi af sér mikla umræðu um hvar mörk tján­ing­ar­frelsis liggja og hvort aðgerðir hýs­ing­ar­að­ila síð­unn­ar, Advania, og skrán­ing­ar­að­ila léns­ins, ISNIC, eigi rétt á sér, eða telj­ist til óásætt­an­legrar rit­skoð­un­ar.

Á Íslandi er skýrt að mörk tján­ing­ar­frelsis eru ákveðin í stjórn­ar­skrá, þar sem í 73. gr. segir meðal ann­ars:

Auglýsing

Guðjón Idir, framkvæmdastjóri IMMI Guð­jón Idir, fram­kvæmda­stjóri IMMI

Allir eru frjálsir skoð­ana sinna og sann­fær­ing­ar. Hver maður á rétt á að láta í ljós hugs­anir sín­ar, en ábyrgj­ast verður hann þær fyrir dómi. Rit­skoðun og aðrar sam­bæri­legar tálm­anir á tján­ing­ar­frelsi má aldrei í lög leiða.”

 

Hér verður strax að athuga tvennt

a) Ákvæðið talar um að rit­skoðun og aðrar sam­bæri­legar tálm­anir á tján­ing­ar­frelsi megi aldrei í lög leiða, en segir ekk­ert um hvort ein­stak­lingar og lög­að­ilar megi stunda rit­skoð­un, en þar sem almenna reglan er að allt sem er ekki bannað er leyfi­legt verðum við að gera ráð fyrir að einka­að­ilum sé heim­ilt að stunda rit­skoðun

b) Þegar fólk tjáir sig, þá verður fólk að geta ábyrgst tján­ing­una fyrir dómi.

Enn­fremur segir í mann­rétt­inda­yf­ir­lýs­ingu Sam­ein­uðu þjóð­anna: ,,Allir skulu frjálsir skoð­ana sinna og að því að láta þær í ljós. Felur sá réttur í sér frelsi til að hafa skoð­anir óáreittur og að leita, taka við og miðla upp­lýs­ingum og hug­myndum með hverjum hætti sem vera skal og án til­lits til landamæra."

Um rétt­mæti rit­skoð­unar einka­að­ila



Dag­blöð geta sjálf ákveðið hvort þau birti vissar greinar eða skoð­an­ir, að sama skapi er hýs­ing­ar­að­ilum í sjálfs­vald sett hvort þeir hýsi ákveðnar vef­síð­ur. ISNIC er einka­fyr­ir­tæki sem sér um allar skrán­ingar á land­s­lénið .is og því í ein­ok­un­ar­stöðu. Að ISNIC taki ákvörðun um leyfi fyrir lén­skrán­ingu til þessa eða hins, án milli­göngu dóm­stóla, hlýtur að vera und­ir­orpið meiri efa. ISNIC metur for­sendur skrán­ingar og setur reglur um hvað telst rétt­mæt skrán­ing. En ef einka­að­ili í þess­ari stöðu getur ákveðið að veita ekki ákveðnum aðilum skrán­ingu, án til­komu dóm­stóla, hljótum við að velta upp spurn­ingum um tján­ing­ar­frelsi og rétt fólks til upp­lýs­inga ann­ars­vegar og rétt aðila til rit­skoð­unar á inter­net­inu hins­veg­ar. Enda þótt léns­skrán­ing sé ekki nauð­syn­leg til að geta birt upp­lýs­ingar á net­inu, þá er lén ein for­senda þess að auð­velt sé að leita uppi og auð­kenna upp­lýs­ing­arn­ar.

„ISNIC er einka­fyr­ir­tæki sem sér um allar skrán­ingar á land­s­lén­ið .is og því í ein­ok­un­ar­stöðu. Að ISNIC taki ákvörðun um leyfi fyrir lén­skrán­ingu til þessa eða hins, án milli­göngu dóm­stóla, hlýtur að vera und­ir­orpið meiri efa“

Eðli­legur far­vegur hlýtur að vera sá að fyr­ir­tæki í slíkri ein­ok­un­ar­stöðu veiti öllum skrán­ing­ar­leyfi en láti dóm­stóla skera úr um lög­mæti þess ef upp vakna spurn­ing­ar. Í stærra sam­hengi mætti spyrja hvort einka­að­ilar beri sið­ferð­is­lega skyldu til að tryggja tján­ing­ar­rétt ann­arra, þótt laga­leg skylda sé ekki fyrir hendi. Því verður ekki svarað á auð­veldan hátt, en sú umræða ætti að eiga sér stað í sam­fé­lag­inu.

Væri rétt að rit­skoða ISIS með lög­um?



Í 73. gr. stjórn­ar­skrár eru til­greindar ákveðnar for­sendur und­an­tekn­inga frá tján­ing­ar­frelsi, en þar seg­ir:

Tján­ing­ar­frelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu alls­herj­ar­reglu eða öryggis rík­is­ins, til verndar heilsu eða sið­gæði manna eða vegna rétt­inda eða mann­orðs ann­arra, enda telj­ist þær nauð­syn­legar og sam­rým­ist lýð­ræð­is­hefð­u­m."

Þetta gefur okkur í raun ein­falt próf sem hægt er að nota til að meta hvort rit­skoðun sé lög­leg. Eigi rit­skoðun að vera leyfi­leg, þá verður hún að hafa verið leidd í lög, og upp­fylla öll skil­yrðin sem sett eru. Því getum við spurt okk­ur:

 



  • Brýtur vef­síða ISIS gegn alls­herj­ar­reglu? Nei, því und­ir­stöður íslensks sam­fé­lags standa þótt sam­tök í mörg­þús­und kíló­metra fjar­lægð bloggi.






  • Brýtur vef­síða ISIS gegn öryggi rík­is­ins? Nei. ISIS gerir það heldur ekki, eins og staðan er í dag, en jafn­vel ef ISIS-liðar væru búnir að her­taka Breiða­fjörð væri erfitt að færa rök fyrir því að vef­síðan sjálf brjóti gegn öryggi rík­is­ins eins og hún er í dag.






  • Skaðar vef­síða ISIS heilsu manna? Ekk­ert frekar en aðrar vef­síð­ur. Það er fjöl­margt sem hægt er að segja að skaði heilsu manna en það er ekki þar með sagt að allt slíkt skuli banna, enda er það ekki raunin og end­ur­speglar heim­ur­inn það, bæði á net­inu og utan þess.






  • Skaðar vef­síða ISIS sið­gæði manna? Mögu­lega. Þetta er lyk­il­spurn­ing­in, í raun. Hægt er að færa fyrir því rök að þær skoð­anir sem þarna eru reif­aðar séu til þess fallnar að ýta undir hat­ur, í raun á báða bóga, og á þann máta skaða sið­gæði. En hvort vegur þyngra, réttur fólks til upp­lýs­inga eða tak­mark­anir á slæmu sið­gæði? Þessi spurn­ing jafn­gildir í raun þeirri spuningu um hvort við viljum búa í for­sjár­hyggju sam­fé­lagi, treystandi vald­höfum til að leiða okkur áfram eða hvort við viljum frekar treysta okkur sjálfum fyrir því að vega og meta upp­lýs­ingar og velja fyrir okkur sjálf? Ef við lokum á upp­sprettu ákveð­inna upp­lýs­inga, höfum við tak­mark­aða flóru upp­lýs­inga og eigum við ávallt að treysta á þær? Höfum við ekki ógrynni dæma þar sem rík­is­valdið eða fjöl­miðlar fara með rangt mál? Til­drög árásanna á Írak og meint ger­eyð­ing­ar­vopn sem nýlegt dæmi sem enn draga dilk á eftir sér og munu gera um ókomna tíð?






  • Gengur vef­síða ISIS gegn rétt­indum eða mann­orði ann­arra? Vef­síðan sem slík brýtur ekki gegn rétt­indum eða mann­orði, þó vit­an­lega geti hún fjallað um glæpi sem framdir hafa verið og brot gegn rétt­indum eða mann­orði ann­arra. Mun sú lýs­ing ná yfir ansi margar aðrar vef­síður en dóm­stólar þyrftu að skera úr um það.






  • Væri hægt að rit­skoða ISIS með lög­banni? Stutt svar: Já. Ef dóms­stóll ákveður lög­bann. Rétt­lætir það að birt­andi vefs séu hryðju­verka­sam­tök það að hann sé tek­inn nið­ur?




Hver hefði eðli­legur far­vegur ver­ið?





  1. Hýs­ing­ar­að­ili eða annar aðili kærir vef­síð­una og krefst tíma­bund­ins lög­banns


  2. Lög­bann er sett á birt­ingu og síðan tekin niður um stund­ar­sakir


  3. Rétt­ar­höld fara fram um hvort inni­hald síð­unnar sam­ræm­ist lögum


  4. Sam­rým­ist vef­síðan lögum fer hún upp aft­ur; geri hún það ekki er hún tekin niður til fram­búð­ar.




Með þessu þá eru ISIS-liðar neyddir til að ábyrgj­ast sína tján­ingu fyrir dómi.

Hvers vegna skiptir máli að fara rétt að?



For­svars­menn ISNIC hafa lýst yfir von­brigðum sínum með þá stöðu sem þeir stóðu frammi fyrir og jafn­framt þeim efa­semdum sem þeir enn hafa varð­andi þá ákvörðun sem stjórn ISNIC tók um að loka fyrir skrán­ingu síð­unn­ar. Hvers vegna hafa þeir efa­semd­ir? Jú, vegna þess að þetta er for­dæm­is­gef­andi, en aldrei áður hafði ISNIC lokað á skrán­ingu síðu. Eina leiðin til að fá síðu lokað fram að þessu var í gegnum dóm­stóla, sem er hinn lýð­ræð­is­legi far­vegur þar sem rök eru færð fyrir slíkri ákvörðun fyrir dómi. Nú hefur verið opnað fyrir að ákvarð­anir um hömlur á tján­ing­ar­frelsi séu teknar án dóms og laga út frá henti­stefnu.

Popúl­ísk við­brögð



Ög­mundur Jón­as­son greip tæki­færið og minnti á frum­varp sitt um land­s­lénið .is þar sem hann vill að engir aðrir en lög­ráða Íslend­ingar eða lög­að­ilar með skráða kenni­tölu eða sam­bæri­lega stað­fest­ingu frá stjórn­völd­um, eins og segir í frum­varp­inu, og tengsl við landið geti nýtt íslensk lén. Hvaða þýð­ingu hefur ,,sam­bæri­leg stað­fest­ing stjórn­valda” og hvernig skil­greinum við ,,tengsl við land­ið”?

„Ög­mundur Jón­as­son greip tæki­færið og minnti á frum­varp sitt um land­s­lénið .is þar sem hann vill að engir aðrir en lög­ráða Íslend­ingar eða lög­að­ilar með skráða kenni­tölu eða sam­bæri­lega stað­fest­ingu frá stjórn­völd­um, eins og segir í frum­varp­inu, og tengsl við landið geti nýtt íslensk lén.“

 

Hættan á laga­setn­ingu byggðri á þessum hug­myndum - sem úti­lokar sjö millj­arða manna og fjölda fyr­ir­tækja frá auð­lind sem þau hafa hingað til getað notið - felst meðal ann­ars í því að ef ein­hver hefur lagt tölu­verðar fjár­hæðir í að þróa og byggja upp vöru­merki undir léni með .is end­ingu, þá getur fyr­ir­tækið átt skaða­bóta­kröfu á hendur íslenska rík­inu. Þá er þetta einnig liður í aðgrein­ingu á milli Íslands og umheims­ins, sem lýsir ein­angr­unn­ar­hyggju, sem getur varla talist gagn­leg. Einnig er óljóst hvort krafa um ,,tengsl við land­ið’’ sé lög­leg undir ákvæðum EES samn­ings­ins, sem setur alla ESB- og EES rík­is­borg­ara á sama flöt í við­skipt­um.

 

Umfram allt: ef lén veita aðilum ákveðið öryggi, ákveð­inn lag­ara­mma, þá er aug­ljós­lega gríð­ar­lega mik­il­vægt að slíkt sé mögu­legt án þeirra tak­mark­ana sem Ögmundur Jón­as­son leggur til. Ef alþingi ákveður einn góðan veður dag að það sé góð hug­mynd að raun­veru­lega byggja upp lag­ara­mma hér á landi sem verndar blaða­menn, upp­lýs­inga- og tján­ing­ar­frelsi, eins og alþingi sam­þykkti ein­róma í þings­á­lykt­un­ar­til­lögu árið 2010, þá dugar ekki að aðeins íslenskir aðilar geti skráð vef­síður á Íslandi enda myndi slíkt ganga í ber­högg við þá stefnu og fram­tíð­ar­sýn sem alþingi ein­róma kom sér saman um, en vel á minnst voru flutn­ings­menn til­lög­unnar úr öllum flokk­um, meðal ann­ars flokki téðs Ögmundar Jóns­sonar og var hann sjálfur með­flutn­ings­mað­ur.

 

Smári McCarthy stjórn­ar­maður IMMI og Guð­jón Idir fram­kvæmda­stjóri IMMI

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úr Er ég mamma mín?
„Sláðu hann, Sólveig! Kýld‘ann, Kristbjörg!“
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Er ég mamma mín? eftir Maríu Reyndal í Borgarleikhúsinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir
Nýsköpunarmiðstöð Íslands lögð niður um næstu áramót
Niðurstaða greiningarvinnu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins er sú að hluta verkefna Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands megi framkvæma undir öðru rekstrarformi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ríkisstjórnin vill auka gagnsæið hjá 30 óskráðum en þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum
Í drögum að nýju frumvarpi, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til að auka traust á íslenskt atvinnulíf, er lagt til að skilgreining á „einingum tengdum almannahagsmunum“ verði víkkuð verulega út og nái meðal annars til stóriðju og sjávarútvegsrisa.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Virkjanir undir 10 MW hafa verið kallaðar smávirkjanir.
Vilja einfalda lög og reglur um smávirkjanir
Þingmenn Framsóknarflokksins segja umsóknarferli varðandi minni virkjanir fjárfrekt og langt og að smávirkjanir séu umhverfisvænir orkugjafar þar sem þær stuðli „að minni útblæstri óæskilegra efna sem hafa áhrif á hitastig jarðar“.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Aðalsteinn Leifsson
Aðalsteinn Leifsson nýr ríkissáttasemjari
Félags- og barnamálaráðherra hefur skipað Aðalstein Leifsson framkvæmdastjóra hjá EFTA sem ríkissáttasemjara frá og með 1.apríl næstkomandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Stefán Eiríksson, sem nýverið var valinn af stjórn RÚV til að stýra fyrirtækinu til næstu fimm ára hið minnsta.
Verðandi útvarpsstjóri vill opna safn RÚV fyrir fjölmiðlum og almenningi
Stefán Eiríksson vill að allt efni sem er til staðar í safni RÚV, og er ekki bundið rétthafatakmörkunum, verði opið og aðgengilegt öllum almenningi og öðrum fjölmiðlum til frjálsra nota.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ástráður með það til skoðunar að stefna íslenska ríkinu ... aftur
Ástráður Haraldsson hefur fjórum sinnum sóst eftir því að komast að sem dómari við Landsrétt. Þrívegis hefur honum verið hafnað en ekki hefur verið tekin ákvörðun um eina umsókn hans. Ástráður telur sig hafa mátt þola ítrekuð réttarbrot.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Mannréttindadómstóll Evrópu: Ríkið þarf að greiða Elínu bætur
Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp dóm í máli Elínar Sigfúsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs Landsbankans, gegn íslenska ríkinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None