Evrópa breytist – Er kominn tími á að ræða Evrópusambandsaðild fyrir Noreg aftur?

Raymond Johansen, Fulltrúi Verkamannaflokksins í borgarstjórn Oslóar, skrifar um Evrópumál.

Auglýsing

Miklar breyt­ingar eiga sér nú stað í Evr­ópu. Styrj­ald­ar­á­stand í Úkra­ínu kastar ljósi á breyt­ingar sem hafa verið í far­vatn­inu í fleiri ár. Þessar breyt­ingar snerta okkur líka hér í Nor­egi.

Evr­ópu­sam­bandið og ríki Evr­ópu eru á hraðri leið með að verða einu aðil­arnir sem standa vörð um lýð­ræði og frjáls­lynt stjórn­ar­far á norð­ur­hveli jarð­ar. Evr­ópu­sam­bandið er í far­ar­broddi þegar kemur að því að leita lausna við erf­ið­ustu úrlausn­ar­efna sam­tím­ans. Ég er því ósam­mála þeim sem segja að nú sé ekki rétti tím­inn til að ræða fram­tíðar sam­band Nor­egs og Evr­ópu­sam­bands­ins.

And­staða bæði til hægri og vinstri hefur ýtt umræðu um Evr­ópu­sam­bandið út úr stjórn­ar­sátt­málum á liðnum árum. En breyt­ing­arnar í Evr­ópu leyfa ekki slíkan lúxus leng­ur.

Frá papp­írs­dreka í þunga­vikt­ar­að­ila

Við­brögð ESB við alvar­legum kreppum á borð við far­sóttir og styrj­aldir draga fram breyt­ing­arnar sem hafa orðið á sam­band­inu. Við­brögðin við Covid sýna vel hversu mik­il­vægt það er að vera hluti af smit­varn­ar­við­bragði ESB. Nor­egur hefði aldrei náð því að bólu­setja sig útúr covid svo fljótt sem raun var án sam­komu­lags við ESB og aðgangs að bólu­efni fram­leiddu innan vébanda sam­bands­ins.

Í við­brögðum við styrj­öld­inni í Úkra­ínu hefur ESB farið frá því að vera papp­írs­dreki í örygg­is- og varn­ar­málum í að tefla á sama borði og stór­veld­in. Nor­egur er eitt af aðild­ar­ríkjum NATO, en á tímum mik­illar óvissu er rétt að spyrja hvort þær trygg­ingar í varn­ar­málum sem aðild­inni fylgja séu nægj­an­leg­ar. Lýð­ræði í USA stendur tæpar nú eftir 4 ár með Don­ald Trump en áður. Það er ekki gefið að hægt sé að taka sem gef­inn stuðn­ing USA komi til öryggis­póli­tískra ögrana. Eng­inn veit hver nið­ur­staða næstu kosn­inga í USA verða.

Auglýsing
Stór lönd í Evr­ópu hafa þegar brugð­ist við breyttum for­send­um. Þýska­land eykur varn­ar­mála­út­gjöld um 100 millj­arða evra í ár. Stjórn­völd í Dan­mörku auka einnig útgjöld sín umtals­vert og ætla auk þess að efna til þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um þétt­ara örygg­is- og var­an­ar­mála­sam­starf á vett­vangi ESB. Á Íslandi sýna skoð­ana­kann­anir meiri­hluta fyrir ESB aðild. Margir þar hafa skipt um skoðun á stuttum tíma. Sömu­leiðis í ESB lönd­unum Finn­landi og Sví­þjóð sem nú ræða NATO aðild. Þessar breyt­ingar kalla á norska umræðu um tengsl Nor­egs við Evr­ópu og ESB.

Bólu­setn­ing gegn ein­ræð­istil­burðum í Evr­ópu

Margir hafa bent á að ógnin sem Pútin og stjórn hans var að bregð­ast við með inn­rásinni í Úkra­ínu hafi ekki síður verið mögu­leg aðild Úkra­ínu að ESB en aðild­ar­um­sókn lands­ins að NATÓ. Ógnin fólst í Úkra­ínu sem stæði styrkum fótum í hópi frjáls­lyndra, lýð­ræð­is­legra ríkja í Evr­ópu. Ógnin fólst í að bætt lífs­kjör og virkt rétt­ar­ríki í Úkra­ínu myndu standa sem val­kostur við það sam­fé­lag sem Putin býður þegnum sín­um. Það er ekki til­viljun að hörð­ustu gagn­rýn­is­raddir í Evr­ópu komi frá Matteo Sal­vini í Ítalíu og Mar­ine Le Pen í Frakk­landi. Þessir aðilar hafa um langt ára­bil stutt Putin og lýst aðdáun sinni á hon­um. Evr­ópu­sam­bandið dregur mátt úr ein­ræð­istil­burðum fólks af þessu tagi.

Hlut­verk sem sam­fé­lags­skipu­leggj­andi. Evr­ópu­sam­bandið tekur nú for­ystu í aðgerðum til að takast á við loft­lags­vand­ann. Mark­mið ESB í þeim efnum eru mun metn­að­ar­fyllri en Nor­egs. Fram­lag ESB á svið lofts­lags­mál­anna, „green new deal“, opin­berar þær breyt­ingar sem orðið hafa á stefnu­miðum ESB. ESB tekur hlut­verk sitt sem sam­fé­lags­skipu­leggj­andi alvar­lega með því að ýta undir þróun grænnar starf­semi og atvinnu­tæki­færa.

Hlut­verk ESB sem reglu­gef­andi aðili er sífellt mik­il­væg­ara. Reglur ESB um per­sónu­vernd, GDPR, General Data Prot­ect­ion Reg­ul­ation) en þegar hluti af norska reglu­verk­inu.

Stefna ESB í sam­keppn­is­málum er mun virk­ari en stefna USA t.d. gagn­vart alþjóð­legum gagna- og tækni­fyr­ir­tækj­um. Sam­keppn­is­reglur ESB eru mun meira tak­mark­andi gagn­vart ágengni þess­ara fyr­ir­tækja og veita þegar norskum neyt­endum og norskum fyr­ir­tækjum vernd og skjól sem ella væri ekki til stað­ar.

Lagar sig að breyttum þörfum aðild­ar­ríkj­anna

Það þarf að ræða Evr­ópu­sam­bandsteng­ingu Nor­egs vegna þess að Evr­ópu­sam­bandið er í breyt­ingu. Bretar stóðu í vegi fram­sæk­inna félags­legra aðgerða á vegum ESB um ára­bil. Þeir hafa nú horfið af vett­vangi. Það veldur bresku verka­lýðs­hreyf­ing­unni miklu angri vegna þess að breskt verka­fólk nýtur nú ekki ýmissa rétt­inda og laga­boða sem áður var því skjól.

Við þurfum að vera opin gagn­vart þeim póli­tísku mögu­leikum og póli­tísku breyt­ing­ar­mögu­leikum sem eru til staðar í ESB. Aðferða­fræði fyrir hátt­vísi í sam­skiptum aðila vinnu­mark­að­ar­ins sem kennd er við Osló mun nú verða tekin upp um allan Nor­eg. Góðar lausnir sem upp­haf­lega voru þró­aðar fyrir eitt bæj­ar­fé­lag skal yfir­fært á allt land­ið. En þorum við að hugsa í stærri skala? Er ekki hægt að velta fyrir sér yfir­færslu fyrir Evr­ópu í heild sinni?

Hvaða hindr­anir eru nú, 2022, í vegi þess að nota ESB sem fram­sækið verk­færi til að raun­gera fram­sækin félags­leg stefnu­mál? Það er fullt mögu­legt að hug­myndin um nor­ræna líkanið verði leið­ar­ljós innan ESB.

Hin svo­kall­aða félags­lega vídd hefur verið til umfjöll­unar innan ESB síð­ustu árin. ESB hefur sett sér metn­að­ar­full mark­mið á því sviði fram til árs­ins 2030. Það skapar nýja mögu­leika. ESB end­ur­speglar vilja aðild­ar­land­anna og breyt­ist í takt við breyt­ingar á vilja þeirra. Og innan ESB er tek­ist á um stefnu­mál og mögu­leiki fyrir aðild­ar­löndin að ná fram með áherslu­mál sín.

Besta við­bragðið við mörgum áskor­unum

Við sem stöndum í stafni í stjórn­málum verðum að hafa kjark til að hefja umræðu um mál þegar umræð­unnar er þörf. En eins og staðan er núna láta norskir stjórn­mála­menn hjá líða að ræða stór­ar, afger­andi ákvarð­anir sem verið er að taka í Evr­ópu og munu móta Noreg um ókomna tíð. Afsökun stjórn­mála­mann­anna er að Nor­egur hafi mjög litla mögu­leika á að hafa áhrif á þró­un­ina. Norskir fjöl­miðlar fjalla lítið sem ekk­ert um umræð­una sem á sér stað í Evr­ópu um þessi ógn­ar­stóru verk­efni.

Við verðum að við­ur­kenna að Evr­ópa er að breyt­ast og þró­ast og Nor­egur situr á margan hátt á eft­ir.

Auglýsing
Ef þú ert Norð­maður undir 45 ára aldri hefur þú í raun aldrei fengið að taka afstöðu til ESB. Kannski verður nið­ur­staða atkvæða­greiðslu nýtt NEI verði aðild­ar­um­sókn send til ESB. En þó það yrði nið­ur­staðan skuldum við bæði íbúum Nor­egs og lýð­ræð­is­þró­un­inni að hefja umræð­una og gera það af auð­mýkt („med lave skuldre“).

ESB er aug­ljós­lega besta svarið sem við höfum gagn­vart hættum sem steðja að friði og lýð­ræði. ESB er líka besta svarið sem við höfum gagn­vart mörgum þeirra áskor­ana sem norskt sam­fé­lag stendur frammi fyrir og getur ekki leyst eitt og sér.

Vinstri­flokk­arn­ir, SV og Rödt (sam­svarar VG og Sós­í­alista­flokknum á Íslandi) hafa sett sér metn­að­ar­full mark­mið á mörgum sviðum og tala af hita um alþjóð­legt sam­starf. En stað­reyndin er að nor­rænt varn­ar­banda­lag sem ekki er til mun ekki tryggja varn­ar- og örygg­is­mál í því hættu­lega heims­á­standi sem nú rík­ir. Sam­ein­uðu þjóð­irnar munu ekki leysa lofts­lags­vand­ann. Á báðum þessum sviðum er ESB til staðar með virkar lausn­ir.

Styrj­öldin í Úkra­ínu hefur breytt sýn margra á hvað er mik­il­vægt í alþjóða­sam­vinnu og hvað eru raun­hæf mark­mið í því sam­hengi. Við, í Nor­egi, verðum að taka til­lit til þess að ver­öldin er breytt, að Evr­ópa er breytt.

Það eru örugg­lega margar veiga­miklar og góðar ástæður sem hægt er að setja fram til rök­styðja að Nor­egur eigi ekki að vera með­limur í ESB. En eru þær ástæður nægj­an­lega veiga­miklar og nægj­an­lega góð­ar?

Höf­undur er full­trúi Verka­manna­flokks­ins í borg­ar­stjórn Osló­ar. Þórólfur Matth­í­as­son, pró­fessor í hag­fræði við Háskóla Íslands, þýddi.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mette Frederiksen, Ursula van der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB, Olaf Scholz kanslari Þýskalands, Mark Rutte forsætisráðherra Hollands og Alexander De Croo forsætisráðherra Belgíu hittust í Esbjerg.
Tíu þúsund risastórar vindmyllur
Á næstu árum og áratugum verða reistar 10 þúsund vindmyllur, til raforkuframleiðslu, í Norðursjónum. Samkomulag um þessa risaframkvæmd, sem fjórar þjóðir standa að, var undirritað í Danmörku sl. miðvikudag.
Kjarninn 22. maí 2022
Jódís Skúladóttir þingmaður VG.
Segir náin tengsl á milli hatursglæpa, vændis, kvenhaturs og útlendingahaturs
Þingmaður Vinstri grænna segir að hinsegin fólk sem fellur undir hatt fleiri minnihlutahópa sé útsettara fyrir ofbeldi en annað hinsegin fólk og því sé aldrei hægt að gefa afslátt í málaflokkum sem viðkoma þessum hópum.
Kjarninn 21. maí 2022
Hanna Katrín Friðriksson þingmaður Viðreisnar.
„Hvernig stendur á þessari vitleysu?“
Þingflokksformaður Viðreisnar telur að líta þurfi á heilbrigðiskerfið í heild sinni og spyr hvort það sé „í alvöru til of mikils ætlast að stjórnvöld ráði við það verkefni án þess að það bitni á heilsu og líðan fólks“.
Kjarninn 21. maí 2022
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ er í lykilstöðu um myndun meirihluta bæjarstjórnar.
Viðræðum Framsóknarflokksins og Vina Mosfellsbæjar slitið
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ tilkynnti Vinum Mosfellsbæjar skömmu fyrir áætlaðan fund þeirra í morgun að ákveðið hefði verið að slíta viðræðum. Líklegast er að Framsókn horfi til þess að mynda meirihluta með Samfylkingunni og Viðreisn.
Kjarninn 21. maí 2022
Gísli Pálsson
„Svartur undir stýri“: Tungutak á tímum kynþáttafordóma
Kjarninn 21. maí 2022
Horft frá toppi Úlfarsfells yfir Blikastaði
Blikastaðir eru „fallegasta byggingarland við innanverðan Faxaflóa“
„Notaleg“ laxveiði, æðardúnn í eina sæng á ári og næstu nágrannar huldufólk í hóli og kerling í bæjarfjallinu. Blikastaðir, ein fyrsta jörðin sem Viðeyjarklaustur eignaðist á 13. öld, á sér merka sögu.
Kjarninn 21. maí 2022
Selur í sínu náttúrulega umhverfi.
Ætla að gelda selina í garðinum með lyfjum
Borgaryfirvöld fundu enga lausn á óviðunandi aðstöðu selanna í Húsdýragarðinum aðra en að stækka laugina. Þeir yngstu gætu átt 3-4 áratugi eftir ólifaða. 20-30 kópum sem fæðst hafa í garðinum hefur verið lógað frá opnun hans.
Kjarninn 21. maí 2022
Í ávarpi sínu fór Katrín yfir þann lærdóm sem hægt er að draga af kórónuveirufaraldrinum, meðal annars að samheldni samfélagsins hafi reynst okkar mestu verðmæti.
Ekki einungis hægt að vísa ábyrgð á launafólk
Katrín Jakobsdóttir segir atvinnulíf og stjórnvöld bera mikla ábyrgð á bráttunni við verðbólguna og að ekki sé hægt að vísa ábyrgðinni eingöngu á launafólk í komandi kjarasamningum.
Kjarninn 20. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar