Fjórar góðar ástæður til að styrkja strandveiðikerfið

„Berskjaldaðir og varnarlausir standa trillukarlar frammi fyrir endalausu skítamixi og reddingum sem einkennir ákvarðanatöku stjórnvalda,“ ritar trillukarlinn Kjartan Páll Sveinsson í aðsendri grein. Hann vill að hverjum báti verði tryggðir 48 veiðidagar.

Auglýsing

Þegar strand­veiði­ver­tíðin í ár var rúm­lega hálfnuð fór að heyr­ast kunn­ug­legt stef sem er end­ur­tekið árlega. Stefið hljómar þannig að afla­heim­ildir dugi ekki til og afleið­ingin verður stöðvun veiða löngu áður en tíma­bil­inu lýk­ur. Þannig lauk strand­veið­unum í síð­ustu viku þegar þriðj­ungur var eftir af veiði­tíma­bil­inu. Ár eftir ár þarf strand­veiði­flot­inn að bíða eftir ákvörð­un­ar­töku ráð­herra, sem yfir­leitt ákveður sig ekki fyrr en á síð­ustu stundu. Strand­veið­arnar – sem eru í grunnin ein­stak­lega gott kerfi – virka ekki sem skyldi þar sem brotala­mirnar í kerf­inu eru marg­ar. Ber­skjald­aðir og varn­ar­lausir standa trillukarlar frammi fyrir enda­lausu skíta­mixi og redd­ingum sem ein­kennir ákvarð­ana­töku stjórn­valda. Það að gera sig kláran fyrir ver­tíð sem maður veit ekk­ert hvernig endar krefst stál­tauga enda miklum fjár­munum varið í und­ir­bún­ing.

Þessi óvissa stafar fyrst og fremst af vilja­leysi stjórn­valda til að festa kerfið í sessi. Þó er það í raun stórfurðu­legt að það hafi ekki þegar verið gert, því strand­veið­arnar hafa að sannað gildi sitt og rökin fyrir styrk­ingu kerf­is­ins eru ótví­ræð. Í grunn­inn eru það fjögur grund­vall­ar­at­riði sem gera strand­veið­arnar að sér­stak­lega aðlað­andi val­kosti:

1. Umhverf­is­sjón­ar­mið

Strand­veiðar eru umhverf­is­væn­ustu veið­arn­ar, hvort sem litið er til kolefn­is­spors (ol­íu­notkun er brot af því sem tog­arar brenna), rösk­unar á líf­ríki sjávar (að­eins 2,5 kíló­gramma stál­sakka snertir botn­inn), eða plast­meng­unar (töpuð veið­ar­færi ein­skorð­ast við stál­sökkur og u.þ.b. hálfan metra af nælon­spotta, og ef til vill stöku krók). Með smá­vægi­legum breyt­ingum á kerf­inu má gera það enn umhverf­is­vænna. Til dæmis væri hægt að minnka olíu­notkun til muna ef landa mætti sama magni á færri dögum og fækka þannig veiði­ferð­um.

Auglýsing

2. Gæða­sjón­ar­mið

Afli strand­veiða er fyrsta flokks vara sem er afar eft­ir­sótt um allan heim. Þrjú atriði gera afl­ann sér­stak­lega verð­mæt­an. Í fyrsta lagi er öllum afla landað sam­dæg­urs. Þegar vel þróað kerfi tekur við afl­anum í höfn er full­unnin afurð komin á disk neyt­enda á skömmum tíma, þar með talið í Evr­ópu og Banda­ríkj­un­um. Verð­mæti fisks rýrnar til­tölu­lega hratt – því ferskari sem hann er, þeim mun verð­mæt­ari er hann. Í öðru lagi er með­ferð fisks­ins góð þar sem að hann er ekki kram­inn, hann er blóðg­aður um leið og hann er dreg­inn úr sjó, og ekki þarf að frysta hann. Í þriðja lagi þá verður krafan um vist­vænar og félags­lega ábyrgar vörur æ hávær­ari með hverju ári. Hér vegur umhverf­is­sjón­ar­miðið þungt, en ekki síður byggða- og sjálf­stæð­is­sjón­ar­mið­in. Arnar Atla­son, for­maður Sam­taka fisk­fram­leið­enda og útflytj­enda, orðar það þannig: „Ein­yrk­inn með gogg­inn er ljós­mynd sem helstu net­sölu­fyr­ir­tæki heims­ins á ferskum fiski vilja á heima­síður sín­ar.“

Með styrk­ingu kerf­is­ins mætti auka gæði enn frek­ar. Óheim­ilt er að veiða á föstu­dög­um, laug­ar­dög­um, sunnu­dögum og rauðum dög­um. Strand­veiði­mönnum er því þröngur stakkur snið­inn, og margir freist­ast til að róa þegar veður er ekki hag­stætt. Þá sækja menn frekar mið nálægt landi, þar sem fiskur er oft smærri og verð­minni. Eins og segir í skýrslu starfs­hóps sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra um atvinnu- og byggða­kvóta, þá „geta veð­ur, önnur atvinna, fjöl­skyldu­að­stæður og fleiri þættir verið með þeim hætti að mun hag­stæð­ara sé fyrir eig­anda fiski­skips að stunda veiðar á þessum dög­um. Óþarft virð­ist að lög­gjaf­ar­valdið tak­marki hvaða daga eig­andi fiski­skips nýtir til strand­veiða.“ Trillukörlum væri þar með frjálst að róa þegar veður er best og sækja stærsta og verð­mætasta fisk­inn.

3. Byggða­sjón­ar­mið:

Strand­veiðar eru mik­il­vægur liður í því styrkja brot­hættar byggðir og glæða sjáv­ar­pláss lífi á ný. Þær eru engin töfra­lausn, en eiga hik­laust að leika stórt hlut­verk í stefnu­mótun rík­is­ins í byggða­mál­um.

Kost­ur­inn við strand­veiðar er að þær eru alfarið sjálf­sprottin gras­rót­ar­lausn á byggða­vand­an­um.

Heiðrún Lind Mart­eins­dótt­ir, fram­kvæmda­stjóri SFS, hefur sagt að það að treysta byggðir í land­inu sé „í sjálfu sér ekki sjálf­stætt mark­mið, og mér finnst það að vissu leiti ósann­gjörn umræða þegar þannig er talað að það sé á ábyrgð atvinnu­grein­ar­innar að treysta byggð í land­inu, ef að það er ekki gert þá þurfi stjórn­völd ein­hvern veg­inn að grípa inn í“. Reynslan sýnir að kvóta­kóng­unum þykir lítið til byggða­sjón­ar­miða koma. Störf og afkoma ein­stak­linga eru lítið annað en peð á tafl­borði þeirra. Innan strand­veiði­kerf­is­ins er það hins vegar fólkið í land­inu sem stjórnar för. Strand­veiðar eru þar að auki algjör­lega sjálf­bær liður í því að styrkja brot­hættar byggð­ir. Þeim fylgir eng­inn kostn­aður fyrir skatt­greið­end­ur, þar sem að strand­veiði­flot­inn leggur miklu meira til rík­is­ins en hann tekur út.

4. Sjálf­stæð­is­sjón­ar­mið

Strand­veiðar opna dyr fyrir þá sem vilja stunda sjó­sókn óháð duttl­ungum stór­út­gerð­ar­inn­ar, enda er kerfið sprottið af úrskurði mann­rétt­inda­nefndar Sam­ein­uðu þjóð­anna um rétt til atvinnu­frelsis og rétt til að velja sér búsetu. Réttur sjó­manna til að sækja sjó­inn frá sinni heima­höfn er aug­ljóst dæmi um hvernig strand­veiðar ýta undir sjálf­stæði ein­stak­linga, en aðrir njóta líka góðs af. Kvóta­lausir fisk­fram­leið­end­ur, útflytj­endur og þeir sem vinna við hin ótal mörgu afleiddu störf fá þannig fleiri tæki­færi til að stunda vinnu í sinni heima­byggð.

Mark­að­ur­inn segir „Já takk“ – SFS segir ekki „Ekki séns“

Við­tökur mark­að­ar­ins segja sína sögu. Ég geri út frá Grund­ar­firði, og þar hefur þjón­ustu­kerfi þró­ast utan um veið­arnar og fest sig kirfi­lega í sessi. Fjöl­mörg fyr­ir­tæki koma að þess­ari þjón­ustu og hafa þau komið auga á tæki­færi sem má nýta og þjóna þau þannig öll mik­il­vægum til­gangi í ferl­inu.

Strand­veiði­flot­inn þarf ein­ungis að veiða fisk­inn og koma honum í höfn. Þegar þangað er komið tekur við kerfi sem gengur eins og vel smurð vél. Ís og olía eru alltaf til staðar þegar á þarf að halda. Vél­virkjar og iðn­að­ar­menn eru reiðu­búnir til þess að aðstoða við vél­ar­bil­an­ir. Hafn­ar­að­staða er vel til þess fallin að gera umgjörð­ina um veiðar eins ein­falda og auðið er. Löndun gengur iðu­lega hratt og vel fyrir sig. Fisk­mark­að­ur­inn sér um hraða og nákvæma vigtun og verð­leggur fisk­inn sam­kvæmt mark­aðs­verði ásamt því að finna kaup­end­ur. Öfl­ugt fyr­ir­tæki sér síðan um að flytja fisk­inn hratt og örugg­lega á áfanga­stað. Svona umgjörð væri ekki til staðar ef afurðin væri ekki gríð­ar­lega verð­mæt og allir þessir aðilar sæju hag sinn í því að koma að ferl­inu.

Þá vaknar spurn­ing­in: Ef rökin fyrir styrk­ingu strand­veiði­kerf­is­ins eru eins skýr og afdrátt­ar­laus og raun ber vitni, hvers vegna er það ekki gert? Þá komum við að því að í raun er ómögu­legt að skrifa grein um strand­veiðar án þess að minn­ast á þau öfl sem standa fast­ast í vegi fyrir mann­sæm­andi kerfi. Á und­an­förnum dögum og vikum hefur róg­burður SFS náð hæstu hæð­um, þar sem trillukarlar eru útmál­aðir sem gráð­ugir frekju­hundar á ofur­laun­um, þrátt fyrir að landa litlu öðru en ormétnum þorsk­tittum. Sál­fræð­ingar kalla þetta frá­varp, þar sem þú varpar eigin löstum yfir á aðra. En hvaðan kemur þessi óvild stór­út­gerð­ar­innar í garð smá­báta­sjó­manna?

Getur það virki­lega verið að kvóta­kóng­arnir vilji eign­ast þennan 5,3% pott sem við fáum úthlutað úr og þoli það ekki að ein­ok­un­ar­staða þeirra sé ekki algjör? Þessu hef ég velt fyrir mér. Rök­hugs­andi ein­stak­lingur myndi fljót­lega kom­ast að þeirri nið­ur­stöðu að ágóði SFS af strand­veiði­kerf­inu væri vel þess­ara 5,3% virði, því með þeim gætu þau keypt sér frið og sagt, „Sjáið bara hvað fisk­veiði­stjórn­un­ar­kerfið okkar virkar vel, allar hafnir lands­ins iða af líf­i!“ Eitt­hvað annað hangir á spýt­unni, og nýlega rann upp fyrir mér ljós. Ég var staddur í stór­mark­aði í London og fyrir for­vitnis sakir leit ég á fisk­borð­ið. Dýrasta varan þar var ekki ferskur tún­fiskur eða skötu­sel­ur. Nei, dýrasta varan var þorsk­hnakk­ar, „Hook and line caught in Iceland“. Þarna kvikn­aði á per­unni að þetta væri ein af ástæðum og e.t.v. sú sem vegur þyngst fyrir óvild kvóta­kóng­anna í garð okkar trillukarla. Við fram­leiðum vöru í hæsta gæða­flokki, á vist­vænan og félags­lega ábyrgan máta. Þeir reyna að gera lítið út þeim þáttum þar sem þeir vita að við stöndum styrkum fót­um.

Mynd: Kjartan Páll Sveinsson

Þess ber að geta að þessi meinta ógn við kvóta­eig­endur og tog­ara­út­gerðir er ekki á rökum reist. Eng­inn trillu­karl heldur því fram að strand­veiði­flot­inn geti eða eigi að veiða allan fisk í íslenskri lög­sögu. Við erum ein­fald­lega að berj­ast fyrir til­veru­rétti okkar og ég sé ekk­ert því til fyr­ir­stöðu að smá­bátar og tog­arar geti lifað saman í sátt og sam­lyndi.

Smá­báta­út­gerð er atvinnu­grein þar sem óvissa er óhjá­kvæmi­leg. Veð­ur­far, vél­ar­bil­anir og fiski­gengd eru allt þættir sem ekki er hægt að stjórna og geta sett veru­legt strik í reikn­ing­inn. Þess vegna sætir það furðu að stærsti óvissu­þátt­ur­inn skuli vera íslensk stjórn­völd. Ég vil skora á Svandísi sem og þing­heim allan að festa strand­veiði­kerfið í sessi með því að tryggja hverjum báti sína 48 daga, trillukörlum og þjóð­inni allri til heilla.

Höf­undur er trillu­karl

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sortuæxli myndast þegar fólk verður fyrir sólbruna og raunar þrefaldast líkurnar á að fólk þrói með sér húðkrabbamein við það eitt að sólbrenna á tveggja ára fresti.
Óttast fjölgun tilfella sortuæxla samhliða hlýnandi veðri
Sérfræðingar í Bretlandi óttast að tilfellum húðkrabbameins muni fjölga samhliða loftslagsbreytingum og hvetja fólk til að vera vart um sig í sólinni.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Kaupfélag Skagfirðinga hefur hagnast um 18 milljarða króna á fjórum árum
Eigið fé Kaupfélags Skagfirðinga, samvinnufélags í eigu 1.465 félagsmanna með höfuðstöðvar á Sauðárkróki, hefur þrefaldast frá árinu 2010 og er 49,5 milljarðar. Eignir félagsins eru metnar á tæplega 80 milljarða. Verðmætasta bókfærða eignin er kvóti.
Kjarninn 15. ágúst 2022
Áfengi spilar afar stjórt hlutverk í danskri unglingamenningu.
Danskir menntaskólar endurhugsi drykkjumenninguna
Danska heilbrigðisstofnunin hefur sent menntaskólum landsins bréf þar sem óskað er eftir því að hætt verði að gera áfengi hátt undir höfði á viðburðum á vegum skólanna.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vilja gera óperuna aðgengilega fyrir Íslendinga
Kammeróperan ætlar að flytja meistarverkið Così fan tutte eftir Mozart íslensku á óperukvöldverði í Iðnó. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina fund.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Korn frá Úkraínu loks á leið til Afríku á barmi hungursneyðar
Flutningaskip á vegum Sameinuðu þjóðanna er á leið til Afríku með fullan farm af korni frá Úkraínu. Um er að ræða fyrstu kornflutninga frá Úkraínu til Afríku síðan Rússland réðst inn í Úkraínu.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Vindmyllurnar sem yrðu notaðar í vindorkuverið í Hvalfirði yrðu um 250 metrar á hæð. Þær yrðu á fjalli sem er 647 metrar á hæð og því sjást mjög víða að.
Vindorkuverið hefði „veruleg áhrif á ásýnd“ Hvalfjarðar og nágrennis
Hvalfjörður er þekktur fyrir fjölbreytt og fallegt landslag. Stofnanir segja „mjög vandasamt“ að skipuleggja svo stórt inngrip sem vindorkuver er á slíku svæði og að það yrði „mikil áskorun“ að ná sátt um byggingu þess.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Mikið var látið með HBO Max þegar streymisþjónustan var kynnt til leiks vorið 2020 og hún auglýst gríðarlega.
Bylting á HBO Max veldur því að veitan kemur seinna til Íslands og efnisframboð minnkar
Bið Íslendinga eftir HBO Max mun lengjast um rúm tvö ár. Ástæðan er sameining móðurfélags HBO við fjölmiðlarisann Discovery. Ný stjórn er í brúnni og allt virðist vera gert til að spara pening.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Kristjanía er eins konar undraland í miðri Kaupmannahöfn.
Kristjaníubúar fá tilboð
Danska ríkið hefur gert íbúum Kristjaníu tilboð sem felur í sér umtalsverðar breytingar frá núverandi skipulagi. Íbúum „fríríkisins“ myndi fjölga talsvert ef breytingarnar ganga eftir. Samningaviðræður milli íbúanna og ríkisins standa yfir.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar