Í grunninn er þetta ekki flókið heldur fáránlega einfalt

Þórunn Wolfram Pétursdóttir segir að Íslendingar virðist ekki vera með mikilvægi íslenskra vistkerfa á hreinu – einkum þegar kemur að loftslags- og náttúruvernd. Því þurfi að breyta.

Auglýsing

Við mann­fólkið höfum raskað kolefn­is­hringrás jarðar með því að seil­ast djúpt í iður hennar og brenna líf­rænt kolefn­i/jarð­efna­elds­neyti sem mamma jörð var fyrir löngu búin að taka úr umferð. Við losum þannig mun meiri koltví­sýr­ing út í and­rúms­loftið en vist­kerfi jarðar í hafi og á landi hafa tök á að binda á ný. Við bæt­ist svo gríð­ar­leg rösk­un/eyð­ing jarð­vegs og gróð­urs sem hefur stór­lega skert getu vist­kerfa á landi til að varð­veita og binda kolefni. Í grunn­inn er þetta nú ekki flókn­ara en svo, þó það sé æði marg­þætt verk­efni að ná kolefn­is­jafn­væg­inu á ný.

Ísland er eitt af vist­fræði­lega verst förnu löndum Evr­ópu

Meira en helm­ingur íslenskra vist­kerfa er í hnign­uðu ástandi af okkar völd­um, bæði þurr­lendi og vot­lendi. Við erum bara svo vön ásýnd Íslands svona að við höldum flest að þetta sé í besta lagi. En, svo er ekki. Núver­andi ástand lands­ins okkar er markað ósjálf­bærri land­nýt­ingu fyrri alda vegna þess að við skildum ekki vist­fræði­leg tak­mörk þess. Það villti fyrir okkur hvað landið var frjósamt. Sáum ekki fyrir rof­gjarnan jarð­veg, sam­spil norð­lægrar hnatt­stöðu og veð­ur­fars og ýmsa nátt­úru­vá. Rann­sóknir sýna að jarð­vegs­yf­ir­borð var stöðugt fyrir land­nám, það var fyrst og fremst land­nýt­ingin sem raskaði jafn­vægi í hringrásum vist­kerf­anna og veikti gróð­ur­þekju þeirra svo vatn og vindur áttu greiða leið að jarð­veg­inum – þá varð fjand­inn laus!

Núver­andi staða er sú að fram­ræsla vot­lendis hefur skert og sundrað búsvæðum dýra og plantna og leitt til stór­felldrar los­unar á gróð­ur­húsa­loft­teg­und­um. Birki­skóg­lendi og víði­kjarri hefur verið eytt með nei­kvæðum afleið­ingum fyrir þær líf­verur sem þar búa og jafn­framt hefur geta vist­kerfa til að stand­ast áföll, eins og ösku­fall og sand­fok, skerst og hætta á eyð­ingu gróð­urs og jarð­vegs auk­ist. Ósjálf­bær land­nýt­ing hefur líka leitt til hnign­unar og eyð­ingar mólendis og dreif­ing fram­andi ágengra líf­vera er sums­staðar ógn við nátt­úru­leg vist­kerfi.

Auglýsing

Skóg­rækt er land­bún­að­ur, end­ur­heimt birki­skóga er nátt­úru­vernd

Það er ekki öllum ljóst að vernd og end­ur­heimt vist­kerfa er ein umfangs­mesta nátt­úru­vernd­ar- og lofts­lags­að­gerð sem Ísland getur ráð­ist í. Það kemur samt mjög skýrt fram í 1 gr. laga 60/2013 um nátt­úru­vernd. Þar seg­ir:

Mark­mið laga þess­ara er að vernda til fram­tíðar fjöl­breytni íslenskrar nátt­úru, þar á meðal líf­fræði­lega og jarð­fræði­lega fjöl­breytni og fjöl­breytni lands­lags. Þau eiga að tryggja eftir föngum þróun íslenskrar nátt­úru á eigin for­sendum og verndun þess sem þar er sér­stætt eða sögu­legt og einnig stuðla að end­ur­heimt raskaðra vist­kerfa og auknu þoli íslenskra vist­kerfa gegn nátt­úru­ham­förum og hnatt­rænum umhverf­is­breyt­ing­um.“

Þetta þýðir á manna­máli að skóg­rækt með inn­fluttum teg­und­um, eins og stafa­f­uru, greni, lerki eða ösp, fellur ekki undir þessa skil­grein­ingu og er því ekki nátt­úru­vernd­ar­að­gerð. Enda er skóg­rækt land­bún­að­ur. Atvinnu­grein rétt eins og fisk­eldi og á að vera skipu­lögð og með­höndluð í takt við það. Ekk­ert kjaftæði.

Hvað er end­ur­heimt vist­kerfa?

End­ur­heimt vist­kerfa felur í sér að vinna með nátt­úr­unni og styrkja og efla hennar ferla svo hún geti náð kröftum á ný. Þannig dregur líka úr losun frá landi og kolefn­is­forði í jarð­vegi og gróðri bygg­ist aftur upp. Með end­ur­heimt vist­kerfa eflum við líka getu og við­náms­þrótt nátt­úr­unnar til að stand­ast alls konar álag, svo sem af völdum ösku­falls, flóða og ann­arrar nátt­úru­vár. End­ur­heimt fram­ræsts vot­lendis snýst fyrst og fremst um að hækka vatn­stöðu á ný og end­ur­heimta líf­ríki vot­lend­is­ins (s.s. plöntur og fugla) sam­hliða því að stöðv­a/­draga úr los­un. End­ur­heimt þurr­lendis­vist­kerfa felur í sér að hjálpa nátt­úr­unni að hjálpa sér sjálf með eins litlum inn­gripum og hægt er. Við þurfum að miða öll inn­grip við að þau séu sem væg­ust en skili sem mestum árangri til langs tíma. Reyndar þurfa inn­gripin stundum að vera stór­tæk í byrjun en loka­mark­miðið er alltaf það sama – sjálf­bær, virk og fjöl­breytt vist­kerfi. Dæmi um vernd­ar- og end­ur­heimt­ar­verk­efni eru aukin útbreiðsla birki­skóg­lendis í Þórs­mörk, og víð­ar, verndun birki­torfa, svo sem í Áslákstungum í Þjórs­ár­dal, stöðvun sand­foks inn í Dimmu­borgir í Mývatns­sveit sem og fjöl­mörg önnur verk­efni sem hafa verið unnin af bænd­um, land­not­endum og fleiri aðilum um allt land síð­ustu ára­tug­ina.

Ára­tugur end­ur­heimtar vist­kerfa

Sam­ein­uðu þjóð­irnar hafa lýst ára­tug­inn 2021-2030 ára­tug end­ur­heimtar vist­kerfa. Það er ákall um heims­á­tak í verndun og end­ur­heimt vist­kerfa í þágu fólks og nátt­úru. Ein­hverra hluta vegna virð­umst við Íslend­ingar ekki vera með ástand og mik­il­vægi íslenskra vist­kerfa alveg á hreinu, einkum þegar kemur að lofts­lags- og nátt­úru­vernd. Því þarf að breyta. Íslensk stjórn­völd, fyr­ir­tæki og ein­stak­lingar þurfa að bregð­ast kröft­ugar við ákalli Sam­ein­uðu þjóð­anna og setja stór­aukin þunga í lofts­lags­að­gerðir sem stuðla að nátt­úru­vernd sam­hliða sam­drætti í losun og/eða auk­inni kolefn­is­bind­ingu.

Höf­undur er PhD í umhverf­is­fræðum og sviðs­stjóri hjá Land­græðsl­unni.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar