Kaupmáttaraukning í gegnum djúpa kreppu

Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, skrifar um þróun kaupmáttar ráðstöfunartekna.

Auglýsing

Und­an­farið hafa borist tíð­indi af því að kaup­máttur launa taki nú að drag­ast saman og að kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna hafi dreg­ist saman á öðrum árs­fjórð­ungi 2022. Við fyrstu sýn er freist­andi að draga þá ályktun að um óheilla­þróun sé að ræða þar sem lands­menn beri skarðan hlut frá borði en slíkar álykt­anir krefj­ast þess að horft sé einnig til und­ir­liggj­andi efna­hags­þró­unar og yfir lengri tíma­bil. Þetta er ekki síst mik­il­vægt þar sem senn lýkur gild­is­tíma kjara­samn­inga og kjara­við­ræður fara í hönd. Það má færa sterk rök fyrir því að heppi­leg­ast og sann­gjarn­ast sé að meta kaup­mátt­ar­þróun yfir lengri tíma, t.d. út frá gild­is­tíma lífs­kjara­samn­ings. 

Kjara­við­ræður snú­ast um lífs­kjör fólks og jákvæða þróun sam­fé­lags­ins. Í kjara­samn­ingum er eitt meg­in­mark­mið allra samn­ings­að­ila að auka kaup­mátt og það hefur tek­ist með óyggj­andi hætti. Ann­ars vegar hefur kaup­máttur launa auk­ist um 7% frá gild­is­töku lífs­kjara­samn­ings­ins og það þrátt fyrir að efna­hags­um­svif hafi dreg­ist saman um 5% á mann á tíma­bil­inu vegna heims­far­ald­urs­ins.  

Hins vegar hefur þróun kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna á mann er enn hag­felld­ari en frá upp­hafi árs 2019 hefur kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna auk­ist um heil 13%. Horft lengra aftur í tím­ann er þró­unin enn hag­felld­ari, frá 2016 hefur kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna auk­ist um 20%. Á síð­ustu tíu árum hefur kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna auk­ist um 39% að með­al­tali.

Á sama tíma hefur kaup­máttur ráð­stöf­un­ar­tekna á Norð­ur­löndum auk­ist um 9-20%.  Á annan kvarða lagðan með vísan til nýlegrar skýrslu Katrínar Ólafs­dóttur fyrir Þjóð­hags­ráð eru öfgarnar enn meiri: „Ef við horfum ein­göngu á tíma­bilið frá 2012 þá er kaup­mátt­ar­aukn­ing áNorð­ur­lönd­unum á bil­inu 2-10% sam­an­borið við 57% á Ísland­i.“

Auglýsing
Það sem er líka vitn­is­burður um árangur síð­ustu ára er að kaup­máttur allra tekju­tí­unda jókst á síð­asta ári og sömu sögu er að segja um þró­un­ina 2018-2021, ef lægsta tekju­tí­undin er und­an­skil­inn en í þeim hópi eru mjög lágar ráð­stöf­un­ar­tekjur (37 þús. kr. á mán­uð­i), sem ætla má að séu að mestu náms­menn sem treysta á sumar og hluta­störf. Lík­ast til lenti sá hópur sér­stak­lega illa í sam­komu- og ferða­tak­mörk­unum en hafa komið af krafti til baka á yfir­stand­andi ári. Lík­lega er því um tíma­bundið ástand að ræða en fylgj­ast þarf mjög vel með þróun þessa hóps næstu miss­eri 

Sagan end­ur­tekur sig. Hag­saga Íslands sýnir með óyggj­andi hætti að verð­bólga dregur úr kaup­mætti launa. Um það þarf ekki að deila. Það er meg­in­verk­efni aðila vinnu­mark­aðar að skapa skil­yrði fyrir lækk­andi verð­bólgu til að tryggja að sam­dráttur í kaup­mætti verði skamm­vinnur svo sækja megi fram síð­ar. Á verð­bólgu tapa all­ir. 

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Sam­taka atvinnu­lífs­ins.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Kristrún Frostadóttir formaður Samfylkingarinnar á blaðamannafundinum í dag.
Vilja færa 13 milljarða í kjarabætur til almennings með sértækum skattahækkunum
Samfylkingin kynnti í dag breytingatillögur við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Flokkurinn leggur til að um 17 milljarðar króna verði sóttir með sértækum skattahækkunum til þess að fjármagna almennar kjarabótaaðgerðir fyrir launafólk.
Kjarninn 6. desember 2022
Jóhannes Hraunfjörð Karlsson
Ponzi-leikur eða fjárfesting til framtíðar?
Kjarninn 6. desember 2022
Lenya Rún Taha Karim, varaþingmaður Pírata.
„Þau hefðu bara átt góðan séns á því að fá hæli á Íslandi“
Hælisleitendur, sem vísað var úr landi í lok október, eru í hópi þeirra sem eiga rétt á að mál þeirra verði tekin til efnislegrar meðferðar samkvæmt nýjum úrskurði kærunefndar útlendingamála.
Kjarninn 6. desember 2022
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri.
Borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihlutans yrðu felldar
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihluta borgarstjórnar við fjárhagsáætlun borgarinnar yrðu felldar. Búast má við því að umræðan um hagræðingu í Reykjavíkurborg standi fram á kvöld.
Kjarninn 6. desember 2022
Sérstaklega á að styrkja landsbyggðarmiðla sem framleiða sjónvarpsefni.
100 milljóna framlag vegna reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða fyrir sjónvarp
Ein breyting var gerð á framlögum til fjölmiðla milli fyrstu og annarrar umræðu fjárlaga. Meirihluti stjórnarflokkanna ætlar að setja 100 milljónir króna í styrki vegna „reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða eigið efni fyrir sjónvarpsstöð.“
Kjarninn 6. desember 2022
„Atvinnulífið hefur ekki sýnt vott af samfélagsábyrgð á miklum óvissutímum“
Formaður VR segir atvinnulífið hafa nýtt sér viðkvæma stöðu í samfélaginu, Þar sem verðbólga er há og vextir í hæstu hæðum, til að skapa sér „fordæmalaust góðæri á kostnað almennings.“
Kjarninn 6. desember 2022
Gæti verið að ein hæð úr SAS-hótelinu í Kaupmannahöfn leynist á hafsbotni?
Hótelið á hafsbotni
Í áratugi hafa gengið sögur um að á hafsbotni norðan við Helsingjaborg í Svíþjóð liggi stærðar steypuhlunkur sem átti að vera hluti eins þekktasta hótels á Norðurlöndum. En skyldi þetta nú vera rétt?
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar