Nýju föt keisarafjölskyldunnar

Frambjóðendur Vinstri grænna skrifa um ofneyslu Íslendinga á fatnaði og benda á að textíliðnaður er ábyrgur fyrir meiri losun gróðurhúsalofttegunda en millilandaflug og sjóflutningar samanlagt.

Hólmfríður Árnadóttir oddviti VG í Suðurkjördæmi og Una Hildardóttir, sem er í 2. sæti á lista flokksins í Suðvesturkjördæmi.
Hólmfríður Árnadóttir oddviti VG í Suðurkjördæmi og Una Hildardóttir, sem er í 2. sæti á lista flokksins í Suðvesturkjördæmi.
Auglýsing

Hver elskar ekki að klæð­ast fal­legri flík við minnsta til­efni? Hoppa á nýj­ustu tísku­bylgj­una eða reyna að koma nýrri af stað? Að gera góð kaup á útsölu eða safna fyrir flík sem lengi hefur verið á óska­list­an­um? Tísku­bylgjur virð­ast koma og fara á sama hraða og hita­bylgjur sum­ars­ins en síð­ast­liðin ár hafa orðið miklar breyt­ingar á lífs­tíma tísku­tíma­bila. Tíma­bilin verða sífellt styttri og fram­leið­endur aðlaga starf­semi sína að breyttum veru­leika. Þró­un­inni fylgir því miður aukin ofneysla sem við Íslend­ingar tökum svo sann­ar­lega þátt í, hver Íslend­ingur losar sig við a.m.t. 20 kg af textíl á ári, umtals­vert meira en meðal jarð­ar­búi.

Síð­ast­liðin ár hafa vin­sældir end­ur­notk­unar auk­ist hratt og við höfum séð jákvæða þróun þá sér­stak­lega er kemur að fatn­aði. Lengi voru fata­versl­anir Rauða kross­ins og Hjálp­ræð­is­hers­ins við­komu­staðir þeirra sem þurftu eða vildu kaupa ódýran, not­aðan fatnað en nýlega hafa fjöldi loppu­mark­aða opnað dyr sín­ar. Þar geta selj­endur leigt bása og selt föt eða aðra muni í anda hringrás­ar­hag­kerf­is­ins. Vin­sældir þeirra er fagn­að­ar­efni, við sjáum föt og aðrar vörur öðl­ast fram­halds­líf sem fjölgar þeim skiptum sem hver flík er not­uð. En hefur til­koma loppu­mark­aða ekki komið upp um okkur og neyslu­mynstrið sem Íslend­ingar hafa til­einkað sér?

Hvaðan koma öll þessi föt?

Básar á íslenskum loppu­mörk­uðum eru oftar en ekki upp­bók­aðir allan árs­ins hring, margir fullir af lítið eða ónot­uðum föt­um. Föt sem pössuðu ekki, voru ekki nógu klæði­leg eða jafn­vel dottin úr tísku áður en hægt var að nota þau. Hvar hefðu fötin endað ef ekki væri fyrir mark­aðs­torg­in? Eft­ir­spurnin eftir sölu­básum og fjöldi slíkra mark­aða gefur til kynna að neysla okkar er hvorki sjálf­bær né ábyrg. Það er til mik­ils að vinna og ávinn­ing­ur­inn getur verið umtals­verður eins og útreikn­ingar EFLU fyrir eig­endur Barna­lopp­unnar sýnir fram á. Frá stofnun Barna­lopp­unnar er talið að end­ur­sala hafi komið í veg fyrir losun 9.6 þús­und tonna af koltví­sýr­ings­gildum út í and­rúms­loftið sem sam­svarar útblæstri 42.500 bíla á ári. Sam­an­tektin setur neyslu okkar í sam­hengi við umhverf­is­á­hrif og minnir á þörf­ina fyrir ábyrg­ari neyt­endum og breyttu hegð­un­ar­mynstri.

Auglýsing

Áhrif á umhverfið

Textíl­iðn­aður er ábyrgur fyrir 8-10% af losun gróð­ur­húsa­lof­t­eg­unda í heim­in­um, losar rúm­lega 1,2 millj­arða tonna koltví­sýr­ings­gilda á ári, meira en allt milli­landa­flug og sjó­flutn­ingar sam­an­lagt. Áhersla stór­fyr­ir­tækja á lágt vöru­verð leiðir til sparn­aðar við meng­un­ar­varnir og launa­kostnað og er vinnu­að­staða bág­bor­in. Það bitnar helst á konum og börnum sem eru jafnan í meiri­hluta starfs­fólks við fram­leiðslu textíls. Margt jákvætt er þó að ger­ast í heimi textíl­fram­leiðslu þar sem hönn­uðir og fram­leið­endur horfa til þess að lág­marka vistsporið og bjóða upp á gæða­vör­ur, líf­rænt vott­aða fram­leiðslu eða sann­gjarna við­skipta­hætti (e. „fair tra­de“). Hönn­uðir tala um “línu­lausa nálg­un” eða “árs­tíða­lausa nálg­un” þar sem áhersla er lögð á vand­aðan og sígildan fatnað sem end­ist leng­ur.

Sann­fær­ing­ar­máttur klæð­sker­anna

Nokkrar alþjóð­legar fata­keðjur hafa sett sér stefnu­mót­andi áætl­anir um umhverf­is­vænni fram­leiðslu, draga úr ríkj­andi áherslu á örtísku­bylgjur (e. „fast fas­hion“), sem kynda undir stöðuga neyslu­þörf. Samt sem áður er erfitt að sanna sann­leiks­gildi slíkra lof­orða og skilja á milli græn­þvottar og raun­veru­legra breyt­inga. Á sam­fé­lags­miðlum styðja stór­fyr­ir­tæki við áhrifa­valda sem upp­hefja magn­kaup (e. “shopp­ing haul”) og smærri fyr­ir­tæki koma vörum sínum á kortið með skipu­lögðum örtísku­bylgj­um. Áherslan er sett á ofneyslu, föt selj­ast upp á met­tíma en litlu máli virð­ist skipta að fötin verði aðeins notuð einu sinni og dreifast síðan á loppu­mark­aði eða enda í land­fyll­ing­um.

Hvað getum við gert til að leggja okkar af mörk­um?

Ein af stærstu áskor­unum Íslands er kemur að bar­átt­unni við lofts­lags­breyt­ingar er ofneysla, kolefn­is­fót­spor íslenskra heim­ila er stærra en þekk­ist í nágranna­lönd­um. Á mánu­dag stað­festi skýrsla IPCC að dregið er of hægt úr óaft­ur­kræfum áhrifum á lofts­lag­ið, nýta þarf auð­lindir betur og við­halda verð­mætum þeirra eins lengi og hægt er. Öll þurfum við að leggja okkar af mörk­um, stjórn­völd, fyr­ir­tæki og ein­stak­ling­ar. Breytt neyslu­mynstur, meðal ann­ars á fatn­aði er mik­il­vægt í bar­átt­unni gegn ofneyslu. Ábyrg með­höndl­un, lengri notk­un, end­ur­nýt­ing, end­ur­vinnsla og end­ur­sala skipta máli. Við ákveðum hvar og hvenær við kaupum fatn­að. Þá er gott að hafa í huga vist­spor og gæði vör­unn­ar, nota­gildi og að í hvert skipti sem við kaupum not­aða vöru í stað nýrrar drögum við úr fram­leiðslu­þörf. Nýtum auð­lindir jarð­ar­innar betur og ábyrgj­umst eigin neyslu. Þrýstum á stór­fyr­ir­tæki að fylgja eigin áætl­unum og setjum þeim hærri kröf­ur.

Höf­undar eru fram­bjóð­endur Vinstri grænna til kom­andi alþing­is­kosn­inga.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gríðarlegt uppstreymi í Eystrasalti yfir einu gati á gasleiðslunni.
Hafa uppgötvað fjórða lekann í Eystrasalti
Gasleiðslurnar Nord Stream 1 og 2 í Eystrasalti leka á fjórum stöðum. Fjórði lekinn uppgötvaðist á þriðjudag en sænska strandgæslan staðfesti tilvist hans í morgun.
Kjarninn 29. september 2022
Fyrir stóran hluta íslenskra heimila er húsnæðislánið stærsti einstaki útgjaldaliðurinn í hverjum mánuði. Lágt vaxtastig kom heimilunum til góða, en sendi húsnæðisverðið á sama tíma í hæstu hæðir. Senn breytist greiðslubyrði fjölmargra heimila.
„Nýja snjóhengjan“: Hundruð milljarða skuldir færast senn af sögulega lágum vöxtum
Margir íslenskir lántakendur nýttu sér fordæmalausar vaxtalækkanir Seðlabankans í faraldrinum til að taka óverðtryggð húsnæðislán á föstum vöxtum. Stóraukin greiðslubyrði bíður þeirra, að öllu óbreyttu.
Kjarninn 28. september 2022
Blásjór í eðlilegu árferði að hausti. Lónið er nú hálftómt og rafmagnsframleiðslu í virkjununum verið hætt tímabundið.
Stórar virkjanir úti í Noregi vegna vatnsskorts
Skert raforkuframleiðsla vegna vatnsskorts blasir áfram við í mið- og suðurhluta Noregs ef himnarnir fara ekki að opnast almennilega. Í raun þarf úrkoma haustsins að vera óvenjulega mikil til að bæta upp fyrir þurrkatíð sumarsins.
Kjarninn 28. september 2022
Olíubirgðastöðin í Örfirisey.
Eigum aðeins eldsneytisbirgðir til 20-50 daga
Eldsneytisbirgðir hér á landi eru langt undir þeim viðmiðunarmörkum sem í gildi eru innan Evrópusambandsins og víðar. Dæmi eru um að birgðir þotueldsneytis hafi farið undir tíu daga.
Kjarninn 28. september 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Seðlabankinn: Líkur hafa aukist á að fasteignaverð lækki
Útreikningar Seðlabankans á hlutfalli íbúðaverðs og launavísitölu hafa allt frá í mars gefið til kynna bólumyndun á íbúðamarkaði. Hvernig markaðurinn mun mögulega leiðrétta sig er óvíst, en hröð leiðrétting og nafnverðslækkanir eru möguleiki.
Kjarninn 28. september 2022
Gas streymir upp á yfirborðið í Eystrasalti út úr leiðslunum á hafsbotni.
Hvað gerðist eiginlega í Eystrasalti?
Allur vafi hefur nú verið tekinn af því hvort að rússneskt gas muni streyma til Evrópu í vetur. Sprengingar sem mældust á jarðskjálftamælum og gerðu risastór göt á leiðslurnar í Eystrasalti hafa veitt þeim vangaveltum náðarhöggið.
Kjarninn 28. september 2022
Verðbólgan komin niður í 9,3 prósent
Vísitala neysluverðs hækkaði á milli mánaða en ársverðbólga dregst saman annan mánuðinn í röð. Miklar lækkanir á flugfargjöldum til útlanda skiptu miklu.
Kjarninn 28. september 2022
Björn Leví Gunnarsson er fyrsti flutningsmaður tillögunar.
Píratar vilja að Menntasjóður fái heimild til að fella niður námslánaskuldir
Menntasjóður námsmanna færði sex milljarða króna á afskriftarreikning í fyrra eftir lagabreytingu, en var undir milljarði króna árið áður. Meðalupphæð afborgana hækkaði um 46 þúsund krónur árið 2021 og var 266 þúsund krónur.
Kjarninn 28. september 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar