Opið bréf um blóðmerahald

Álitsgerð um heildarblóðmagn íslenska hestsins, magn og tíðni blóðtöku og möguleg áhrif hennar á fylfullar hryssur, út frá sjónarmiðum dýralæknavísinda og dýraverndar. Höfundar eru Barla Barandun og Prof. Dr. med. vet. Ewald Isenbügel.

blodmerar022.jpg
Auglýsing

Með þess­ari grein­ar­gerð viljum við taka afstöðu til ákveð­inna grund­vall­ar­at­riða varð­andi blóð­mera­hald á Íslandi. Við beinum sér­stak­lega sjónum okkar að blóð­magn­inu sem tekið er úr hryss­un­um, en það fer langt fram úr þeim reglu­gerðum um blóð­töku sem gilda í Sviss, Þýska­landi og Banda­ríkj­un­um.

Blóð­magn í hrossum er almennt á bil­inu 7% – 10% af lík­ams­þyngd en það er breyti­legt eftir hesta­kynjum og er einnig háð kyni, aldri, fóðr­unar­á­standi og þjálfun, en breyt­ist líka smá­vægi­lega hjá fyl­fullum hryssum eftir fyrsta þriðj­ung með­göngu (eftir 3,7 mán­uð­i). Það þýðir að blóð­magnið hjá fyl­fullum hryssum eykst ef eitt­hvað er miklu seinna, löngu eftir blóð­töku­tíma­bil­ið.

Eftir þessu að dæma nemur áætlað blóð­magn hjá íslenskri stóð­hryssu sem er af nor­rænu hesta­kyni (óþjálfuð í venju­legu fóð­ur­á­standi) 7% af lík­ams­þyngd­inni.

Enski veð­hlaupa­hest­ur­inn (Thoroug­hbred) í fullri keppn­is­þjálfun getur náð blóð­magni sem sam­svarar allt að 10% af eigin lík­ams­þyngd. Stóð­hestar sem og ung folöld eru oft með blóð­magn nokkuð yfir með­al­tali. Blóð­magn hrossa hækkar eða lækkar ekki í beinu sam­ræmi við þyngd­ar­breyt­ingu. Það þýðir að þegar hross fitna eykst blóð­magn þeirra ekki í jöfnu hlut­falli við þyngd­ar­aukn­ingu!

Mjög vanda­samt er að leggja sjón­rænt mat á þyngd hrossa og nauð­syn­legt er að aðlaga og leið­rétta það mat með stór­gripa­vog, ef meta á hve mikið blóð eigi að taka úr hrossi.

Full­vaxin íslensk hross í góðu standi vega frá tæp­lega 300 kílóum og allt að rúm­lega 400 kíló­um. Ef reikna á út heild­ar­blóð­magn hests til að kom­ast að nið­ur­stöðu um hversu mikið blóð er óhætt að taka án skað­legra áhrifa á heilsu­far, er nauð­syn­legt að taka til­lit til fóð­ur- og þjálf­unar­á­stands hests­ins. Hafa skal í huga að hjá feitum hrossum má ekki áætla blóð­magn í jöfnu hlut­falli við þyngd­ar­aukn­ingu.

Ef fylgja á við­miðum um hæfi­lega blóð­töku er notkun á hrossa­vigt óhjá­kvæmi­leg. Sam­kvæmt reglum MAST er hins vegar leyfi­legt að taka 5 lítra af blóði úr hryssum, fjög­urra vetra og eldri, óháð stærð, þyngd og fóð­ur­á­standi og engar reglur eða við­mið um mat á þyngd liggja fyr­ir.

Fáan­legt er mál­band sem á að auð­velda mat á þyngd hrossa með mæl­ingum á ummáli brjóst­kassa en nið­ur­stöður slíkra mæl­inga eru ónot­hæf­ar.

Auglýsing
Gera má ráð fyrir því að íslenskar blóð­merar sem eru af harð­gerðu, nor­rænu hesta­kyni, óþjálf­aðar og gengnar með í 100 daga í mesta lagi, vegi að með­al­tali um 350 kíló og má áætla að blóð­magn þeirra sé ekki hærra en um 7% af lík­ams­þyngd, það eru þá 24,5 lítr­ar. Ef miðað væri við 8% hlut­fall (sem er afar ósenni­legt) væru það 28 lítr­ar.

Ef við tökum sem dæmi mjög mynd­ar­lega hryssu í góðu standi (ekki feita) sem vegur 400 kíló og er með óvenju hátt blóð­hlut­fall, 8%, þá væri blóð­magn hennar í mesta lagi 32 lítr­ar. Um er að ræða algera und­an­tekn­ingu og hámarks­gildi en þetta dæmi kemst þó ekki nálægt því með­al­tali sem gengið er út frá við blóð­mera­hald á Íslandi, sem eru 35 – 37 lítr­ar! Ef teknir eru 5 lítrar blóðs úr þess­ari hryssu þá er það meira en 15% af blóð­magni hennar og rúm­lega tvö­falt magn miðað við við­ur­kennda, alþjóð­lega staðla um hámark þess blóð­magns sem má taka, ekki viku­lega, eins og gert er á Íslandi, heldur með eins til tveggja mán­aða hléum milli skipta!

Sam­kvæmt reglum MAST virð­ist leyfi­legt að taka 5 lítra blóðs á viku og end­ur­taka blóð­tök­una allt að átta sinn­um. Það þýðir að taka megi allt að 40 lítra af blóði úr fyl­fullri hryssu sem mögu­lega er með fol­ald á spena á 56 daga tíma­bili. Þetta þýðir að hryss­urnar þurfa að end­ur­nýja allt blóð­magn sitt og gott betur (8 – 15 lítrum meira) innan tveggja mán­aða tíma­bils.

Innan Evr­ópu­sam­bands­ins og í Sviss er blóð­taka úr fyl­fullum hryssum og hryssum með folöld á spena bönnuð með öllu, nema í örlitlu magni til rann­sókna og lækn­is­með­ferð­ar. Í þessum löndum er venju­lega tekið blóð úr geld­ingum og með „Plasmapher­es­is“, aðferð þar sem blóð­vökvi (Plasma) er unnið í þeim til­gangi að með­höndla m.a. nýfædd folöld sem lenda í þeim aðstæðum að fá ekki brodd­mjólk. Hins vegar eru hreinar blóð­gjafir frekar sjald­gæfar og mjög flóknar í fram­kvæmd og eiga þær ein­ungis við, þegar mik­ill blóð­missir liggur fyrir hjá slös­uðum eða veikum hesti.

Í þessu sam­hengi skal bent á að þeim aðferðum sem beitt er á Hafl­in­ger­bú­inu í Meura í Thür­ingen í Þýska­landi eru ekk­ert í lík­ingu við blóð­tök­una sem tíðkast á íslenskum blóð­mera­bú­um. Í Meura er frumu­hluta blóðs­ins skilað jafn­óðum með blóð­vökva­skipt­u­m/plasmaskiptum (Pla­samapher­es­is). Ástæða þess að blóð­mera­bú­rekstur sem þessi, til vinnslu á PMSG, hefur ekki enn verið bann­aður fyrir fullt og allt, eru langvar­andi mála­ferli milli Bundes­repu­blik Deutschland og fylk­is­ins Thür­ingen.

Mik­ill munur er á því lík­am­lega álagi sem hross verða fyrir við beina blóð­töku eða þegar unnið er blóð­efni með blóð­vökva­skiptum (Plasmapher­es­is). Með þess­ari aðferð er þess gætt að hrossið tapi ekki blóð­þrýst­ingi, með því að gefa „Rin­ger lact­at” í æð og auk þess eru rauðum blóð­korn­um, hvítum blóð­kornum og blóð­flögum skilað aftur í salt­lausn inn í æða­kerfi hross­ins sam­tím­is. Með því móti er áhrifum á blóð­þrýst­ing, súr­efn­is­mettun og blóð­storknun haldið í lág­marki. Blóð­vökvi er sam­settur úr 91% vatni, 7% pró­tíni, (al­bumín og gló­búl­ín) og 2% elect­rolyta, horm­ónum og nær­ing­ar­efni. Blóð­vökva­skipti eru mjög flókin í fram­kvæmd sam­an­borið við venju­lega blóð­töku og krefj­ast sér­staks tækja­kostar og umtals­verðrar fag­kunn­áttu.

Í Sviss gilda ákveðnar reglur um dýra­vernd og við með­ferð til­rauna­dýra og segja þær til um magn og tíðni blóð­töku. Yfir­leitt er mælt með 10% af heildar blóð­magni dýrs með tveggja vikna milli­bili eða 7,5% með einnar viku milli­bili.

Hross þola blóð­missi allt að 15%, í und­an­tekn­ing­ar­til­fellum jafn­vel 20 – 30%, án þess að þurfa á blóð­gjöf að halda en þau þurfa að minnsta kosti 1 mánuð til að jafna sig.

Í Sviss og Þýska­landi er ekki leyfi­legt að taka blóð í umtals­verðu magni úr fyl­fullum hryssum eða hryssum með folöld á spena í til­rauna­skyni né með við­skipta­sjón­ar­mið í huga, hvað þá með viku milli­bili.

Þar af auki eru engar rann­sóknir fyr­ir­liggj­andi sem fjalla um sam­bæri­legar aðferðir við blóð­töku úr fyl­fullum hryssum eins og fram­kvæmdar eru á Íslandi, þar sem leyfi­legt er að taka blóð úr hryss­unum með viku milli­bili í 6 – 8 skipti í röð.

Blóð­mera­búin á Íslandi eru ekki einka­mál Íslend­inga. Ein aðal­á­stæða þess að hesta­menn og dýra­vernd­ar­sinnar á meg­in­landi Evr­ópu hafa lýst and­stöðu við blóð­mera­hald á Íslandi er sú að þó verslun með PMSG sé enn leyfi­leg innan Evr­ópu­banda­lags­ins þá er blóð­mera­hald bannað því það brýtur gegn dýra­vernd­un­ar­lög­um. Þessi þver­sögn hefur sætt mik­ill gagn­rýni og Evr­ópu­þingið hefur lýst yfir and­stöðu við við­skipti með PMSG með miklum meiri­hluta atkvæða. Málið er nú til frek­ari umfjöll­unar hjá Evr­ópu­ráð­inu.

Auk þess ber að nefna að til­bú­in, kemísk efni sem hafa sömu áhrif og PMSG eru nú þegar fáan­leg og í stöðugri þró­un.

Nákvæmar klínískar blóð- og efna­rann­sóknir fyrir og í kjöl­far blóð­töku eru ófrá­víkj­an­leg regla þegar um er að ræða með­ferð á til­rauna­dýrum í Sviss og Evr­ópu­banda­lag­inu. Rann­sóknin sem kraf­ist er af MAST (Hematokrit og blóð­rauði) án skýrra tíma­marka (á tveggja ára fresti) og ein­ungis á hluta hryss­anna, verður hins vegar að telj­ast ófull­nægj­andi með öllu.

Sam­kvæmt þessu er ljóst að það hlut­fall heild­ar­blóð­magns sem leyfi­legt er að taka úr blóð­merum á Íslandi fer langt fram úr þeim hámarks­gildum sem gengið er út frá í Sviss, Evr­ópu­banda­lag­inu og í Banda­ríkj­un­um.

Alþjóð­leg við­mið gera ráð fyrir því að taka megi í mesta lagi 7,5 % af heild­ar­blóð­magni hryssu á viku, og 10% ef tvær vikur líða milli blóð­taka. Ef taka á meira en 10% af heild­ar­blóð­magni þarf að líða í það minnsta mán­uður á milli.

Gera má ráð fyrir því að þær aðferðir sem tíðkast við blóð­tökur úr blóð­merum á Íslandi, sem sagt óvenju hátt hlut­fall blóð­magns með aðeins viku milli­bili, valdi mjög miklu álagi jafn­vel þó um sterk­byggðar og heil­brigðar íslenskar hryssur eru um að ræða. Búast má við heilsu­fars­legum ein­kennum á borð við lágan blóð­þrýst­ing, veikluðu ónæm­is­kerfi, járn­skorti, prótein­skorti, fóst­ur­láti, líf­færaskaða og illa höldnum folöld­um.

Reglu­legar rann­sóknir (blóð­rann­sóknir og klínískar rann­sókn­ir) á öllum blóð­merum með áherslu á tíma­bilið rétt fyrir og á meðan á blóð­tökum stendur og þar til öll blóð­gildi eru orðin eðli­leg á ný, myndu gefa skýra mynd af lík­am­legu ástandi hryss­anna og veita upp­lýs­ingar um mögu­legan heilsu­fars­legan skaða. Því miður er ekki hægt að nálg­ast neinar slíkar rann­sókn­ar­nið­ur­stöður á Íslandi – eru þær ef til vill ekki til?

Blóð­merar á Íslandi eru aldar í stóði og úti allt árið. Sam­band þeirra við mann­inn tak­markast við blóð­töku­tíma­bil­ið, auk nauð­syn­legra hófsnyrt­inga og orma­lyfs­gjafa. Þegar fyl­fullum hryss­unum er smalað í lítil hólf einu sinni í viku á tveggja mán­aða tíma­bili, hefst álag­ið.

Auglýsing
Streitan eykst svo til muna þegar blóð­takan fer fram í þar til gerðum töku­bás og folöldin eru tekin frá hryss­unum á með­an. Þeim er þröngvað inn í bás­inn og gjarðir spenntar yfir bakið á þeim, meðal ann­ars til að koma í veg fyrir að þær reisi sig upp á aft­ur­fæt­urna. Því næst er höfð­inu komið fyrir í óeðli­legri stöðu og það fest til að geta stungið inn sprautu­nál­inni sem er 5 mm í þver­mál. Þessar aðstæður geta vakið ofsa­hræðslu hjá hrossum sem eru í eðli sínu flótta­dýr.

Af þessu sést að hryss­unum er komið í von­lausa stöðu sem veldur þeim ekki aðeins miklum ótta heldur einnig lík­am­legum sárs­auka. Varn­ar­við­brögð þeirra eru vafa­laust mis­á­ber­andi miðað við skap­gerð og tamn­ingu en þó er víst að flestar þeirra, hvort sem þær eru alveg ótamdar eða frum­tamd­ar, lendi í svoköll­uðu lærðu hjálp­ar­leysi („Le­ar­ned helpless­ness”). (Lært hjálp­ar­leysi til­heyrir varn­ar­við­brögðum ósjálf­ráða tauga­kerf­is­ins við álagi og hættu og er einnig kallað „play dead respon­se”. Hin tvö við­brögðin eru þekkt­ari, en þau eru „flight or fight respon­se” sem er þýtt sem árás eða flótti, eða að hrökkva eða stökkva.)

Hryss­urnar gef­ast upp. Þess­ari hegðun má alls ekki taka sem vís­bend­ingu um að þær venj­ist atgang­inum eða séu sam­þykkar aðför­un­um. Sú stað­hæf­ing að hryss­urnar aðlag­ist stress­inu sem fylgir blóð­tök­unni eftir nokkur skipti er alröng og ber vott um þekk­ing­ar­leysi á hegðun og atferli hrossa. Stað­reyndin er sú að vilji hryss­anna er brot­inn á bak aftur með valdi. Þær gef­ast upp og láta hið óhjá­kvæmi­lega yfir sig ganga. Þessar aðstæður brjóta gjör­sam­lega í bága við dýra­vernd­un­ar­lög.

Reglur um blóð­mera­hald á Íslandi segja til um að dýra­læknir skuli deyfa stungu­svæði fyrir blóð­töku. Dýra­læknir veit hins vegar að hryss­urnar finna samt fyrir vissan sárs­auka við stung­una og eykur það enn á álag og varn­ar­við­brögð. Einnig ber að nefna að stungu­svæðið virð­ist hvorki vera rakað né sótt­hreins­að. Þó sýk­ing­ar­hættan sé minni á Íslandi en í heit­ari lönd­um/á meg­in­landi Evr­ópu getur það varla talist til vand­aðra vinnu­bragða að hálfu dýra­lækn­is.

Að binda höfuð hests upp og til hliðar auð­veldar aðgang að æðinni sem stungið er á. Undir venju­legum kring­um­stæð­um, við með­ferð hjá dýra­lækni, sveigir aðstoð­ar­maður háls hests­ins lít­il­lega, án vald­beit­ing­ar.

Við end­ur­teknar stungur í háls­bláæð hrossa (Jugular vein) með nál sem er 5 mm í þver­mál getur komið til ert­ingar í æða­veggnum og mar getur mynd­ast. Sær­indin geta auk­ist enn við það að nál­arnar eru end­ur­nýttar og verða því bit­laus­ar. Þetta allt getur leitt til sárs­auka­fullrar bólgu­mynd­unar og í ein­staka til­fellum lok­ast æðin.

Auglýsing
Þegar nál­arnar eru end­ur­nýtt­ar, virð­ist sótt­hreinsun ábóta­vant. Í ann­ars háþró­uðu landi sem er í takt við nútím­ann, hlýtur þetta að telj­ast óskilj­an­legt athæfi og and­stætt dýra­vernd­ar­sjón­ar­mið­um.

Á a.m.k. ein­hverjum blóð­mera­búum á Íslandi virð­ast inn­viðir og aðstæð­ur, svo sem girð­ingar og frum­stæður bygg­ing­ar­máti töku­bása, með þeim hætti að það verður að telj­ast ófull­nægj­andi með öllu og er slysa­hætta umtals­verð. Því hlýtur að vakna sú spurn­ing hvers vegna engar athuga­semdir koma frá þeim dýra­læknum sem bera ábyrgð á fram­kvæmd blóð­tök­unn­ar, þrátt fyrir að MAST gerir kröfu um að aðstæður við blóð­töku séu þannig að slysa­hætta sé sem minnst fyrir hryssur og folöld.

Nið­ur­staða þess­ara skrifa er sú að með­ferð á blóð­merum á meðan á blóð­töku stendur og þær aðferðir sem beitt er á Íslandi séu með öllu óskilj­an­legar og ósam­boðnar sið­mennt­aðri þjóð. Magn blóðs sem tekið er úr hryss­unum og tím­inn sem líður á milli blóð­taka eru víðs­fjarri við­ur­kenndum við­miðum og algjör­lega á skjön við alþjóð­lega vís­inda­lega staðla.

Þó fylgj­endur blóð­mera­bú­skaps haldi því fram að íslenskar hryssur lifi ofan­greinda með­ferð af án telj­andi skaða, geta það ekki talist hand­bær rök með svo vafasömum rekstri. Umhverfi og aðstæður á Íslandi hafa mótað íslenska hest­inn í yfir þús­und ár og hann hefur þróað með sér óvenju­legan styrk og ein­stök þol­gæði sem gera honum kleift að stand­ast áhlaup af ýmsu tagi. Unn­endur íslenskra hesta elska þá og virða fyrir þennan aðdá­un­ar­verða eig­in­leika og er hann, meðal margra ann­ara kosta hesta­kyns­ins, ein af ástæðum þess að íslenski hest­ur­inn nýtur þeirra vin­sælda sem raun ber vitni um allan heim.

Hjá blóð­merum birt­ist þessi harka og þol trú­lega upp að vissu marki, en það getur með engu móti rétt­lætt mis­notk­un­ina á þeim til vinnslu á PMSG og að gengið sé mjög nærri þeim, jafn­vel að ystu mörkum þess sem þol­an­legt er, lík­am­lega og and­lega.

Sú stað­hæf­ing að lif­andi vera „lifi af” aðra eins með­ferð, getur ekki stað­ist sem rétt­læt­ing á slíkum gjörð­um.

Und­ir­rituð senda þetta bréf í fullu trausti þess að Ísland reyn­ist í þessu máli sem öðrum, sem upp­lýst nútíma þjóð­fé­lag sem helgar sig vel­ferð dýra og ein­kenn­ist af sterkri sið­ferð­is­kennd.

Virð­ing­ar­fyllst, Barla Barand­un, Auas Sparsas í Sviss, og Ewald Isen­bügel, Greifen­see í Sviss.

Um höf­unda: 

Barla Barandun er dýra­læknir með sér­hæf­ingu í hesta­lækn­ing­um. Barla Barandun hefur unnið fimm meist­aratitla á Evr­ópu­mótum íslenska hests­ins og verið rækt­andi í fjölda­mörg ár. Hún starf­aði sem kyn­bóta- og hesta­í­þrótta­dóm­ari um ára­bil og auk þess var hún for­maður kyn­bóta­deildar Íslands­hesta­fé­lagssins í Sviss í yfir 20 ár. Enn fremur tók hún virkan þátt í upp­bygg­ingu World­Fengs, raf­rænni ætt­bók íslenska hests­ins.

Prof. Dr. med. vet. Ewald Isen­bügel er stofn­fé­lagi, fyrsti for­maður og heið­urs­fé­lagi FEIF (Al­þjóð­leg sam­tök íslenska hests­ins) og hand­hafi heið­urs­merkis Bún­að­ar­fé­lags Íslands (nú Bænda­sam­tök Íslands) og hinnar Íslensku Fálka­orðu. Isen­bügel er pró­fessor emeritus við dýra­lækna­deild háskól­ans í Zürich og var yfir­dýra­læknir við dýra­garð­inn Zoo Zürich í 40 ár.

Höf­undar eru óháðir dýra­læknar og ekki tals­menn AWF/TSB Sam­tak­anna. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úttekt á séreignarsparnaði var kynnt sem úrræði til að takast á við efnahagslegar afleiðingar faraldursins í fyrsta aðgerðarpakka ríkisstjórnarinnar, sem var kynntur í mars 2020.
Tekjur ríkissjóðs vegna úttektar á sparnaði um tíu milljörðum hærri en áætlað var
Þegar ríkisstjórnin ákvað að heimila fólki að taka út séreignarsparnað sinn til að takast á við kórónuveirufaraldurinn var reiknað með að teknir yrðu út tíu milljarðar króna. Nú stefnir í að milljarðarnir verði 38.
Kjarninn 18. janúar 2022
Rauða kjötið: Áætlunin sem á að bjarga Boris
Pólitísk framtíð Boris Johnson er um margt óljós eftir að hann baðst afsökunar á að hafa verið viðstaddur garðveislu í Downingstræti í maí 2020 þegar útgöngubann vegna COVID-19 var í gildi. „Rauða kjötið“ nefnist áætlun sem á að halda Johnson í embætti.
Kjarninn 17. janúar 2022
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir þingmaður Pírata.
Spurði forsætisráðherra út í bréfið til Kára
Þingmaður Pírata spurði forsætisráðherra á þingi í dag hver tilgangurinn með bréfi hennar til forstjóra ÍE hefði verið og hvers vegna hún tjáði sig um afstöðu sína gagnvart úrskurði Persónuverndar við forstjóra fyrirtækisins sem úrskurðurinn fjallaði um.
Kjarninn 17. janúar 2022
Mun meira kynbundið ofbeldi í útgöngubanni
Þrátt fyrir að útgöngubann auki verulega líkur á ofbeldi gagnvart konum og transfólki hefur málaflokkurinn fengið lítið sem ekkert fjármagn í aðgerðum stjórnvalda víða um heim til að bregðast við afleiðingar heimsfaraldursins.
Kjarninn 17. janúar 2022
Heimild til að slíta félögum sett í lög 2016 – Fyrsta tilkynning send út 2022
Fyrir helgi sendi Skatturinn í fyrsta sinn út tilkynningar til 58 félaga sem hafa ekki skilað inn ársreikningum þar sem boðuð eru slit á þeim. Lögin voru sett árið 2016 en ráðherra undirritaði ekki reglugerð sem virkjaði slitaákvæðið fyrr í haust.
Kjarninn 17. janúar 2022
Umfjallanir um liprunarbréf Jakobs Frímanns og „Karlmennskuspjallið“ ekki brot á siðareglum
Hvorki DV né 24.is brutu gegn siðareglum Blaðamannafélags Íslands með umfjöllunum sínum um Jakob Frímann Magnússon annars vegar og „Karlmennskuspjallið“ hins vegar.
Kjarninn 17. janúar 2022
Greiðslubyrðin svipuð og fyrir faraldurinn
Í kjölfar mikilla vaxtalækkana hjá Seðlabankanum lækkuðu afborganir af húsnæðislánum til muna. Þessi lækkun er nú að miklu leyti gengin til baka, þar sem bæði húsnæðisverð og vextir hafa hækkað á undanförnum mánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2022
Ármann Kr. Ólafsson hefur verið oddviti Sjálfstæðisflokksins í Kópavogi og bæjarstjóri frá árinu 2012.
Ármann ætlar ekki að gefa kost á sér til endurkjörs í Kópavogi
Ármann Kr. Ólafsson oddviti Sjálfstæðisflokksins og bæjarstjóri í Kópavogi frá árinu 2012 ætlar ekki að sækjast eftir endurkjöri í sveitarstjórnarkosningunum í maí.
Kjarninn 17. janúar 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar