Skipulag til allra heilla?

Hildigunnur Sverrisdóttir segir að á endanum sé skipulag samningur við okkur sjálf um hver við viljum vera og um næstu skref til framtíðar – því þau munu hafa áhrif en verði ekki tekin aftur.

Auglýsing

Það er magnað til þess að hugsa hvar þessi þjóð stóð fyrir hund­rað árum. Hún var rétt orðin full­valda, deildi kon­ungi með Dön­um, átti vissu­lega nokkrar stofn­an­ir, en þær bjuggu í nokkrum húsum við tjörn milli tveggja hæða í litlu þorpi nefndu Reykja­vík. Það er und­ir­rit­aðri eilíft undur að hugsa til baka og sjá fyrir sér þá til­tölu­lega fáu eld­huga sem hófu starfs­feril sinn á svip­uðum tíma og sam­fé­lagið tók skrefið úr alda­gömlu fari nýlend­unnar og yfir í stöðu full­valda þjóð­ar. Þjóðar sem stekkur ekki bara inn í sjálf­stjórn, heldur nýjan tækni­heim, nýjan heim gæða, heim borg­ar­væð­ing­ar, verka­lýðs­bar­áttu, her­náms og nýrra drauma um félags­legan veru­leika.

Og það var í höndum þess­ara örfáu ein­stak­linga að móta hið mann­gerða umhverfi sam­fé­lags­ins sem lá svona á út í heim­inn. Hvað það hlýtur að hafa verið magnað og spenn­andi en um leið ofur­stórt og hræð­andi að sitja með svo stórt verk­efni, og það á sínum fyrstu starfs­ár­um. Og hvað sem því leið varð hér til borg á fáeinum ára­tug­um, götur voru lagð­ar, hverfi hönn­uð, þunga­miðjur settar – og færðar til eftir því sem á leið og borgin þró­að­ist. Inn­viðir lagð­ir, hiti, vatn og gas og síðan raf­magn, allt ger­ist þetta á lygi­lega skömmum tíma, við aðstæður sem væg­ast sagt má reikna með að hafi verið krefj­andi.

Sam­hjálp og jöfn­uður

Og borgin vex og mót­ast eins og hver önnur hafn­ar­borg – með höfn­ina sem aðal­leik­ara framan af. Frá höfn­inni mót­ast flæði, hún verður bæði hliðið inn í landið og með tím­anum ígildi banka til sjálf­stæðra athafna þjóð­ar­innar á eigin lend­um, fram­hjá erlendu nýlendu­veldi. Og eftir því sem leið á öld, varð skipu­lag hennar þétt ofið við verka­lýðs­bar­áttu verka­fólks­ins á höfn­inni sem ann­ars stað­ar.

Auglýsing

Hvat­inn á bak við þessa mót­un, þessa fæð­ingu, var afar áhuga­verð­ur. Félags­pólítíska afstöðu okkar hvers til ann­ars má gjarnan lesa í bæði arki­tektúr og skipu­lagi hvers tíma. Og þótt löng­unin til að verða þjóð meðal þjóða hafi á margan hátt skinið í gegnum skipu­lag þess­ara fyrstu ára­tuga, þá má ekki gleyma því að spurn­ingar um sam­hjálp og jöfnuð gerðu það líka. Um miðja öld var alvar­legu hús­næð­is­vanda­máli borg­ar­búa mætt af þverpólítískum vilja til breyt­inga og hag­sældar fyrir þann fjölda sem bjó við fátækt og óboð­legar aðstæð­ur.

Þegar búið var að svara hvernig við vildum sjá að okkar systur og bræður byggju ekki var farið að leita svara við því hvernig við vildum sjá þau búa. Hvernig við vildum sjá nýjar kyn­slóðir vaxa úr grasi og skipu­lagi var beitt af skerpu til að móta drauma­stöðu barna­fjöl­skyldna, í ódýru fjöl­býl­is­hús­næði, mót­uðu þannig að utan við það voru bílar og umferð geymd og þaðan sigldu feð­urnir á morgn­ana til vinnu en mæð­urnar og börnin not­uðu innri hlið­ina sem sam­ein­að­ist öðrum bygg­ingum í innra lands­lagi stíga, versl­ana og leik­svæða. Þótt ekki hafi sést fyrir um stöðu kon­unnar á heim­il­inu, má hér líta skýran draum um jöfnuð og gott umhverfi fyrir börn og full­orðna.

Skipu­lag til fram­tíðar

Skipu­lagið verður alltaf okk­ar. Sumra eða allra en alltaf okk­ar. Skipu­lag er tæki til að birta draum okkar eða ásetn­ing um hver við viljum vera, hvert fyrir annað og fyrir okkur sjálf. Skipu­lag er samn­ingur á milli almenn­ings og full­trúa hans um þennan draum eða ásetn­ing.

Þegar litið er til baka og hug­leitt hversu djarft og af miklu hug­rekki skipu­lagi hefur verið beitt í okkar litla sam­hengi gegnum þennan stutta tíma, hversu mikið af draumum hefur ræst í krafti þess og hversu oft ásetn­ingur hefur orðið að veru­leika í gegnum það, getur maður ekki annað en hug­leitt hvað það gæti leitt af sér ef það yrði nýtt til hins ýtrasta.

Við lifum á tímum þar sem óhugn­an­leg staða blasir við og vofir yfir. Ekki í fjar­lægri fram­tíð og ekki kannski, heldur hér og nú. Því mætti velta fyrir sér hvers konar tæki skipu­lagið gæti verið í þeirri bar­áttu, hvers konar ásetn­ingi það gæti strax hrint af stað, hvers konar draumi það væri megn­ugt að ná fram ef þar lægi okkar félags­póli­tíski vilji og metn­að­ur. Því á end­anum er skipu­lag samn­ingur milli okkar við okkur sjálf um hver við viljum vera, um næstu skref til fram­tíð­ar, því þau munu hafa áhrif en verða ekki tekin aft­ur.

Höf­undur er deild­ar­for­seti í arki­tektúr við Lista­há­skóla Íslands.

Þessi pist­ill er hluti grein­ar­aðar í til­­efni af því að 100 ár eru liðin frá for­m­­legu upp­­hafi skipu­lags­­gerðar hér á landi með setn­ingu laga um skipu­lag kaup­túna og sjá­v­­­ar­þorpa árið 1921.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Einar S. Hálfdánarson
Meðreiðarsveinar Pútíns
Kjarninn 24. maí 2022
Indriði H. Þorláksson
Allt orkar tvímælis þá gert er
Kjarninn 24. maí 2022
Kristrún Frostadóttir þingmaður Samfylkingarinnar.
Húsnæði ætti ekki að vera uppspretta ávöxtunar – heldur heimili fólks
Þingmaður Samfylkingarinnar segir að húsnæðismarkaðurinn eigi ekki að vera fjárfestingarmarkaður. Það sé eitt að fjárfesta í eigin húsnæði til að eiga samastað og búa við húsnæðisöryggi, annað þegar íbúðarkaup séu orðin fjárfestingarkostur fyrir ávöxtun.
Kjarninn 24. maí 2022
Kalla eftir hækkun atvinnuleysisbóta
Í umsögn sinni við frumvarp um mótvægisaðgerðir vegna verðbólgu segir ASÍ að nokkrir hópar séu viðkvæmastir fyrir hækkandi verðlagi og vaxtahækkunum. ASÍ styður þá hugmyndafræði að ráðast í sértækar aðgerðir í stað almennra aðgerða.
Kjarninn 24. maí 2022
Meirihlutaviðræður Viðreisnar, Framsóknar, Pírata og Samfylkingar í Reykjavík eru hafnar.
Málefnin rædd fyrst og verkaskipting í lokin
Oddvitar Framsóknarflokks, Samfylkingar, Pírata og Viðreisnar í Reykjavík lýsa öll yfir ánægju með viðræður um myndun meirihluta í Borgarstjórn Reykjavíkur sem eru formlega hafnar. Öll áhersla verður lögð á málefni áður en verkaskipting verður rædd.
Kjarninn 24. maí 2022
Emil Dagsson.
Emil tekinn við sem ritstjóri Vísbendingar
Ritstjóraskipti hafa orðið hjá Vísbendingu. Jónas Atli Gunnarsson kveður og Emil Dagsson tekur við. Kjarninn hefur átt Vísbendingu í fimm ár.
Kjarninn 24. maí 2022
Einar Þorsteinsson og Þordís Lóa Þórhallsdóttir leiða tvö af þeim fjórum framboðum sem munu ræða saman um myndun meirihluta.
Framsókn býður Samfylkingu, Pírötum og Viðreisn til viðræðna um myndun meirihluta
Bandalag þriggja flokka mun ræða við Framsókn um myndun meirihluta í Reykjavík sem myndi hafa 13 af 23 borgarfulltrúum á bakvið sig. Boðað hefur verið til blaðamannafundar klukkan 11 til að svara spurningum fjölmiðla um málið.
Kjarninn 24. maí 2022
„Á meðan helvítis eftirspurnin er þá er framboð“
Vændi venst ekki og verður bara verra með tímanum, segir viðmælandi í nýrri bók þar sem rætt er við sex venjulegar konur sem hafa verið í vændi. Þær lýsa m.a. ástæðum þess af hverju þær fóru út í vændi og þeim skelfilegu afleiðingum sem það hafði á þær.
Kjarninn 24. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar